Η Ευρωπαϊκή Ένωση οδηγείται σε μια σκληρή επανεκτίμηση των σχέσεών της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς κορυφαίοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι παραδέχονται πλέον ανοιχτά ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν λειτουργεί ως σύμμαχος της Ευρώπης.
Αφορμή αποτέλεσαν οι απειλές για δασμούς και οι αξιώσεις του για τη Γροιλανδία, που προκάλεσαν βαθιά δυσπιστία και οδήγησαν σε έκτακτη σύνοδο κορυφής της Ευρωπαϊκή Ένωση στις Βρυξέλλες, με το κλίμα να περιγράφεται από διπλωμάτες ως «ρήξη χωρίς επιστροφή».
Όπως αναλύει σε ρεπορτάζ του το Politico, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν καταλήξει σε ένα δύσκολο συμπέρασμα: οι Αμερικανοί είναι πλέον «οι κακοί».
Καθώς οι ηγέτες των 27 κρατών-μελών της ΕΕ συγκεντρώνονται στις Βρυξέλλες για μια έκτακτη σύνοδο κορυφής την Πέμπτη, αυτή η εκτίμηση κυριαρχεί σχεδόν σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, σύμφωνα με εννέα διπλωμάτες της ΕΕ. Οι αξιωματούχοι προέρχονται από χώρες με διαφορετικούς βαθμούς ιστορικής εγγύτητας με τις ΗΠΑ και ξεκαθάρισαν ότι αυτή η αντίληψη είναι ιδιαίτερα έντονη σε κράτη που παραδοσιακά είχαν τους στενότερους δεσμούς με την Ουάσιγκτον.
Το αίσθημα φόβου και σκεπτικισμού παραμένει και η σύνοδος θα πραγματοποιηθεί κανονικά, παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε αργά το βράδυ της Τετάρτης πως έχει καταλήξει σε συμφωνία για τη Γροιλανδία και τελικά δεν θα επιβάλει δασμούς στις ευρωπαϊκές χώρες, κάτι που υπογραμμίζει ότι η συνάντηση αφορά πλέον πολύ περισσότερα από το τελευταίο ξέσπασμα.
Οι επιδιώξεις του Αμερικανού προέδρου για τη Γροιλανδία, τις οποίες παρουσίασε νωρίτερα μέσα στην ημέρα στο Νταβός της Ελβετίας, ζητώντας «άμεσες διαπραγματεύσεις» για την απόκτηση του νησιού, αποτέλεσαν για πολλούς ηγέτες το τελευταίο σταγόνα. Καθ’ όλη τη διάρκεια του πρώτου έτους της δεύτερης θητείας του, κρατούσαν την ελπίδα ότι οι χειρότεροι φόβοι τους για τη χώρα που στηρίζει την ευρωπαϊκή ασφάλεια από το 1945 δεν θα επαληθεύονταν.
Όμως η στιγμή για «καλές σχέσεις» «έχει τελειώσει» και «ήρθε η ώρα να σταθούμε απέναντι στον Τραμπ», δήλωσε στο BBC Radio ο Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και πρώην πρωθυπουργός της Δανίας.

Αρκετοί από τους απεσταλμένους με τους οποίους μίλησε το POLITICO για το ρεπορτάζ, όλοι υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας του έργου τους, είπαν ότι αισθάνονται προσωπικά προδομένοι, καθώς κάποιοι είχαν σπουδάσει ή εργαστεί στις ΗΠΑ ή είχαν υποστηρίξει στενότερους διατλαντικούς δεσμούς.
«Το αμερικανικό μας όνειρο πέθανε», δήλωσε διπλωμάτης της ΕΕ από χώρα που συγκαταλέγεται στους πιο ένθερμους υποστηρικτές των διατλαντικών σχέσεων. «Ο Ντόναλντ Τραμπ το δολοφόνησε».
Η συλλογική αυτή συνειδητοποίηση της Ευρώπης αναμένεται να αποτυπωθεί στη σύνοδο, όχι μόνο σε ενδεχόμενες αποφάσεις για προετοιμασία αντιποίνων στο εμπόριο κατά των ΗΠΑ, σε περίπτωση που ο Τραμπ αλλάξει ξανά στάση και προχωρήσει στις διεκδικήσεις του για τη Γροιλανδία.
Θα φανεί επίσης στις δηλώσεις που αναμένεται να κάνουν οι ηγέτες μεταξύ τους κατ’ ιδίαν και στη συνέχεια δημόσια. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν το προανήγγειλε στην ομιλία του στο Νταβός, λέγοντας ότι η Ευρώπη διαθέτει «πολύ ισχυρά εργαλεία» και «πρέπει να τα χρησιμοποιεί όταν δεν γίνεται σεβαστή και όταν δεν γίνονται σεβαστοί οι κανόνες του παιχνιδιού».
Περιορισμένη ανακούφιση
Η ομιλία του Τραμπ στο Νταβός, κατά την οποία χαρακτήρισε τη αυτοδιοικούμενη νήσο της Δανίας «δικό μας έδαφος», δεν συνέβαλε στη μείωση της έντασης, μόλις 24 ώρες πριν από την εσπευσμένα οργανωμένη σύνοδο στην πρωτεύουσα του Βελγίου για τη συζήτηση της επόμενης αντίδρασης απέναντι στη διάλυση της μεταπολεμικής τάξης.
Αν και ο Τραμπ απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής βίας για την κατάληψη της Γροιλανδίας, οι κυβερνήσεις της ΕΕ δεν το εξέλαβαν ως υποχώρηση, λόγω της σκληρής του ρητορικής απέναντι στην Ευρώπη και της ξεκάθαρης επιβεβαίωσης των προθέσεών του, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ.
Ο Τραμπ τελικά ανακάλεσε την απειλή επιβολής δασμών στις οκτώ ευρωπαϊκές χώρες που θεωρούσε ότι του στέκονταν εμπόδιο στο ζήτημα της Γροιλανδίας, όμως μέχρι τότε τα πράγματα είχαν ήδη ξεφύγει.

«Μετά τις παλινωδίες των τελευταίων ημερών, πρέπει τώρα να περιμένουμε να δούμε ποιες ουσιαστικές συμφωνίες θα επιτευχθούν μεταξύ του [γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ] κ. Ρούτε και του κ. Τραμπ», δήλωσε στο γερμανικό δίκτυο ZDF ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης της Γερμανίας, Λαρς Κλινγκμπάιλ. «Όποια λύση κι αν βρεθεί για τη Γροιλανδία, όλοι πρέπει να καταλάβουν ότι δεν μπορούμε να καθίσουμε αναπαυτικά και να είμαστε ικανοποιημένοι».
Η στιγμή που ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε με δασμούς, το περασμένο Σάββατο, ήταν εκείνη που το ρήγμα «έγινε πραγματικό», είπε διπλωμάτης της ΕΕ.
«Ίσως αυτή η αναδίπλωση να μας δίνει μερικούς μήνες, ίσως να είναι κάτι πιο μόνιμο», ανέφερε άλλος. «Νομίζω ότι η ομιλία του νωρίτερα σήμερα θα δώσει τροφή για σκέψη στις περισσότερες, αν όχι σε όλες, τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες με ή χωρίς δασμούς».
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συνόψισε το κλίμα στην ομιλία της στο Νταβός: «Ο κόσμος έχει αλλάξει μόνιμα. Πρέπει να αλλάξουμε μαζί του».
Στη σύνοδο, οι ηγέτες της ΕΕ θα συζητήσουν την κατάσταση των διατλαντικών σχέσεων. Πριν από την αναδίπλωση του Τραμπ στους δασμούς, προετοιμάζονταν να ζητήσουν από την Επιτροπή να θέσει σε ετοιμότητα το ισχυρότερο εμπορικό της όπλο απέναντι στις ΗΠΑ, το Μέσο Κατά της Εξαναγκαστικής Πίεσης (Anti-Coercion Instrument – ACI), όπως είχε μεταδώσει το POLITICO.
Η ΕΕ δημιούργησε τη λεγόμενη «εμπορική μπαζούκα» το 2023 για να αντιμετωπίσει την απειλή που θεωρούσε ότι προερχόταν από εχθρικές χώρες, κυρίως την Κίνα, οι οποίες, κατά τις Βρυξέλλες, χρησιμοποιούσαν τις αγορές και τις οικονομίες τους για να εκβιάσουν την Ένωση. Η ιδέα ότι θα μπορούσε να στραφεί εναντίον των ΗΠΑ θεωρούνταν μέχρι πρότινος αδιανόητη.
«Ζούμε μια μεγάλη ρήξη της παγκόσμιας τάξης», δήλωσε ανώτερος απεσταλμένος από χώρα που θεωρείται βασικός σύμμαχος των ΗΠΑ εντός της ΕΕ. Οι ηγέτες θα συζητήσουν την «απομείωση ρίσκου» (de-risking) από τις ΗΠΑ, όρος που μέχρι πρότινος αφορούσε αποκλειστικά τις σχέσεις της ΕΕ με το Πεκίνο. «Η εμπιστοσύνη έχει χαθεί», είπε.
Η «θεραπευτική» σύνοδος

Η σύνοδος θα μοιάζει με «θεραπεία», είπε αξιωματούχος της ΕΕ που γνωρίζει τις προετοιμασίες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Θα δώσει στους ηγέτες την ευκαιρία να διαμορφώσουν μια συγκεκριμένη απάντηση στην ομιλία του Τραμπ στο Νταβός και στον μεταγενέστερο ισχυρισμό του περί συμφωνίας.
Η εκτίμηση ότι οι ΗΠΑ δεν αποτελούν πλέον αξιόπιστο σύμμαχο διαμορφώθηκε σταδιακά. Το πρώτο σοκ ήρθε όταν η κυβέρνηση Τραμπ δημοσίευσε τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας στις αρχές Δεκεμβρίου, δεσμευόμενη να ενισχύσει «πατριωτικά ευρωπαϊκά κόμματα» εις βάρος της ΕΕ, κάτι που ίσως εξηγεί γιατί ορισμένοι ηγέτες, όπως ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν, εξακολουθούν να στηρίζουν τον Τραμπ.
Στη συνέχεια, ο Τραμπ επανέφερε τη ρητορική περί κατάληψης της Γροιλανδίας, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Ισλανδία αυτοαποκαλέστηκε κυβερνήτης της 52ης πολιτείας των ΗΠΑ, ενώ ο Τραμπ έστειλε επιστολή στον Νορβηγό πρωθυπουργό Γιόνας Γκαρ Στέρε, στην οποία ανέφερε ότι, επειδή δεν του απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης, «δεν θα αισθάνεται πλέον υποχρέωση να σκέφτεται αποκλειστικά την Ειρήνη».
Ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ δήλωσε ότι αρχικά πίστευε πως η επιστολή ήταν ψεύτικη. Στη συνέχεια, επιβεβαιώθηκε η αυθεντικότητά της.
Δύο ανώτεροι διπλωμάτες με τους οποίους μίλησε ξεχωριστά το POLITICO συνέκριναν την τρέχουσα κατάσταση των ΗΠΑ με την περίοδο που προηγήθηκε του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
«Νομίζω ότι έχουμε ξεπεράσει το Μόναχο», είπε ο ένας, αναφερόμενος στη συνάντηση του 1938, όταν Βρετανία, Γαλλία και Ιταλία κατεύνασαν τον Αδόλφο Χίτλερ επιτρέποντάς του να προσαρτήσει την Τσεχοσλοβακία. «Συνειδητοποιούμε ότι ο κατευνασμός δεν είναι πλέον η σωστή πολιτική».
Η απότομη πτώση του κύρους των ΗΠΑ ήταν ιδιαίτερα οδυνηρή για τη Δανία, την οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε «αχάριστη» στο Νταβός.
Η Κοπεγχάγη έχει σοκαριστεί από τη συμπεριφορά του, καθώς επί δεκαετίες συγκαταλεγόταν στους πιο φιλικούς συμμάχους των ΗΠΑ. Η Δανία είχε αναπτύξει δυνάμεις στο πλευρό των Αμερικανών σε ορισμένες από τις πιο επικίνδυνες ζώνες συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή, μεταξύ των οποίων και η επαρχία Χελμάντ στο Αφγανιστάν, με τη χώρα να καταγράφει από τις μεγαλύτερες απώλειες ζωών αναλογικά με τον πληθυσμό της.
«Πολλοί από εμάς σπουδάσαμε στις ΗΠΑ, όλοι θέλαμε να δουλέψουμε εκεί», είπε Δανός αξιωματούχος. «Αυτό είναι απλώς προδοσία».


