Η σπουδαία Ελληνίδα ιστορικός και Βυζαντινολόγος, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 99 ετών τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου. Στην τελευταία της τηλεοπτική συνέντευξη, μίλησε στην κάμερα του Prime Time, αφηγούμενη με γλαφυρό και συγκλονιστικό λόγο τον «αιώνα της Ελλάδας» και τις προκλήσεις της εποχής που έρχεται.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στα γεγονότα που σημάδεψαν τα παιδικά της χρόνια, στη «θητεία» της στην ΕΠΟΝ και στην Αντίσταση, στην επιστημονική της αναγνώριση στη Γαλλία ως «Πρύτανης των Πρυτάνεων», στον Μάη του ’68, στην ελληνική χούντα και στις σχέσεις της με κορυφαίες προσωπικότητες της Ελλάδας και του κόσμου, όπως ο Φρανσουά Μιτεράν, ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Μάνος Χατζηδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Ιάννης Ξενάκης και η Μελίνα Μερκούρη.
► Πέθανε σε ηλικία σε 99 ετών η ιστορικός Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ
Ο ξεριζωμός
Ήταν Αύγουστος του 1926 όταν η οικογένεια Γλύκατζη υποδέχθηκε το έκτο της παιδί. Ξεριζωμένοι από την Προύσα, οι γονείς της είχαν ήδη στήσει το σπιτικό τους στον Βύρωνα.
«Όντας κι εγώ ένα προσφυγάκι ή τουρκόσπορος όπως λέγανε, έχω και το κρατώ ακόμη ένα κλειδί τεράστιο σκουριασμένο, από την αυλή του σπιτιού των πατεράδων μου, γιατί ελπίζουμε ότι θα γυρίσουν κάποτε στον τόπο τους», είχε αναφέρει στην κάμερα.
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, η Ελένη Γλύκατζη, μαθήτρια ακόμα, εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ υπό την καθοδήγηση του δημοσιογράφου Χρήστου Πασαλάρη. Δεν έκρυψε ποτέ τα προοδευτικά της φρονήματα ούτε το πάθος της για την ελευθερία.
«Εκείνο που έψαχνα ήταν να μπω στην αντίσταση», διηγήθηκε.
«Με πιάσανε οι Γερμανοί»
Όταν ερωτήθηκε αν κινδύνεψε να την πιάσουν οι Γερμανοί, η κα Γλύκατζη Αρβελέρ είπε: «Κι αυτό που είναι περίεργο είναι πως με αφήσανε στην αρχή του Βύρωνα. Ηταν λίγο σαν λόφος.»
Μετά την αποχώρηση των Γερμανών, η Ελλάδα βρέθηκε σε εμφύλια σύγκρουση. Η Ελένη Γλύκατζη ακολούθησε τον ΕΛΑΣ Αθηνών κατά την υποχώρησή του από την Αττική και επέστρεψε στον Βύρωνα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.
«Αυτά που έζησα στα Δεκεμβριανά δεν μπορούσαν ποτέ να με κρατήσουν στο πολιτικό στρατόπεδο που ήμουν, γιατί είδα νέα παιδιά να περπατούν στον δρόμο και να τραγουδάνε “η νεολαία θέλει αίμα”», είπε.
Με τη συμφωνία στη Βάρκιζα, ξεκίνησε τις σπουδές της στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η ιστορία και η αρχαιολογία αποτέλεσαν πάντα το επίκεντρο του επιστημονικού της ενδιαφέροντος, ενώ η προσφυγική καταγωγή και τα οικογενειακά βιώματα διαμόρφωσαν βαθιά την προσωπικότητά της.
Κατά τα φοιτητικά της χρόνια, επειδή γνώριζε άριστα τη γαλλική, βρέθηκε στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης, η οποία τότε είχε επικριθεί για την επιλογή να προσλάβει ένα κορίτσι που δεν ασπάζονταν τη Βασιλεία.
Πρώτη των πρώτων στη Γαλλία
Το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για μεταπτυχιακές σπουδές και το 1967 έγινε καθηγήτρια στη Σορβόννη. Το 1970 εξελέγη αντιπρύτανις και το 1976 Πρύτανις του ιστορικού πανεπιστημίου που μετρούσε επτά αιώνες ζωής. Έτσι έγινε η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως που κατείχε αυτό το αξίωμα.
Ζώντας στη Γαλλία, κέρδισε τον σεβασμό ως επιστήμων και Πρύτανις και την καρδιά του Ζακ Αρβελέρ, αξιωματικού του γαλλικού Πολεμικού Ναυτικού από μεγαλοαστική οικογένεια του Παρισιού. Μαζί απέκτησαν μια κόρη, τη Μαρί-Ελέν, που ζει μόνιμα στο Παρίσι.
Πού είναι θαμμένος ο Μέγας Αλέξανδρος;
Στο βιβλίο της «Ο Μέγας Αλέξανδρος των Βυζαντινών» τάραξε τα ύδατα της επιστημονικής ιστορίας για τον τόπο ταφής του Μακεδόνα στρατηλάτη. Υποστήριξε ότι το μυστικό μπορεί να κρύβεται στη Βεργίνα.
«Οι Τούρκοι να αρκεστούν σε αυτά που έχουν»
Για τη γεωγραφική συνύπαρξη με την Τουρκία είχε δηλώσει: “Οι Τούρκοι καλά θα κάνουν να αρκεστούν σε αυτά που έχουν, γιατί αν δεν αρκεστούν θα τα χάσουν.”
Είναι ακόμη αριστερή η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ;
Απαντώντας στην ερώτηση του Άρη Πορτοσάλτε, είχε πει: «Δεν νομίζω ότι το δεξιός και το αριστερός είναι πράγματα υπαρκτά. Σήμερα, είμαι αριστερή, αν θέλετε, επειδή ακριβώς όλα πρέπει να περάσουν από εκεί, αλλά είμαι δεξιά γιατί νομίζω ότι από εκεί όλα θα φτιάξουν.»
