Την τελευταία φορά που το Ιράν συγκλονίστηκε από πανεθνικές διαδηλώσεις, το 2022, ο αραβικός κόσμος παρακολουθούσε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η Ισλαμική Δημοκρατία είχε ξοδέψει δεκαετίες για να οικοδομήσει ένα δίκτυο ισχυρών συμμάχων που κυριαρχούσαν στην περιοχή. Πολλοί Άραβες αναρωτήθηκαν αν η πιθανότητα αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη θα προσέφερε την ευκαιρία να απελευθερωθούν από την επιρροή του Ιράν στις δικές τους χώρες.
Παν-αραβικά μέσα ενημέρωσης, συχνά χρηματοδοτούμενα από μοναρχίες του Κόλπου, ενίσχυσαν τις διαδηλώσεις με στήριξη και συνεχή κάλυψη. Οι Άραβες διπλωμάτες κρατούσαν επιφυλακτική στάση δημόσια, αλλά πίσω από τις κάμερες φαινόταν ενθουσιασμένοι. Ο Χοσέιν Σαλάμι, διοικητής του Σώματος Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, κατηγόρησε τα μέσα που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία για υποκίνηση περαιτέρω αναταραχών και απαίτησε από το βασίλειο να περιορίσει την κάλυψή τους. «Αλλιώς θα πληρώσετε το τίμημα», προειδοποίησε.
Σήμερα, οι διαδηλώσεις στο Ιράν φαίνεται να αποτελούν ακόμη μεγαλύτερη απειλή για το καθεστώς σε σχέση με εκείνες του 2022, όμως η αντίδραση στον αραβικό κόσμο έχει εκπλήξει με τη σιωπή της. Τα δελτία ειδήσεων του μήνα έχουν επικεντρωθεί σε άλλα θέματα, ενώ πολλοί αξιωματούχοι ακούγονται νευρικοί όταν σχολιάζουν. Σύμφωνα με τον Economist δύο είναι οι λόγοι που συμβαίνει αυτό. Ο πρώτος είναι η αποδυνάμωση του καθεστώτος στο Ιράν και ο φόβος των Αραβικών χωρών ότι μπορεί να επικρατήσει χάος στην ευρύτερη περιοχή.
Οι πολεμικές συγκρούσεις που ακολούθησαν τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023 κατέστρεψαν το δίκτυο του Ιράν. Η Χεζμπολάχ, κάποτε ισχυρός σύμμαχος στο Λίβανο, έχει εξασθενήσει σημαντικά και δέχεται σχεδόν καθημερινές ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές. Το φιλοϊρανικό καθεστώς του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία δεν υπάρχει πια. Το ίδιο το Ιράν πλήττεται από 12 ημέρες ισραηλινών και αμερικανικών βομβαρδισμών τον Ιούνιο. Όσο για τον Σαλάμι, δεν εκτοξεύει πλέον απειλές, καθώς σκοτώθηκε από ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στην αρχή εκείνων των εχθροπραξιών.
Οι Σύριοι ίσως νιώθουν ένα είδος «ευχαρίστησης από την ατυχία» για τα δεινά του Ιράν, αλλά δεν ζουν πια υπό τον φόβο του. Όταν ο Ιρανός ΥΠΕΞ Άμπας Αραγκί επισκέφτηκε τη Βηρυτό τον Οκτώβριο του 2024, στην κορύφωση του πολέμου Ισραήλ–Χεζμπολάχ, πολλοί Λιβανέζοι θεώρησαν την επίσκεψη ως προκλητική στήριξη προς τη Χεζμπολάχ σε έναν πόλεμο που ήταν αντίθετος. Αντίθετα, η τελευταία του επίσκεψη στις 8 Ιανουαρίου προκάλεσε περισσότερο γέλιο παρά εκνευρισμό.
Την ώρα που οι Ιρανοί διαδήλωναν για την αποτυχημένη οικονομική πολιτική της κυβέρνησής του, ο Αραγκί μετέφερε μαζί του οικονομική αντιπροσωπεία για να συζητήσει τις πενιχρές εμπορικές σχέσεις. Επιπλέον, βρήκε χρόνο να υπογράψει αντίτυπα του νέου βιβλίου του, «Η Δύναμη της Διαπραγμάτευσης», ένας ειρωνικό τίτλο, αφού η αποτυχημένη προσπάθειά του να διαπραγματευτεί με τις ΗΠΑ τον προηγούμενο χρόνο είχε καταλήξει σε αεροπορική επιδρομή B-2 που κατέστρεψε την εγκατάσταση εμπλουτισμού ουρανίου στο Fordow.
Σε πρόσφατη συνέντευξη στο The Economist, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπινιαμίν Νετανιάχου περιέγραψε το Ιράν ως «δύναμη δεύτερης κατηγορίας», αξιολόγηση που πολλοί Αραβες αξιωματούχοι πλέον συμμερίζονται. Οι μεγαλύτερες ειδήσεις στον αραβικό κόσμο τις τελευταίες δύο εβδομάδες ήταν οι εντάσεις Σαουδικής Αραβίας–ΗΑΕ και οι συγκρούσεις μεταξύ κεντρικής κυβέρνησης και κουρδικής πολιτοφυλακής στη βόρεια Συρία. Καμία από αυτές δεν σχετιζόταν με το Ιράν.
Παρόλα αυτά, αν και το Ιράν δεν είναι πια περιφερειακός κολοσσός, αλλά δεν είναι εντελώς ανίσχυρο. Αυτό εξηγεί εν μέρει και την συγκρατημένη αντίδραση των κρατών του Κόλπου. Για δεύτερη φορά σε επτά μήνες, παρακολουθούν με νευρικότητα αν η Αμερική θα επιτεθεί στο Ιράν. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει ότι θα δράσει αν το καθεστώς σκοτώσει διαδηλωτές, κάτι που ήδη έχει κάνει σε εκατοντάδες περιπτώσεις. Στις 13 Ιανουαρίου, ο Αμερικανός πρόεδρος αναμένεται να συναντήσει συμβούλους και να συζητήσει τις επιλογές του, που περιλαμβάνουν στρατιωτικές επιθέσεις, κυβερνοεπιθέσεις και αυστηρότερες οικονομικές κυρώσεις. Ο Τραμπ έχει προτρέψει τους Ιρανούς να συνεχίσουν τις διαδηλώσεις και να «αναλάβουν» θεσμούς, υποσχόμενος ότι «η βοήθεια είναι καθ’ οδόν».
Παρόλο που το Ισραήλ κατέστρεψε μέρος του οπλοστασίου βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς του Ιράν κατά τον πόλεμο του Ιουνίου, το καθεστώς διαθέτει ακόμα χιλιάδες βλήματα μικρού βεληνεκούς ικανά να πλήξουν στόχους σε όλο τον Κόλπο. Αφού οι ΗΠΑ βομβάρδισαν τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, το καθεστώς εκτόξευσε μια σειρά βλημάτων κατά της αεροπορικής βάσης αλ-Ουδεΐντ στο Κατάρ, που φιλοξενεί την περιφερειακή έδρα της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ. Η επίθεση ήταν κυρίως συμβολική. Το Ιράν προειδοποίησε Αμερική και Κατάρ εκ των προτέρων και όλα τα βλήματα εκτός ενός αναχαιτίστηκαν.
Ιρανοί αξιωματούχοι προειδοποίησαν τους ομολόγους τους στον Κόλπο ότι θα διευρύνουν τους στόχους σε περίπτωση νέας επίθεσης, ίσως περιλαμβάνοντας και το Μπαχρέιν, έδρα του Πέμπτου Στόλου των ΗΠΑ. Τέτοιες απειλές μπορεί να είναι μόνο «φασαρία». Μια ιρανική επίθεση που προκαλούσε πραγματική ζημιά στον Κόλπο θα πυροδοτούσε πιθανότατα τεράστια αντίδραση των ΗΠΑ. Από την άλλη, αν η Ισλαμική Δημοκρατία ένιωθε υπαρξιακό κίνδυνο από συνδυασμό εσωτερικών διαδηλώσεων και εξωτερικών επιθέσεων, ίσως επιχειρούσε το ρίσκο. Οι ηγέτες του Κόλπου δεν έχουν καμία διάθεση να προκαλέσουν τέτοιο παιχνίδι.
Ανησυχούν επίσης για το τι θα ακολουθήσει. Έχουν περάσει τον μεγαλύτερο μέρος αυτού του αιώνα αντιμετωπίζοντας τις συνέπειες της κατάρρευσης κρατών στο Ιράκ, μετά την αμερικανοκίνητη εισβολή, και στη Συρία κατά τον μακρύ εμφύλιο. Οι αναταραχές σε αυτές τις χώρες προκάλεσαν ροή από τζιχαντιστές έως αμφεταμίνες προς την Ιορδανία και τον Κόλπο. Οι Σαουδάραβες έχουν επίσης τον εμφύλιο στον γειτονικό Υεμένη να αντιμετωπίσουν, και έναν ακόμη διασχίζοντας την Ερυθρά Θάλασσα στο Σουδάν.
Το τελευταίο που θέλουν είναι κατάρρευση του κράτους στο Ιράν, μια χώρα 92 εκατ. κατοίκων μόλις 200 χλμ. απέναντι από τα νερά του Κόλπου. Οι πρόσφυγες αποτελούν μια ανησυχία, ενώ τα όπλα άλλη μια: ένα κατακερματισμένο Ιράν μπορεί να χάσει τον έλεγχο του οπλοστασίου πυραύλων και drones, να μην αναφερθούμε στα χιλιάδες κιλά ουρανίου που παραμένουν ανεξέλεγκτα μετά τον πόλεμο.
Δεν υπάρχει καμία αγάπη ανάμεσα στα Αραβικά καθεστώτα και την Ισλαμική Δημοκρατία. Τα πρώτα θα καλωσόριζαν μια νέα ιρανική κυβέρνηση πρόθυμη να περιορίσει το πυρηνικό πρόγραμμα και τη στήριξη σε αραβικές πολιτοφυλακές. Ωστόσο, μετά από δύο χρόνια περιφερειακού πολέμου, πολλές κυβερνήσεις της Μέσης Ανατολής φοβούνται ότι οι αναταραχές στο Ιράν θα φέρουν περισσότερο χάος παρά λιγότερο.
