Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν ετοιμάζονται να προχωρήσουν σε ειρηνευτικές συνομιλίες στο Πακιστάν, το οποίο έχει αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή. Ωστόσο, οι δύο πλευρές παραμένουν σε βαθιά διάσταση απόψεων σε βασικά ζητήματα, παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει πως οι προτάσεις της Τεχεράνης αποτελούν μια «βάση» για διαπραγμάτευση.
Κάθε πλευρά επιμένει στις δικές της απαιτήσεις για μια συμφωνία που θα μπορούσε να επηρεάσει τη Μέση Ανατολή για πολλές γενιές.
Πού βρίσκονται οι δύο πλευρές;
Όπως αναφέρει το Reuters, αντιπροσωπεία του Ιράν αναμένεται να φτάσει στο Ισλαμαμπάντ για συνομιλίες στη βάση ενός σχεδίου 10 σημείων, το οποίο εμφανίζει ελάχιστα κοινά στοιχεία με το σχέδιο 15 σημείων που είχε προτείνει η Ουάσινγκτον. Αυτό δείχνει ότι υπάρχουν σημαντικά χάσματα που πρέπει να καλυφθούν.
Για παράδειγμα, η ιρανική πρόταση περιλαμβάνει το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου, κάτι που οι ΗΠΑ έχουν απορρίψει κατηγορηματικά, με τον Τραμπ να το χαρακτηρίζει αδιαπραγμάτευτο. Επιπλέον, το σχέδιο της Τεχεράνης δεν θίγει το ζήτημα των πυραυλικών δυνατοτήτων της, τις οποίες τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ θεωρούν ότι πρέπει να περιοριστούν δραστικά.
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, επιμένει ότι το πυραυλικό της οπλοστάσιο δεν τίθεται προς διαπραγμάτευση, αν και δεν είναι σαφές πόσο έχει επηρεαστεί μετά τον πόλεμο.
Σύμφωνα με Πακιστανό αξιωματούχο, το Ιράν ενδέχεται να εξασφαλίσει ορισμένα αιτήματά του, κυρίως σε ό,τι αφορά την ανοικοδόμηση, τις αποζημιώσεις και την άρση κυρώσεων, αλλά δύσκολα θα πετύχει συμφωνία για τον εμπλουτισμό ουρανίου.
Ο ρόλος των Στενών του Ορμούζ
Οι προηγούμενες διαπραγματεύσεις επικεντρώνονταν στο πυρηνικό πρόγραμμα και τους πυραύλους του Ιράν. Πλέον, στο επίκεντρο βρίσκεται η τύχη των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η ουσιαστική διακοπή της ναυσιπλοΐας από το Ιράν, από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, έχει προκαλέσει έντονες αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία, οδηγώντας σε άνοδο των τιμών της ενέργειας.
Η Τεχεράνη έχει αφήσει να εννοηθεί ότι, σε περίπτωση μόνιμης ειρηνευτικής συμφωνίας, θα επιδιώξει την επιβολή τέλους διέλευσης για τα πλοία. Από την άλλη, ο Τραμπ έχει απειλήσει με σφοδρή αντίδραση αν το Ιράν δεν δεχθεί εκεχειρία και δεν ανοίξει ξανά το πέρασμα.
Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το Ιράν έχει άρει τον αποκλεισμό, ενώ έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να υπάρξει συμφωνία όσο το Ισραήλ συνεχίζει τις επιθέσεις στον Λίβανο.
Τι προβλέπουν οι προτάσεις
Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν κατ’ αρχήν αποδεχθεί το σχέδιο των 10 σημείων, το οποίο περιλαμβάνει:
- δέσμευση για μη επίθεση,
- διατήρηση του ιρανικού ελέγχου στο Στενό του Ορμούζ,
- αποδοχή του εμπλουτισμού ουρανίου,
- άρση όλων των κυρώσεων,
- ακύρωση αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και της ΔΟΑΕ,
- αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή,
- τερματισμό των πολεμικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, το σχέδιο των 15 σημείων που προωθούν οι ΗΠΑ περιλαμβάνει την απομάκρυνση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, τον πλήρη τερματισμό του εμπλουτισμού, τον περιορισμό του βαλλιστικού του προγράμματος και τη διακοπή στήριξης προς συμμάχους στην περιοχή.
Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν στρατιωτική παρουσία στη Μέση Ανατολή μέχρι να επιτευχθεί συμφωνία, προειδοποιώντας για κλιμάκωση αν οι όροι δεν γίνουν αποδεκτοί.
Ποιες είναι οι πιθανότητες συμφωνίας;
Παρά τους ισχυρισμούς του Τραμπ περί επιτυχίας, οι ΗΠΑ δεν έχουν πετύχει τους βασικούς στόχους που είχαν θέσει στην αρχή του πολέμου: την εξουδετέρωση της ικανότητας του Ιράν να επιτίθεται σε γειτονικές χώρες, την καταστροφή του πυρηνικού του προγράμματος και τη δημιουργία συνθηκών που θα οδηγούσαν σε εσωτερική αλλαγή καθεστώτος.
Το Ιράν δεν φαίνεται διατεθειμένο να κάνει σημαντικές παραχωρήσεις σε αυτά τα ζητήματα και δείχνει ότι μπορεί να συνεχίσει τον πόλεμο, αξιοποιώντας το Στενό του Ορμούζ ως μοχλό πίεσης.
Ποια είναι η στάση του Ισραήλ;
Το Ισραήλ, που ταυτόχρονα συγκρούεται με τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, θεωρεί το Ιράν υπαρξιακή απειλή. Ο Μπένιαμιν Νετανιάχου επιθυμεί αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη, αν και κάτι τέτοιο θα απαιτούσε στρατιωτική επέμβαση με αβέβαιη έκβαση.
Ένα από τα βασικά σημεία τριβής αφορά το αν η εκεχειρία περιλαμβάνει και τον πόλεμο στον Λίβανο. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ υποστηρίζουν ότι δεν περιλαμβάνεται, ενώ ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν θεωρεί απαραίτητη τη διακοπή των εχθροπραξιών εκεί για να υπάρξει συμφωνία.
Το Ισραήλ δηλώνει ότι αποδέχεται την εκεχειρία με το Ιράν, αλλά ξεκαθαρίζει πως αυτή δεν επεκτείνεται στις επιχειρήσεις του στον Λίβανο. Παράλληλα, ισραηλινός αξιωματούχος ανέφερε ότι οι ΗΠΑ είχαν συντονίσει εκ των προτέρων την προσωρινή εκεχειρία, ενώ το Ιράν συμφώνησε στο άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ χωρίς να υπάρχει δέσμευση για οριστικό τερματισμό του πολέμου, αποζημιώσεις ή άρση κυρώσεων.
