«Έφυγε» από τη ζωή σε ηλικία 96 ετών ο σπουδαίος Γερμανός φιλόσοφος και κοινωνιολόγος, Γιούργκεν Χάμπερμας. Ο θάνατός του σημειώθηκε το Σάββατο (14/3) στο Στάρνμπεργκ της Γερμανίας.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη Δημόσια Ραδιοτηλεόραση της Γερμανίας (ZDF), η είδηση για την απώλεια του κορυφαίου διανοητή έκανε γνωστή ο εκδοτικός οίκος Suhrkamp, με σχετική ανάρτηση στην πλατφόρμα Bluesky. Ο εκλιπών υπήρξε η πιο επιδραστική προσωπικότητα της σύγχρονης γερμανικής σκέψης, διαμορφώνοντας τις πνευματικές αναζητήσεις της Ευρώπης για πολλές δεκαετίες.
Η κληρονομιά που αφήνει ο Χάμπερμας
Ο επιφανής ακαδημαϊκός αναγνωρίστηκε παγκοσμίως ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της δεύτερης γενιάς της «Κριτικής Θεωρίας», της περίφημης «Σχολής της Φρανκφούρτης». Το έργο του επηρέασε βαθύτατα την Κοινωνιολογία και την Πολιτική Επιστήμη.
Ως σπουδαιότερο πόνημά του θεωρείται η «Θεωρία της επικοινωνιακής δράσης», η οποία κυκλοφόρησε το 1981. Μέσα από τα γραπτά του και τη δημόσια παρουσία του, ο Γιούργκεν Χάμπερμας παρέμεινε στην πρώτη γραμμή των διανοητικών συζητήσεων μέχρι το τέλος της ζωής του.
Ο βίος του Γερμανού φιλοσόφου
Γεννημένος στο Ντίσελντορφ, στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία ο Γιούργκεν Χάμπερμας, μέχρι την αποφοίτησή του από το Γυμνάσιο, έζησε στο Γκούμερσμπαχ κοντά στην Κολωνία. Ο πατέρας του, Ερνστ Χάμπερμας, ήταν εκτελεστικός διευθυντής του Υπουργείου Βιομηχανίας και Εμπορίου της Κολωνίας και έχει περιγραφεί από τον φιλόσοφο ως οπαδός των Ναζί. Ανατράφηκε σε αυστηρό προτεσταντικό περιβάλλον, καθώς ο παππούς του ήταν διευθυντής ιερατικής σχολής στο Γκούμερσμπαχ. Σπούδασε στα Πανεπιστήμια του Γκέτιγκεν (1949-50), της Ζυρίχης (1950-51), και της Βόννης (1951–54) και απέκτησε διδακτορικό στη Φιλοσοφία, στη Βόννη, το 1954 με διατριβή υπό τον τίτλο «Το απόλυτο και η ιστορία: περί της αντίφασης στη σκέψη του Σέλινγκ». Στην επιτροπή που εξέτασε τη διατριβή του περιλαμβάνονταν ο Έριχ Ροτχάκερ και ο Όσκαρ Μπέκερ.
Από το 1956 και μετά, μελέτησε Φιλοσοφία και Κοινωνιολογία υπό την επίδραση θεωρητικών της κριτικής Μαξ Χορκχάιμερ και Τέοντορ Αντόρνο στο «Ινστιτούτο για την Κοινωνική Έρευνα» του Πανεπιστημίου της Φρανκφούρτης, αλλά λόγω μιας σοβαρής διαφωνίας μεταξύ αυτών των δύο σχετικά με τη διατριβή του από τη μία — ο Μαξ Χορκχάιμερ είχε εκφράσει υπερβολικές απαιτήσεις για την αναθεώρησή της – και από την άλλη λόγω της ίδιας του της πεποίθησης ότι η Σχολή της Φρανκφούρτης είχε περιέλθει σε παράλυση με τον πολιτικό σκεπτικισμό και την περιφρόνηση για τη σύγχρονη κουλτούρα ολοκλήρωσε τελικά τις μεταδιδακτορικές του σπουδές στις πολιτικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο του Μάρμπουργκ υπό τον μαρξιστή Βόλφγκανγκ Άμπεντροτ. Η εργασία του αυτή είχε τον τίτλο “Ο δομικός μετασχηματισμός της δημόσιας σφαίρας: Mια έρευνα πάνω στην έννοια της αστικής κοινωνίας».
Το 1961 έγινε υφηγητής στο Μάρμπουργκ, και – σε μια κίνηση που ήταν άκρως ασυνήθιστη για τη γερμανική ακαδημαϊκή σκηνή της εποχής – του προσφέρθηκε η θέση του «καθηγητή άνευ έδρας» της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης (με την προτροπή του Χανς Γκέοργκ Γκάνταμερ και του Καρλ Λέβιτ) το 1962, την οποία και αποδέχθηκε. Ακόμα, το 1964, υποστηριζόμενος σθεναρά από τον Τέοντορ Αντόρνο, ο Γιούργκεν Χάμπερμας επέστρεψε στη Φρανκφούρτη για να καταλάβει την έδρα Φιλοσοφίας και Κοινωνιολογίας του Μαξ Χορκχάιμερ.
Στη συνέχεια, το 1971 αποδέχτηκε τη θέση του διευθυντή στο «Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ» στο Στάνμπεργκ (κοντά στο Μόναχο) και εργάστηκε εκεί μέχρι το 1983, δύο χρόνια μετά τη δημοσίευση του magnum opus του, «Η θεωρία της επικοινωνιακής δράσης». Ο Γιούργκεν Χάμπερμας ύστερα από αυτό επέστρεψε στην έδρα του στη Φρανκφούρτη και στη διεύθυνση του Ινστιτούτου Κοινωνικής Έρευνας. Μετά τη συνταξιοδότησή του, το 1993, ο ίδιος συνέχισε να δημοσιεύει εκτενώς. Έτσι, ο 1986 κέρδισε το βραβείο Λάιμπνιτς του Γερμανικού Ιδρύματος Έρευνας, που είναι η υψηλότερη διάκριση που απονέμεται για την έρευνα στη Γερμανία. Κατείχε, επίσης, την ασυνήθιστα μεταμοντέρνα θέση του Μόνιμου Επισκέπτη Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Νορθγουέστερν στο Έβανστον του Ιλινόις και την έδρα «Theodor Heuss» στο Πανεπιστήμιο New School της Νέας Υόρκης.
Ο Γιούργκεν Χάμπερμας τιμήθηκε με το Βραβείο Πρίγκιπας των Αστουριών στις Κοινωνικές Επιστήμες το 2003. Έλαβε, επίσης, το 2004 το Βραβείο του Κυότο στους τομείς των Τεχνών και της Φιλοσοφίας. Επισκέφθηκε το Σαν Ντιέγκο και στις 5 Μαρτίου 2005, ως εκπρόσωπος του Πανεπιστημίου του Σαν Ντιέγκο στο Συμπόσιο του Κυότο, και έδωσε διάλεξη με τον τίτλο «Ο δημόσιος ρόλος της θρησκείας σε ένα κοσμικό πλαίσιο σχετικά με την εξέλιξη του διαχωρισμού Εκκλησίας και Κράτους από μια στάση ουδετερότητας στην έντονη εκκοσμίκευση». Τέλος, το 2005 έλαβε το Holberg International Memorial Prize.
