Η παγκόσμια τάξη όπως τη γνωρίζαμε «δεν υπάρχει πια». Αυτό ήταν το μήνυμα του καγκελάριου της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς κατά την ομιλία του που «άνοιξε» τη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου.
Όπως τόνισε τα τελευταία χρόνια υπάρχουν «αυξανόμενες εντάσεις και συγκρούσεις στον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης της ρωσικής επιθετικότητας κατά της Ουκρανίας». Το φετινό σύνθημα της Διάσκεψης, σημείωσε, που αναφέρει ότι το «οικοδόμημα της διεθνούς τάξης είναι υπό καταστροφή», είναι κάπως «ζοφερό», τόνισε. Ωστόσο, συνέχισε, «πρέπει να το διατυπώσουμε με ακόμη πιο σκληρούς όρους», δηλώνοντας ότι «αυτή η [παγκόσμια] τάξη δεν υπάρχει πια». «Η Ευρώπη μόλις επέστρεψε από διακοπές από την ιστορία», πρόσθεσε.
Ο Μερτς υποστήριξε πως βρισκόμαστε πλέον σε μια εποχή «χαρακτηρισμένη από πολιτική μεγάλων δυνάμεων», συμπεριλαμβανομένου του «βίαιου αναθεωρητισμού» της Ρωσίας που υπαγορεύει την επιθετικότητά της κατά της Ουκρανίας. Αναφέρει επίσης ότι η Κίνα «θέλει να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στη διαμόρφωση του κόσμου», αλλά «χρησιμοποιεί συστηματικά τις εξαρτήσεις άλλων και επαναπροσδιορίζει τη διεθνή τάξη προς όφελός της».
«Καρφιά» για τις ΗΠΑ
Σχετικά με τις ΗΠΑ, ο καγκελάριος της Γερμανίας ανέφερε ότι ο αμερικανικός ισχυρισμός για παγκόσμια ηγεσία «έχει αμφισβητηθεί και ενδεχομένως χαθεί». Κατά τον ίδιο, η «πολιτική μεγάλων δυνάμεων» είναι «αντανάκλαση ανήσυχων και ταραγμένων κοινωνιών σε περιόδους επαναστατικών αλλαγών». Προειδοποίησε δε ότι δοκιμάζει και τα όρια των δημοκρατικών συστημάτων, καθώς ωθεί τους πολίτες προς «ισχυρές και εύκολες απαντήσεις».
Απευθυνόμενος στα αγγλικά στην αμερικανική αντιπροσωπεία, ο Μερτς επισήμανε ότι για γενιές «η εμπιστοσύνη μεταξύ συμμάχων, εταίρων και φίλων έκανε το ΝΑΤΟ την ισχυρότερη συμμαχία όλων των εποχών». «Η Ευρώπη γνωρίζει βαθιά πόσο πολύτιμο είναι αυτό», πρόσθεσε και προειδοποίησε:
«Στην εποχή του ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα είναι αρκετά ισχυρές για να πορευθούν μόνες τους. Η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ δεν είναι μόνο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της Ευρώπης, αλλά και των Ηνωμένων Πολιτειών. Ας αποκαταστήσουμε και ας αναζωογονήσουμε μαζί τη διατλαντική εμπιστοσύνη. Εμείς, οι Ευρωπαίοι, κάνουμε το δικό μας μέρος».
Συνεχίζοντας τις αναφορές του στις ΗΠΑ ξεκαθάρισε ότι «ο πολιτισμικός πόλεμος του Maga στις ΗΠΑ» δεν αφορά την Ευρώπη και προσθέτει ότι «η ελευθερία του λόγου εδώ τελειώνει όταν τα λόγια στρέφονται κατά της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και του βασικού μας νόμου». «Δεν πιστεύουμε στους δασμούς και τον προστατευτισμό, αλλά στο ελεύθερο εμπόριο. Παραμένουμε στις συμφωνίες για το κλίμα και στον ΠΟΥ, γιατί είμαστε πεπεισμένοι ότι οι παγκόσμιες προκλήσεις μπορούν να λυθούν μόνο από κοινού».
«Να απεξαρτηθούμε από τις ΗΠΑ»
Η Ευρώπη, ανέφερε ο Φρίντριχ Μερτς, πρέπει να διορθώσει την «αυτοπροκαλούμενη» εξάρτησή της από τις ΗΠΑ. «Κανείς δεν μας ανάγκασε σε αυτή την υπερβολική εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες στην οποία βρεθήκαμε πρόσφατα, αλλά θα απαλλαγούμε από αυτή την κατάσταση το συντομότερο δυνατό», τόνισε.
Αυτό, εξήγησε, θα γίνει με την ενίσχυση του ευρωπαϊκού πυλώνα του ΝΑΤΟ. «Ίσως διαφωνούμε συχνότερα απ’ ό,τι στο παρελθόν, ίσως χρειαστεί να διαπραγματευτούμε για τη σωστή πορεία και να αντιπαρατεθούμε. Αλλά αν το κάνουμε με νέα δύναμη, νέο σεβασμό και αυτοσεβασμό, θα είναι προς όφελος και των δύο πλευρών».
Τα πρώτα σημάδια αυτής της νέας στάσης, είπε, φάνηκαν σε πρόσφατη αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ για τη Γροιλανδία, εκφράζοντας «απεριόριστη» ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς τη Δανή πρωθυπουργό.
«Να αλλάξουμε το μυαλό μας για να γίνει η Ευρώπη υπερδύναμη»
Ο καγκελάριος τονίζει ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να αποδεχθούν τη νέα πραγματικότητα και να την αντιμετωπίσουν, αντί να αρνούνται το πρόβλημα, υπερασπιζόμενοι τις αξίες τους. Να «αλλάξουμε διακόπτη στο μυαλό μας» για να γίνει η Ευρώπη υπερδύναμη και να αντιμετωπίσει το χάος της νέας τάξης
Ο Μερτς ανέφερε ότι «σε σύγκριση με τα μέσα ισχύος της, η γερμανική εξωτερική πολιτική των τελευταίων δεκαετιών είχε ένα κανονιστικό πλεόνασμα καλών προθέσεων». «Επέκρινε παραβιάσεις της διεθνούς τάξης σε όλο τον κόσμο. Συχνά νουθετούσε, απαιτούσε και επέπληττε, αλλά δεν ανησυχούσε αρκετά για το γεγονός ότι συχνά της έλειπαν τα μέσα για να λύσει το πρόβλημα».
Υποστήριξε ότι «το χάσμα μεταξύ φιλοδοξίας και δυνατοτήτων είχε γίνει υπερβολικά μεγάλο» και ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει τώρα να επικεντρωθούν στο να το κλείσουν. Αναφέροντας ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα τόνισε ότι «το ΑΕΠ της Ρωσίας είναι σήμερα περίπου 2 τρισ. ευρώ, ενώ της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι σχεδόν δέκα φορές μεγαλύτερο. Κι όμως, η Ευρώπη δεν είναι σήμερα δέκα φορές ισχυρότερη από τη Ρωσία. Το στρατιωτικό, πολιτικό, οικονομικό και τεχνολογικό μας δυναμικό είναι τεράστιο, αλλά δεν το έχουμε αξιοποιήσει στον αναγκαίο βαθμό εδώ και πολύ καιρό. Άρα το σημαντικότερο είναι να αλλάξουμε διακόπτη στο μυαλό μας τώρα».
Τόνισε επίσης ότι «δεν είναι μόνο η υπερβολική κρατική ισχύς που καταστρέφει τα θεμέλια της ελευθερίας μας. Και η ανεπαρκής κρατική ισχύς οδηγεί από διαφορετικούς δρόμους στο ίδιο αποτέλεσμα».
Παρέθεσε δε δηλώσεις του Πολωνού υπουργού Εξωτερικών Ράντεκ Σικόρσκι, ο οποίος πριν από 15 χρόνια είχε δηλώσει ότι φοβάται λιγότερο τη γερμανική ισχύ και περισσότερο τη γερμανική αδράνεια. «Και αυτό είναι δική μας ευθύνη», λέει, περιγράφοντας τον ρόλο της Γερμανίας στη νέα παγκόσμια τάξη.
«Δεν μπορούμε να διαγράψουμε τις ΗΠΑ από εταίρο»
Ο Μερτς δήλωσε ότι κατανοεί γιατί ορισμένοι αισθάνονται «ανήσυχοι» για την τρέχουσα κατάσταση των σχέσεων με τις ΗΠΑ και «συμμερίζεται» κάποιες από αυτές τις ανησυχίες, αλλά θεωρεί μη ρεαλιστικές τις εκκλήσεις να διαγραφούν οι ΗΠΑ ως εταίρος.
Όπως είπε, «αγνοούν τις σκληρές γεωπολιτικές πραγματικότητες στην Ευρώπη και υποτιμούν το δυναμικό που εξακολουθεί να έχει η εταιρική μας σχέση με τις ΗΠΑ, παρά όλες τις δυσκολίες που υπάρχουν».
Την ίδια στιγμή, υπογράμμισε, η Ευρώπη πρέπει να διαμορφώσει και να προωθήσει τη δική της ατζέντα απέναντι στη νέα τάξη, μέσω μιας ενωμένης ΕΕ. «Η πολιτική μεγάλων δυνάμεων στην Ευρώπη δεν είναι επιλογή για τη Γερμανία. Ηγεσία σε συνεργασία, ναι. Ηγεμονικές φαντασιώσεις, όχι».
«Θα κάνουμε τον γερμανικό στρατό τον ισχυρότερο στην Ευρώπη»
Στη συνέχεια αναφέρθηκε στη στήριξη της Γερμανίας και της Ευρώπης προς την Ουκρανία, επισημαίνοντας την απόφαση της κυβέρνησής του να τροποποιήσει το Σύνταγμα ώστε να αυξηθούν οι αμυντικές δαπάνες.
Μίλησε επίσης για τις επενδύσεις στην άμυνα και για μεταρρυθμίσεις στη στρατιωτική θητεία, εντός και εκτός χώρας, συμπεριλαμβανομένης της πρώτης γερμανικής αποστολής στο εξωτερικό, στη Λιθουανία. Επανέλαβε δε τη δέσμευσή του να «κάνει τη Μπούντεσβερ τον ισχυρότερο συμβατικό στρατό στην Ευρώπη».
Και ρήτρα «αμοιβαίας συνδρομής» στην ΕΕ
Καταλήγοντας ο Φρίντριχ Μερτς αναφέρθηκε και στη συζήτηση σχετικά με τη ρήτρα «αμοιβαίας συνδρομής» της ΕΕ. Όπως είπε χρειάζεται να εξεταστεί περαιτέρω το Άρθρο 42 των ευρωπαϊκών συνθηκών, που προβλέπει «αμοιβαία συνδρομή» σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης στην Ευρώπη.
Όπως είπε, η ΕΕ θα πρέπει να αποσαφηνίσει πώς ακριβώς πώς θα λειτουργεί αυτό, «όχι για να αντικαταστήσει το ΝΑΤΟ, αλλά ως ένας αυτάρκης, ισχυρός πυλώνας εντός της συμμαχίας». Σημείωσε επίσης ότι έχει ξεκινήσει «πρώτες συνομιλίες» με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν για ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα πυρηνικής αποτροπής «ενταγμένο στο πλαίσιο της πυρηνικής συνεργασίας μας στο ΝΑΤΟ».
«Αν διαλυθεί η Ευρώπη, διαλυόμαστε κι εμείς»
Ο Μερτς επισήμανε τη σημασία του σχήματος E3 με τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς και του ευρύτερου σχήματος με την Ιταλία και την Πολωνία. «Μακροπρόθεσμα, θα επιτύχουμε μόνο αν πάρουμε μαζί μας και τους υπόλοιπους Ευρωπαίους. Για εμάς τους Γερμανούς δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Βρισκόμαστε στην καρδιά της Ευρώπης. Αν διαλυθεί η Ευρώπη, διαλυόμαστε κι εμείς. Η Γερμανία διαλύεται», τόνισε.
