Τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα με πετρέλαιο στον πλανήτη, περισσότερα από 300 δισεκατομμύρια βαρέλια, εκτιμάται ότι βρίσκονται στο υπέδαφος της Βενεζουέλας. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, εμφανίζεται πλέον να διεκδικεί έμμεσα την αξιοποίησή τους, μετά την ανατροπή του προέδρου της χώρας, Νικολάς Μαδούρο.
Το πετρέλαιο της Βενεζουέλας αποτελεί ιδιαίτερα ελκυστική προοπτική για τον Τραμπ, ο οποίος έχει εκφράσει επανειλημμένα την προσήλωσή του στα ορυκτά καύσιμα και έχει ήδη παρουσιάσει ένα όραμα μαζικών επενδύσεων δισεκατομμυρίων δολαρίων από αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες, με στόχο την εκμετάλλευση αυτού του «μαύρου χρυσού».
Το πιο βρώμικο πετρέλαιο του πλανήτη
Ωστόσο, όπως αναφέρει το CNN, ειδικοί για το κλίμα κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι το πετρέλαιο της Βενεζουέλας συγκαταλέγεται στα πιο ρυπογόνα παγκοσμίως.
«Το πετρέλαιο της Βενεζουέλας δεν θεωρείται “βρόμικο” για ιδεολογικούς λόγους, αλλά λόγω φυσικών χαρακτηριστικών και υποδομών», εξηγεί ο Γκάι Πρινς, επικεφαλής έρευνας για την ενεργειακή προσφορά στο ανεξάρτητο think tank Carbon Tracker.
Το κυρίαρχο είδος πετρελαίου στη Βενεζουέλα, το οποίο εντοπίζεται κυρίως στη ζώνη του Ορινόκο, μια εκτεταμένη περιοχή στο ανατολικό τμήμα της χώρας, είναι το λεγόμενο «βαρύ όξινο αργό», παρόμοιο με τις πετρελαιοπηγές άμμου του Καναδά. Πρόκειται για ιδιαίτερα παχύρρευστο πετρέλαιο, με υφή που θυμίζει μελάσα, και με υψηλότερη περιεκτικότητα σε άνθρακα σε σχέση με τα ελαφρύτερα είδη.
Οι επιπτώσεις στον πλανήτη
Αυτά τα χαρακτηριστικά καθιστούν την εξόρυξή του πιο δύσκολη και χρονοβόρα. «Το πετρέλαιο δεν ρέει ως υγρό από το κοίτασμα. Πρέπει να θερμανθεί, συνήθως με έγχυση ατμού στο υπέδαφος», εξηγεί ο Λορν Στόκμαν, συνδιευθυντής έρευνας της περιβαλλοντικής οργάνωσης Oil Change International. Η διαδικασία αυτή απαιτεί μεγάλες ποσότητες ενέργειας, που παράγονται κυρίως από φυσικό αέριο, επιβαρύνοντας περαιτέρω το κλίμα.
Οι επιπτώσεις συνεχίζονται και στο στάδιο της διύλισης. Η υψηλή περιεκτικότητα σε θείο καθιστά το πετρέλαιο πιο δύσκολο και ακριβό στη μετατροπή του σε προϊόντα όπως η βενζίνη και το ντίζελ, απαιτώντας εξειδικευμένο εξοπλισμό και πιο ενεργοβόρες διαδικασίες, με αποτέλεσμα αυξημένες εκπομπές ρύπων.
Παράλληλα, οι παλαιωμένες και κακοσυντηρημένες υποδομές της χώρας αυξάνουν τον κίνδυνο διαρροών μεθανίου, καύσεων (flaring) και πετρελαιοκηλίδων, σύμφωνα με τον Πρινς. Το μεθάνιο αποτελεί σοβαρό κλιματικό πρόβλημα, καθώς είναι πάνω από 80 φορές πιο ισχυρό από το διοξείδιο του άνθρακα σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Η ένταση εκπομπών μεθανίου από τον πετρελαϊκό και αεριοπαραγωγικό τομέα της Βενεζουέλας είναι εξαπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, εν μέρει λόγω της εκτεταμένης πρακτικής καύσης πλεονάζοντος φυσικού αερίου.
Σήμερα, η κλιματική επιβάρυνση για κάθε βαρέλι πετρελαίου που παράγεται στη Βενεζουέλα είναι υπερδιπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου, σύμφωνα με τον Πάτρικ Κινγκ, επικεφαλής έρευνας εκπομπών της συμβουλευτικής εταιρείας Rystad Energy.
Αν και η εμπλοκή μεγάλων αμερικανικών πετρελαϊκών εταιρειών θα μπορούσε θεωρητικά να μειώσει μέρος των εκπομπών, αξιοποιώντας πιο σύγχρονες πρακτικές, τα περιθώρια είναι περιορισμένα. Όπως επισημαίνει ο Κινγκ, η εξόρυξη θα παραμείνει ενεργοβόρα, ενώ τα εκτεταμένα προγράμματα μείωσης καύσεων απαιτούν τεράστιες επενδύσεις.
Πέρα από το κλίμα, σοβαρές είναι και οι περιβαλλοντικές ανησυχίες. Η Βενεζουέλα αντιμετωπίζει χρόνια προβλήματα με διαρροές αγωγών και απαρχαιωμένες εγκαταστάσεις. Αν και επίσημα στοιχεία είναι ελλιπή, καθώς η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία σταμάτησε να δημοσιεύει δεδομένα το 2016, ανεξάρτητοι οργανισμοί καταγράφουν δεκάδες περιστατικά. Το Παρατηρητήριο Περιβαλλοντικών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βενεζουέλας κατέγραψε 199 διαρροές την περίοδο 2016–2021, επισημαίνοντας ότι ο πραγματικός αριθμός είναι πιθανότατα πολύ μεγαλύτερος.
Η βιωσιμότητα της επένδυσης
Την ίδια στιγμή, εγείρονται σοβαρά ερωτήματα και για τη βιωσιμότητα της επένδυσης. Η παραγωγή πετρελαίου της Βενεζουέλας έχει καταρρεύσει από περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το 2016 σε λιγότερο από 1 εκατομμύριο σήμερα, λόγω κυρώσεων και έλλειψης επενδύσεων. Πριν από τη στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ, οι προβλέψεις έδειχναν περαιτέρω πτώση.
Σύμφωνα με στοιχεία της Rystad Energy, απαιτούνται πάνω από 53 δισ. δολάρια την επόμενη 15ετία απλώς για να διατηρηθεί το σημερινό επίπεδο παραγωγής, ενώ για επιστροφή στα επίπεδα ακμής άνω των 3 εκατ. βαρελιών ημερησίως θα χρειάζονταν περίπου 183 δισ. δολάρια.
Σε μια παγκόσμια αγορά με άφθονο πετρέλαιο, χαμηλές τιμές και ενδεχόμενη προσέγγιση της κορύφωσης της ζήτησης, το εγχείρημα χαρακτηρίζεται εξαιρετικά επισφαλές. «Θα ήταν ένας πολύ ακριβός τρόπος παραγωγής πετρελαίου υψηλού κόστους και υψηλών εκπομπών, τη στιγμή που η παγκόσμια ζήτηση επιβραδύνεται», σημειώνει ο Πρινς.
Οι παγκόσμιες κλιματικές συνέπειες μιας μαζικής αύξησης της παραγωγής στη Βενεζουέλα είναι δύσκολο να προβλεφθούν. Όπως τονίζει ο Ντιέγκο Ριβέρα Ριβότα από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια, το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τον τρόπο εξόρυξης, αν και το πιθανότερο σενάριο είναι σημαντική αύξηση των εκπομπών άνθρακα.
Τέλος, ο Πρινς υπογραμμίζει ότι ο μεγαλύτερος κλιματικός κίνδυνος δεν είναι μόνο οι άμεσες εκπομπές, αλλά οι έμμεσες επιπτώσεις: η απομάκρυνση από την ενεργειακή μετάβαση, η επιστροφή σε λογικές γεωπολιτικών συγκρούσεων του 20ού αιώνα και η αποσταθεροποίηση που υπονομεύει τη διεθνή συνεργασία για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
