Ο ΟΗΕ βρίσκεται αντιμέτωπος με το φάσμα της «άμεσης οικονομικής κατάρρευσης» στη Νέα Υόρκη, καθώς ο Αντόνιο Γκουτέρες προειδοποίησε για μια πρωτοφανή κρίση ρευστότητας που απειλεί να παραλύσει τον παγκόσμιο οργανισμό μέχρι το καλοκαίρι.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το Reuters, η κρίση πυροδοτείται από τις τεράστιες ανεκτέλεστες οφειλές των κρατών-μελών, με κυριότερο υπαίτιο τις ΗΠΑ, σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ αμφισβητεί ανοιχτά τη χρησιμότητα και τη διαχείριση των πόρων του οργανισμού.
Τα δισεκατομμύρια που οφείλονται στον ΟΗΕ
Η οικονομική ασφυξία του οργανισμού αποτυπώνεται στους αριθμούς που παρουσίασε ο Αντόνιο Γκουτέρες στην επιστολή του. Οι ανεκτέλεστες οφειλές για τον τακτικό προϋπολογισμό έχουν φτάσει στο επίπεδο ρεκόρ των 1,57 δισ. δολαρίων. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του χρέους, σε ποσοστό που ξεπερνά το 95%, βαραίνει τις ΗΠΑ.
Συγκεκριμένα, η Ουάσινγκτον όφειλε 2,19 δισ. δολάρια στις αρχές Φεβρουαρίου, ενώ στα ποσά αυτά προστίθενται άλλα 2,4 δισ. δολάρια για ειρηνευτικές αποστολές και 43,6 εκατ. δολάρια για τα διεθνή δικαστήρια.
Επισημαίνεται ότι η δομή των εισφορών βασίζεται στο μέγεθος της οικονομίας κάθε κράτους, με τις ΗΠΑ να συνεισφέρουν το 22% και την Κίνα το 20%. Παρά το γεγονός ότι οι εισφορές έπρεπε να έχουν εξοφληθεί έως τις 8 Φεβρουαρίου, μόλις 41 κράτη από τα 193 έχουν ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις τους για το 2026. Μετά τις ΗΠΑ, οι μεγαλύτεροι οφειλέτες είναι η Βενεζουέλα με 38 εκατ. δολάρια και το Μεξικό με 20 εκατ. δολάρια.
Η μετωπική σύγκρουση με τον Τραμπ
Πάντως, η κατάσταση περιπλέκεται από την πολιτική στάση του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ίδρυσε ένα ανεξάρτητο «Συμβούλιο Ειρήνης», διορίζοντας τον εαυτό του ως ισόβιο πρόεδρο. Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται ως προσπάθεια υπονόμευσης του ΟΗΕ που δημιουργήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η αμερικανική κυβέρνηση δεν περιορίζεται μόνο στη μη καταβολή των υποχρεωτικών εισφορών, αλλά έχει προχωρήσει σε δραστικές περικοπές στην εθελοντική χρηματοδότηση και σε αποχωρήσεις από εξειδικευμένους οργανισμούς.
Η θέση της Ουάσινγκτον είναι σκληρή και επικριτική. Ανώτερος αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε χαρακτηριστικά πως «ο ΟΗΕ πρέπει να επιστρέψει στα βασικά» και κατηγόρησε τον οργανισμό για σπατάλη πόρων. Ο ίδιος αξιωματούχος τόνισε ότι «δεν έχουμε κανένα συμφέρον να συνεχίσουμε να δαπανούμε δολάρια των Αμερικανών φορολογουμένων σε τέτοια σπατάλη, απάτη και κατάχρηση». Στις κατηγορίες περιλαμβάνονται οι υψηλοί μισθοί του προσωπικού, τα επιδόματα, οι συντάξεις και η αύξηση των ανώτατων γραφειοκρατών στη Νέα Υόρκη κατά 30% τα τελευταία δύο χρόνια.
Οι επιπτώσεις και ο «καφκικός» κανόνας
Ως εκ τούτου, ο Αντόνιο Γκουτέρες προειδοποίησε ότι αν δεν βρεθεί λύση, ο οργανισμός θα ξεμείνει από μετρητά μέχρι τον Ιούλιο. Η οικονομική δυσπραγία επιτείνεται από έναν κανόνα που ο Γενικός Γραμματέας χαρακτήρισε ως «καφκικό» και «αγώνα δρόμου προς την χρεοκοπία». Ειδικότερα, σύμφωνα με αυτόν, ο οργανισμός υποχρεούται να επιστρέφει κάθε χρόνο στα κράτη μέλη-εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια από κονδύλια που δεν δαπανήθηκαν, ακόμη και αν οι εισφορές αυτές δεν καταβλήθηκαν ποτέ στην πραγματικότητα.
Οι συνέπειες μιας πιθανής κατάρρευσης θα είναι άμεσες και επώδυνες. Αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι δεν θα είναι δυνατή η διοργάνωση συναντήσεων, το έργο του ΟΗΕ θα σταματήσει και το προσωπικό θα μείνει απλήρωτο. Όπως επισήμανε στέλεχος του ΟΗΕ, «σε αντίθεση με μια κυβέρνηση, εμείς δεν μπορούμε να δανειστούμε χρήματα και δεν μπορούμε να τυπώσουμε χρήματα». Παρά τις προσπάθειες μεταρρύθμισης για μείωση του κόστους, η άρνηση των ΗΠΑ να πληρώσει, δημιουργεί ένα κενό που είναι αδύνατο να καλυφθεί.
