Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι μια συμφωνία ειρήνης με το Ιράν θα υπογραφεί «σήμερα» στο Ισλαμαμπάντ και ότι ο Αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς βρισκόταν καθ’ οδόν.
Αλλά στην πραγματικότητα-όπως σημειώνει το Axios– ο Βανς βρισκόταν ακόμη στην Ουάσινγκτον, περιμένοντας ένα σήμα από την Τεχεράνη πριν επιβιβαστεί στο αεροπλάνο του — ένδειξη της βαθιάς αβεβαιότητας για το τι θα συμβεί στη συνέχεια.
Ο Τραμπ θέλει ο πόλεμος να τελειώσει με τους δικούς του όρους
Ο Αμερικανός πρόεδρος θέλει ο πόλεμος να τελειώσει, τώρα, με τους δικούς του όρους. Αλλά απομένει μόνο μία ημέρα πριν λήξει η κατάπαυση του πυρός, το Ιράν εξακολουθεί να ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ και οι πλευρές μέχρι στιγμής δεν έχουν καταφέρει ούτε καν να ορίσουν μια συνάντηση. Ο πόλεμος ενδέχεται, επομένως, να βρίσκεται στο χείλος μιας τεράστιας κλιμάκωσης.
«Το έχει βαρεθεί. Θέλει να τελειώσει. Δεν του αρέσει το Ιράν να κρατά [τον έλεγχο των στενών] πάνω από τη Μέση Ανατολή. Δεν του αρέσει να το κρατούν αυτό πάνω από τα κεφάλια μας. Δεν θέλει να πολεμήσει άλλο. Αλλά θα το κάνει αν νιώσει ότι πρέπει», δήλωσε αξιωματούχος της κυβέρνησης στο Axios.
Αλλά, όπως σημειώνει το αμερικανικό μέσο υπάρχει ακόμη ένα παράθυρο για συμφωνία, τουλάχιστον για την παράταση της κατάπαυσης του πυρός.
Πραγματική πρόοδος σημειώθηκε στις διαπραγματεύσεις την περασμένη εβδομάδα. Μέχρι την Παρασκευή, οι αισιόδοξες δηλώσεις του Τραμπ για επικείμενη ειρήνη — είχε πει στο Axios ότι μια συμφωνία θα επιτευχθεί «σε μία ή δύο ημέρες» — φαίνονταν πιθανές.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί είχε μόλις δηλώσει ότι τα στενά είναι «εντελώς ανοιχτά». Οι παγκόσμιες αγορές πανηγύριζαν.
Χρειάστηκαν μόνο 24 ώρες για να επιστρέψει η κατάσταση ξανά στο χείλος του πολέμου.
Μέσα σε λίγες ώρες αφότου ο Αραγτσί δήλωσε το Σάββατο ότι τα στενά είναι ανοιχτά, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) άνοιξε πυρ εναντίον δεξαμενόπλοιων που προσπαθούσαν να τα διασχίσουν, επικαλούμενο την απροθυμία του Τραμπ να άρει τον δικό του αποκλεισμό.
Αμερικανοί αξιωματούχοι το εξέλαβαν ως ένδειξη ρήγματος μεταξύ του προέδρου του Κοινοβουλίου Μοχάμαντ-Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ και του διοικητή των IRGC, στρατηγού Αχμάντ Βαχίντι.
«Νομίζαμε ότι διαπραγματευόμασταν με τους σωστούς ανθρώπους, είχαν φτάσει σε έναν συνδυασμό όσων είχαν συμφωνηθεί, σε ό,τι μπορούσε να ανακοινωθεί», είπε ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης. «Αλλά αυτό που συνέβη είναι ότι η ιρανική ομάδα επέστρεψε και οι IRGC και τέτοιοι παράγοντες είπαν “όχι, όχι. Δεν μιλάτε εκ μέρους μας”».
«Τώρα υπάρχει ένα πραγματικό ρήγμα εκεί μεταξύ αυτών των φατριών και δεν είμαστε σίγουροι ποιος θα επικρατήσει. Ελπίζουμε ότι θα επικρατήσει η ομάδα με την οποία διαπραγματευτήκαμε», πρόσθεσε ο αξιωματούχος.
Ένας δεύτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο Axios: «Δεν είμαστε σίγουροι ποιος έχει τον έλεγχο και ούτε εκείνοι είναι. Αυτό θα πρέπει να ξεκαθαρίσει από μόνο του».
Η κλιμάκωση της Κυριακής
Την Κυριακή, 24 ώρες αργότερα, οι ΗΠΑ κλιμάκωσαν την κατάσταση, ανοίγοντας πυρ και καταλαμβάνοντας ένα πλοίο μεταφοράς εμπορευμάτων με ιρανική σημαία έξω από τα στενά, στον Κόλπο του Ομάν.
Τα συνεχή σχόλια του Τραμπ έχουν εντείνει τη σύγχυση, καθώς ταλαντεύεται μεταξύ απειλών, αισιοδοξίας και ανακριβειών.
Ενώ οι διαπραγματευτές του προσέφεραν 20 δισεκατομμύρια δολάρια από δεσμευμένα κεφάλαια για το απόθεμα ουρανίου του Ιράν και συζητούσαν ένα προσωρινό μορατόριουμ στον εμπλουτισμό, ο Τραμπ είπε ψευδώς σε αρκετούς δημοσιογράφους ότι το Ιράν είχε συμφωνήσει να εγκαταλείψει το απόθεμα και τον εμπλουτισμό — χωρίς να απαιτούνται δεσμευμένα κεφάλαια.
Όταν οι συνομιλίες συνάντησαν δυσκολίες, έκανε μια σειρά από αντιφατικές δηλώσεις σχετικά με το ποιος από την ομάδα του θα ταξίδευε στο Πακιστάν και πότε. Αρχικά ο Βανς δεν θα πήγαινε — μετά θα πήγαινε, μετά βρισκόταν ήδη στον αέρα, και μετά όχι. Η ιρανική πλευρά, στο μεταξύ, παρέμενε ασαφής.
Εν μέσω των δηλώσεών του ότι μια συμφωνία είναι κοντά, ο Τραμπ συμπεριέλαβε επίσης απειλές για την καταστροφή γεφυρών και εργοστασίων ηλεκτρικής ενέργειας στο Ιράν.
Η Τεχεράνη υποψιαζόταν ότι αυτός ήταν ο πραγματικός του στόχος και ότι η διπλωματία ήταν απλώς κάλυψη για μια αιφνιδιαστική επίθεση.
«Η τήρηση των δεσμεύσεων αποτελεί τη βάση ενός ουσιαστικού διαλόγου», έγραψε τη Δευτέρα στο X ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν.
«Η βαθιά ιστορική δυσπιστία στο Ιράν απέναντι στη συμπεριφορά της κυβέρνησης των ΗΠΑ παραμένει, ενώ τα μη εποικοδομητικά και αντιφατικά μηνύματα από Αμερικανούς αξιωματούχους μεταφέρουν ένα πικρό μήνυμα· επιδιώκουν την παράδοση του Ιράν. Οι Ιρανοί δεν υποκύπτουν στη βία».
Το Πακιστάν προσπαθεί να επαναφέρει ΗΠΑ και Ιράν στο διάλογο
Οι Πακιστανοί μεσολαβητές προσπαθούν να επαναφέρουν τη διαδικασία σε τροχιά, μεταφέροντας προτάσεις μεταξύ των δύο πλευρών.
Το πιο πρόσφατο προσχέδιο καλύπτει «κυρώσεις, εμπλουτισμό, χρήματα, τη σκόνη (πυρηνικό υλικό), το μέλλον», δήλωσε ο ανώτερος αξιωματούχος.
Παρά τους ισχυρισμούς του Τραμπ, σε κανένα σημείο οι Ιρανοί δεν έχουν συμφωνήσει να εγκαταλείψουν μόνιμα τον εμπλουτισμό. «Βρισκόμαστε κάπου μεταξύ του “δεν θα κατασκευάσουμε πυρηνικό όπλο”, του “δεν θα εμπλουτίζουμε στη χώρα μας” και του “δεν θα αγγίξουμε τίποτα για 5, 10, 15 χρόνια”», εξήγησε ο αξιωματούχος.
Παρότι ο Τραμπ επιμένει ότι δεν θα το κάνει, αξιωματούχοι της κυβέρνησης λένε ότι πιθανότατα θα αποδεσμεύσει ιρανικά κεφάλαια για τη σωστή συμφωνία. Ένας από αυτούς είπε ότι η ιρανική κυβέρνηση ήταν «χρεοκοπημένη», προσθέτοντας: «Θέλουν χρήματα, πρόσβαση στα χρήματά τους. Θέλουν να αρθούν οι κυρώσεις.»
«Θα θέλαμε να διατηρήσουμε κάποιους όρους, ειδικά όσον αφορά τον μελλοντικό εμπλουτισμό και το άνοιγμα των στενών και, ίσως, την απόκτηση της “σκόνης”. Αλλά εξακολουθούμε να είμαστε διατεθειμένοι να πάρουμε τη “σκόνη” μόνοι μας».
Η ομάδα του Ντόναλντ Τραμπ πιστεύει ότι το Ιράν υφίσταται έντονη οικονομική πίεση ως αποτέλεσμα του αποκλεισμού.
«Πιστεύουμε ότι δεν μπορούν να αντέξουν αυτό. Η οικονομική καταστροφή είναι πραγματική. Οι Πέρσες είναι σκληροί και στωικοί. Αλλά αυτό είναι πολύ», είπε ο ίδιος αξιωματούχος.
«Είμαστε αισιόδοξοι. Το χρονικό πλαίσιο μπορεί να είναι υπερβολικά αισιόδοξο. Γι’ αυτό βλέπετε συζητήσεις για προσωρινά μέτρα στην οικονομία, όπως το άνοιγμα ενός διαδρόμου στα στενά.»
«Μέχρι στιγμής δεν έχουν φτάσει στο σημείο όπου ο Ντόναλντ Τραμπ θα πει “πάμε να το κάνουμε”. Και δεν έχει φτάσει ακόμη στο σημείο να πει ότι υπάρχει κακή πίστη και ότι θα αρχίσουμε να ρίχνουμε βόμβες», είπε ο αξιωματούχος.
Νέα φάση επιχειρήσεων
Ο Τραμπ και η ομάδα του συζητούν τώρα ποια θα μπορούσε να είναι μια νέα ανανεωμένη στρατιωτική εκστρατεία, συμπεριλαμβανομένου του αν θα επιχειρήσουν να καταλάβουν το στρατηγικής σημασίας νησί Χαργκ.
Ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι η εκστρατεία βομβαρδισμών που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου θα ολοκληρωνόταν μέσα σε έξι εβδομάδες και φρόντισε να τηρήσει αυτή την προθεσμία. Ωστόσο, αυτό μπορεί να ήταν «απλώς η πρώτη φάση», είπε ο αξιωματούχος.
«Βρισκόμαστε τώρα στη δεύτερη φάση. Αν η τρίτη φάση είναι περισσότεροι βομβαρδισμοί ή μια ειρηνευτική συμφωνία, εξαρτάται από τους Ιρανούς», σημείωσε.
