Η εξωτερική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ και η επίμονη προσήλωσή του στη μονομέρεια δεν προκαλούν απλώς διεθνή αναταραχή, αλλά επιταχύνουν ιστορικές αλλαγές στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα. Όπως αναλύει ο Guardian, η απομάκρυνση των ΗΠΑ από τον ρόλο του εγγυητή της διεθνούς ασφάλειας, με αποκορύφωμα αμφιλεγόμενες κινήσεις όπως ο πόλεμος στο Ιράν, έχει σημάνει τον κώδωνα του κινδύνου για τους παραδοσιακούς συμμάχους τους.
Η Ευρώπη και ο Παγκόσμιος Νότος συνειδητοποιούν πλέον ότι η απόλυτη εξάρτηση από την αμερικανική «ομπρέλα» δεν αποτελεί βιώσιμη στρατηγική. Αντί, όμως, αυτή η κρίση αξιοπιστίας να οδηγήσει σε απόλυτο αδιέξοδο, λειτουργεί ως καταλύτης για την οριστική μετάβαση σε έναν πολυπολικό κόσμο. Κράτη και συνασπισμοί αναζητούν ενεργά εναλλακτικές διαδρομές, χτίζοντας νέα δίκτυα συνεργασίας και ad hoc συμμαχίες που παρακάμπτουν εντελώς την Ουάσιγκτον.
Παράλληλα, στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης φουντώνει η συζήτηση για αμυντική αυτονομία, θωρακισμένη απέναντι σε εκβιασμούς ή αβεβαιότητες που συνδέονται με το ΝΑΤΟ. Μέσα από αυτό το γεωπολιτικό χάος γεννιέται μια νέα δυναμική: η διεθνής κοινότητα γυρίζει σταδιακά την πλάτη στην εποχή της απόλυτης αμερικανικής ηγεμονίας, προκρίνοντας τη συνεργασία ως τη μόνη ρεαλιστική απάντηση στις παγκόσμιες προκλήσεις.
Ο Αντόνιο ντε Αγκιάρ Πατριότα, πρέσβης της Βραζιλίας στο Λονδίνο, δεν δυσκολεύτηκε να συνταχθεί με τους δυστοπικούς περιγράφοντας τον σύγχρονο κόσμο σε πρόσφατη ομιλία του, έναν κόσμο που υποφέρει από «υπερθέρμανση του πλανήτη και περιβαλλοντική υποβάθμιση, πολλαπλές συγκρούσεις, αυξανόμενους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς, περιφρόνηση του διεθνούς δικαίου και του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, διαταραχές στο εμπόριο, διάβρωση της δημοκρατικής διακυβέρνησης και τεχνολογικές εξελίξεις που αντιμετωπίζονται με ενθουσιασμό και φόβο».
Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια, είπε, «κάτι συμβαίνει. Κάτι κινείται».
Η αλλαγή που μπόρεσε να διακρίνει ο Πατριότα στον «παγκόσμιο βορρά» ήταν μια νέα διαίρεση σε «δύο πόλους, μια μονομερή υπερδύναμη από τη μία πλευρά και μια πλειοψηφία πολυμεριστών από την άλλη».
«Ο εξαιρετικά μη δημοφιλής και παράνομος πόλεμος στο Ιράν γίνεται γρήγορα ένα ζωντανό παράδειγμα του χάους και της αστάθειας που γεννά η μονομέρεια», ανέφερε. «Αποκαλύπτει την αντίληψη ότι ο κόσμος δεν θα γίνει ξανά μονοπολικός».
Το επιχείρημα ότι η τρέχουσα σκοτεινή εποχή της αμερικανικής μονομέρειας και του άνομου μιλιταρισμού μπορεί να φτάνει σε ένα πρόωρο τέλος, βυθιζόμενη κάτω από τα νερά στα στενά του Ορμούζ, αποκτά δυναμική καθώς άλλες δυτικές χώρες ανακτούν την ισορροπία τους και ποντάρουν μακροπρόθεσμα στο ότι δεν μπορούν πλέον να κρύβονται κάτω από την ομπρέλα ασφαλείας των ΗΠΑ.
Έχουν δει πόσο πενιχρή προστασία παρείχε αυτή η ομπρέλα για τις μοναρχίες του Κόλπου και πόσο λίγο προώθησε τα ευρωπαϊκά συμφέροντα στην Ουκρανία, και πολλοί έχουν επιτέλους συνειδητοποιήσει ότι είναι καλύτερα με διαφορετικές, ποικίλες ομάδες φιλίας.
Σε πρόσφατη ομιλία του στην Κίνα, ο Ισπανός πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ, εξήγησε ότι «αυτό που συμβαίνει σήμερα δεν είναι μια μεταβίβαση ηγεμονιών. Είναι ένας πολλαπλασιασμός πόλων – όχι μόνο ισχύος, αλλά και ευημερίας». Αυτό ήταν κάτι που έπρεπε να γιορταστεί, δήλωσε ο φιλελεύθερος ηγέτης. «Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, η πρόοδος βλασταίνει ταυτόχρονα σε πολλά μέρη του πλανήτη. Αυτό συμβαίνει εδώ στην Κίνα, στην Ασία. Αλλά και στην αφρικανική ήπειρο και σε μια περιοχή πολύ κοντά στην Ισπανία: τη Λατινική Αμερική».
Αλλά δεν είναι μόνο οι αριστεροί που υποστηρίζουν ότι η εποχή της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας φθίνει. Είναι ριζωμένο στη σκέψη του Παρισιού, των Βρυξελλών, της Βαρσοβίας και ακόμη και του Βερολίνου. Ο Φρίντριχ Μερτς, ο κεντροδεξιός καγκελάριος της άψογα ατλαντίστριας Γερμανίας, αρχικά ουδέτερος όσον αφορά τη νομιμότητα της αμερικανικής επίθεσης στο Ιράν, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ ταπεινώνονται από το Ιράν και παρομοιάζει τη λανθασμένη κρίση του Ντόναλντ Τραμπ να εξαπολύσει την επίθεσή του στην Τεχεράνη με εκείνες των προκατόχων του στις εισβολές τους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.
Αντί να δειλιάζουν, να διαφωνούν ή να ελπίζουν ότι οι επιθέσεις του Τραμπ στους ανεύθυνους «τζαμπατζήδες» της Ευρώπης μπορεί να είναι μια παροδική φάση, πολλές ευρωπαϊκές χώρες ενστερνίζονται τη συμβουλή του να αναλάβουν περισσότερες ευθύνες για την άμυνα. Ως αποτέλεσμα, κατασκευάζεται μια παράκαμψη γύρω από την Αμερική.
Ομοίως, στην παγκόσμια σκηνή, αυξάνονται τα αιτήματα οι δυτικές δυνάμεις – όχι μόνο οι ΗΠΑ – να εγκαταλείψουν την υπερμεγέθη εκπροσώπησή τους στους παγκόσμιους θεσμούς υπέρ του παγκόσμιου νότου.
Λίγες από αυτές τις αλλαγές θα συμβούν από τη μια μέρα στην άλλη ή θα αποδειχθούν γραμμικές. Αλλά το Ιράν, και οι συνεχιζόμενες αμοιβαίες δυσαρέσκειες που πυροδοτεί μεταξύ του Τραμπ και της Ευρώπης, επιταχύνουν τη διαδικασία της αποστασιοποίησης.
Πτώση της αμερικανικής αξιοπιστίας
Ο καθηγητής Στίβεν Γουόλτ, του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, εξήγησε πρόσφατα ότι αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι η αμερικανική επιρροή δεν είναι απλώς συνάρτηση του πλούτου ή της δύναμής της. Είναι επίσης συνάρτηση του πώς γίνονται αντιληπτές οι ΗΠΑ. Είπε ότι είναι σημαντικό για τους συμμάχους «να πιστεύουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ξέρουν τι κάνουν, όχι ότι είναι αλάνθαστες, αλλά ότι γενικά ξέρουν τι κάνουν, ότι μπορούν να εκτελέσουν ένα σχέδιο με ικανό τρόπο. Η κυβέρνηση Τραμπ έστειλε ένα μήνυμα στον υπόλοιπο κόσμο ότι αυτό δεν ισχύει πλέον, και αυτό σημαίνει ότι άλλα κράτη θα είναι λιγότερο πιθανό να βασίζονται στις αμερικανικές συμβουλές στο μέλλον, τουλάχιστον για λίγο».
Ο Γουόλτ πρόσθεσε ότι «το άλλο μήνυμα που έστειλε αυτός ο πόλεμος είναι ότι η κυβέρνηση νοιαζόταν πραγματικά μόνο για μια άλλη χώρα στον κόσμο, το Ισραήλ, και αυτό έγινε εις βάρος άλλων συμμάχων στην Ευρώπη και την Ασία», λόγω της τεράστιας οικονομικής ζημιάς που έχει προκαλέσει ο πόλεμος και της έλλειψης διαβούλευσης με άλλους συμμάχους πριν από την έναρξή του.
Η πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο Λονδίνο, Τζέιν Χάρτλεϊ, δήλωσε πρόσφατα για τον Βρετανό πρωθυπουργό: «Προς υπεράσπιση του Κιρ Στάρμερ, ποιος ήταν ο στόχος μας στο Ιράν; Ποια ήταν η νομική βάση για αυτόν τον πόλεμο; Ποιο ήταν το σχέδιο Β; Ποια ήταν η στρατηγική εξόδου μας; Δεν μπορούσαμε να απαντήσουμε σε καμία από αυτές τις ερωτήσεις. Αλλά αυτό που είναι πιο ανησυχητικό είναι το κοινό. Επειδή το κοινό δεν πιστεύει πλέον ότι η Αμερική είναι μια δύναμη για το καλό».
Αλλά για να είναι αυτό κάτι περισσότερο από ένα ακόμη προσωρινό επεισόδιο αμερικανικής υποχώρησης, απαιτείται κάτι περισσότερο από μια αλλαγή στάσης. Αυτό που χρειάζεται είναι μια σοβαρή προσπάθεια για την οικοδόμηση άλλων πόλων και εναλλακτικών μορφών συνεργασίας πέρα από τις ΗΠΑ. Αυτή η διαδικασία βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη.
Χτίζοντας νέες συμμαχίες
Ο Μαρκ Κάρνεϊ, ο Καναδός πρωθυπουργός, παρουσίασε την ιδέα του για μια ομαδοποίηση μεσαίων δυνάμεων, και ο Καναδάς έχει ήδη υπογράψει περισσότερες από 20 συμφωνίες οικονομίας και ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, για να αυξήσει τις εξαγωγές εκτός της αμερικανικής του βάσης. Διαμορφώνονται νέες ad hoc συμμαχίες και εμπορικοί διάδρομοι που δεν περνούν από την Ουάσιγκτον. Από τη βραζιλιάνικη οπτική γωνία, δημιουργούνται νέοι «συνασπισμοί των υπεύθυνων», με «συντονισμό σε περιοχές, πολιτισμούς και πολιτικά συστήματα».
Ο Πατριότα επαίνεσε επίσης τις νέες, πιο σίγουρες, πιο πολιτικές ομάδες που αμφισβητούν τον λαϊκισμό και τον αμερικανικό μιλιταρισμό. Στην εναρκτήρια συνάντηση της Παγκόσμιας Προοδευτικής Κινητοποίησης (Global Progressive Mobilisation) στη Βαρκελώνη τον Απρίλιο παρευρέθηκαν ηγέτες όπως ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα της Βραζιλίας, η Κλαούντια Σέινμπαουμ του Μεξικού, ο Σίριλ Ραμαφόζα της Νότιας Αφρικής, η πρωθυπουργός των Μπαρμπάντος, Μία Μότλεϊ, καθώς φυσικά και το νέο ίνδαλμα της ευρωπαϊκής αριστεράς, ο Σάντσεθ.
Ο Σάντσεθ είπε στους προοδευτικούς να είναι αισιόδοξοι για το τι επιφυλάσσει το μέλλον, παρά τον «ορίζοντα γεμάτο αβεβαιότητα» και τον «θόρυβο της υποτελούς δεξιάς». «Μην ξεγελιέστε», είπε. «Η ακροδεξιά και η δεξιά δεν φωνάζουν επειδή κερδίζουν· φωνάζουν επειδή ξέρουν ότι ο χρόνος τους τελειώνει».
Η προθυμία του να καταδικάσει τον πόλεμο στο Ιράν ως παράνομο, μια άποψη που αρχικά δεν διατυπώθηκε από τους Βρετανούς ή τους Γερμανούς, έχει εξοργίσει τον Τραμπ, αλλά ο Σάντσεθ γνωρίζει, όπως και η ευρωπαϊκή δεξιά, ότι ο Τραμπ έχει γίνει ένα εκλογικό βαρίδι. Ακόμη και ο Νάιτζελ Φάρατζ τον απαρνείται τρις.
Η απάντηση του Τραμπ είναι να απειλεί να πετάξει την Ισπανία εκτός ΝΑΤΟ, κάτι που δεν έχει τη δύναμη να κάνει, ή να αποσύρει στρατεύματα από τη Γερμανία. Η δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ γίνεται διαπραγματευτικό χαρτί. Για παράδειγμα, αντί να επαινεί τη Γερμανία που σχεδιάζει να αυξήσει τον αριθμό των εν ενεργεία στρατιωτών της κατά 75.000 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2030, ο Τραμπ απειλεί. Σαν πυρομανής, καίει συμμαχίες για διασκέδαση.
Ο Μακρόν έχει προειδοποιήσει ότι η καθημερινή αμφισβήτηση της δέσμευσης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ από τον Τραμπ είναι διαβρωτική. «Απειλεί να αδειάσει το ΝΑΤΟ από την ουσία του», έχει υποστηρίξει.
Τα σημάδια μιας αντίδρασης σε αυτό ξεπηδούν σε εκπληκτικά μέρη. Για παράδειγμα, ίσως υπάρχουν λίγα όργανα που εκπροσωπούν τόσο πιστά το βρετανικό κατεστημένο όσο η ειδική επιτροπή της Βουλής των Λόρδων για τις διεθνείς σχέσεις και την άμυνα. Στα μέλη της περιλαμβάνονται ο πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Τζορτζ Ρόμπερτσον, ο πρώην πρέσβης του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ουάσιγκτον, Κιμ Ντάροχ, και ο πρώην καγκελάριος των Συντηρητικών, Νόρμαν Λαμόντ.
Ωστόσο, στην πρόσφατη έκθεσή της για το μέλλον της ειδικής σχέσης με τις ΗΠΑ, οι Λόρδοι ήταν αχαλίνωτοι στην κριτική τους προς την Αμερική. «Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών πολιτικοποιούνται… η χρήση βίας δεν αποτελεί πλέον έσχατη λύση.
Δημιουργείται ένα κενό ηγεσίας… η μεταβαλλόμενη όψη της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής των ΗΠΑ σημαίνει ότι ο τρέχων βαθμός εξάρτησης του Ηνωμένου Βασιλείου δεν είναι πλέον βιώσιμος. Η μελλοντική χάραξη πολιτικής του Ηνωμένου Βασιλείου για τη Ρωσία και την ασφάλεια στην ανατολική Ευρώπη και τον ψηλό βορρά δεν θα πρέπει πλέον να θεωρεί δεδομένη την υποστήριξη των ΗΠΑ στη συμβατική αποτροπή.
»Ούτε μπορεί το Ηνωμένο Βασίλειο να βασίζεται στην ιστορική καλή θέληση και την πολιτισμική συγγένεια για να διατηρήσει τη σχέση σε ένα όλο και πιο συναλλακτικό πλαίσιο».
Η λύση ήταν το Ηνωμένο Βασίλειο να μην «βρεφοποιείται» πλέον από τις ΗΠΑ –σύμφωνα με τη φράση του Ρόμπερτσον– και να «ηγηθεί σε μια συντονισμένη κίνηση προς μεγαλύτερη ευρωπαϊκή ηγεσία στο ΝΑΤΟ».
Άμυνα στην Ευρώπη
Η ιδέα μιας Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης, συμπληρωματικής του ΝΑΤΟ, ακούγεται πλέον όλο και περισσότερο στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μια ένωση που θα περιλαμβάνει τη Βρετανία, τη Νορβηγία και την Ουκρανία καθώς και τις χώρες της ΕΕ – κάτι που υποστηρίζει και ο ίδιος ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Ο Τζον Λοφ, επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής στη δεξαμενή σκέψης New Eurasian Strategies Centre, δήλωσε: «Υπάρχει αυξανόμενη αναγνώριση στον ευρωπαϊκό πυρήνα του ΝΑΤΟ ότι για να υπερασπιστεί η Ευρώπη τον εαυτό της απέναντι στη Ρωσία θα απαιτηθεί η ενσωμάτωση της Ουκρανίας σε ένα ευρωπαϊκό αμυντικό πλαίσιο. Η Ουκρανία διαθέτει τον μεγαλύτερο συμβατικό στρατό στην Ευρώπη με περισσότερα από τέσσερα χρόνια ενημερωμένης εμπειρίας στον πόλεμο εναντίον των Ρώσων.
»Διαθέτει επίσης μια ικανή και καινοτόμο αμυντική βιομηχανία που έχει δείξει την ικανότητα να αναπτύσσει νέα όπλα με ταχύτητα. Οι συμφωνίες που υπογράφηκαν μεταξύ της Γερμανίας και της Ουκρανίας νωρίτερα αυτόν τον μήνα για την παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) και την κοινή χρήση δεδομένων πεδίου μάχης για την ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων είναι ένα σημάδι των όσων πρόκειται να ακολουθήσουν.
»Η Ουκρανία είναι παγκόσμιος ηγέτης στην ανάπτυξη δυνατοτήτων drones, συμπεριλαμβανομένων των αναχαιτιστικών drones. Δεν αποτελεί σχεδόν καμία έκπληξη το γεγονός ότι η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υπέγραψαν γρήγορα συμφωνίες με την Ουκρανία για συνεργασία στα drones, αφού δέχθηκαν επίθεση από το Ιράν».
Η ανθρωπότητα διακυβεύεται
Αλλά η μεταμόρφωση δεν αφορά μόνο την αναδιάρθρωση της άμυνας της Ευρώπης απέναντι σε έναν αναξιόπιστο σύμμαχο, αλλά το κατά πόσον αυτή η πτώση της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας θεωρείται ως μια απολύτως αναγκαία ευκαιρία για την αντιμετώπιση της ευρύτερης παγκόσμιας κρίσης.
Για εκατομμύρια ανθρώπους, ο επικεφαλής του ανθρωπιστικού προγράμματος του ΟΗΕ, Τομ Φλέτσερ, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα: «Η διεθνής τάξη δεν βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης, έχει ήδη καταρρεύσει. Αυτό που περνάμε αυτή τη στιγμή δεν είναι άσκηση». Ο Φλέτσερ ζήτησε μεγαλύτερη ειλικρίνεια σχετικά με την κλίμακα της παγκόσμιας αναταραχής και την ανάγκη για ανανεωμένη σοβαρότητα στον δημόσιο βίο.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο τρόπος με τον οποίο ο Τραμπ και οι συνοδοιπόροι του τσέκουραν το διεθνές δίκαιο έχει καταστήσει το έργο των ανθρωπιστικών οργανώσεων σχεδόν αδύνατο. Πράγματι, η ίδια η ανθρωπότητα δέχεται επίθεση, δήλωσε η Ανιές Καλαμάρ, γενική γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας, παρουσιάζοντας την έκθεση της οργάνωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων για το 2025. Περιέγραψε το 2025 ως τη χρονιά των αρπακτικών.
Σε περισσότερες από 500 σελίδες, η Διεθνής Αμνηστία παρουσίασε έναν απολογισμό για τον κόσμο στον οποίο η ανθρωπότητα συγκέντρωσε κακή βαθμολογία λόγω της «γενοκτονίας και των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας στη Γάζα», των «εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας» στην Ουκρανία, των εξωδικαστικών εκτελέσεων που διαπράχθηκαν από τις ΗΠΑ εκτός των συνόρων τους, και των επιθέσεων σε Βενεζουέλα και Ιράν.
Ο κόσμος έχει βυθιστεί σε μια εποχή αταξίας (unorder), όπως το θέτει ο Μαρκ Λέοναρντ, διευθυντής της δεξαμενής σκέψης European Council on Foreign Relations, στο νέο του βιβλίο Surviving Chaos.
Ο Λέοναρντ προειδοποιεί ότι «το να μιλάμε για αταξία (disorder) υπονοεί ότι υπάρχει μια τάξη στην οποία οι άνθρωποι συμφωνούν και ότι οι άνθρωποι παραβιάζουν τους κανόνες, αλλά νομίζω ότι ο κόσμος μας είναι εντελώς διαφορετικός από αυτό. Οι κανόνες δεν παραβιάζονται. Αγνοούνται ως άσχετοι. Δεν υπάρχει σταθερή ισορροπία δυνάμεων. Δεν υπάρχει συμφωνία για το ποιοι είναι οι κανόνες».
Και πρόσθεσε: «Η δυσκολία είναι ότι οι ΗΠΑ θεωρούν την εγχώρια δύναμή τους και όχι τους διεθνείς θεσμούς ή τις παγκόσμιες συμμαχίες ως τη βάση της ασφάλειάς τους».
Ωστόσο, όπως είπε ο Πατριότα, κάτι κινείται, ή είναι έτοιμο να κινηθεί. Οι οπαδοί της μονοπολικότητας (unipolarists) –προσδιόρισε τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και το Ισραήλ– διατηρούν τη δύναμή τους να τιμωρούν και να παίρνουν εκδίκηση. Ο Τραμπ εξακολουθεί να μαγνητίζει κάθε ειδησεογραφικό κύκλο. Στη Γαλλία και τη Γερμανία, η λαϊκιστική δεξιά βρίσκεται σε άνοδο. Όμως ταυτόχρονα, οι θιασώτες της μονοπολικότητας είναι μια πολιορκημένη μειονότητα ακόμη και στις ίδιες τους τις χώρες και δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να βρουν συμμάχους ή να επιβάλουν τη θέλησή τους.
Ένας νέος γενικός γραμματέας του ΟΗΕ τον επόμενο χρόνο θα είχε τουλάχιστον την ευκαιρία να προκαλέσει το σημερινό μη αντιπροσωπευτικό συμβούλιο ασφαλείας –που αποτελείται από τους νικητές του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου: Κίνα, Γαλλία, Ρωσία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ– να μεταρρυθμιστεί μετά από 30 χρόνια αποτυχίας να το πράξει. Σε αυτόν τον κόσμο μετά τη ρήξη, στον οποίο η αξιοπιστία της Ουάσιγκτον δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη, και στον οποίο η εταιρική σχέση του Πεκίνου, όσο περίπλοκη κι αν είναι, δεν μπορεί να απορριφθεί, τα πάντα ξαφνικά είναι ανοιχτά και διεκδικήσιμα.
Μια αμερικανική οπισθοχώρηση στο Ιράν μπορεί να μην έχει τον οπτικό συμβολισμό της υποχώρησης από τη Σαϊγκόν ή την Καμπούλ, αλλά οι επιπτώσεις της θα μπορούσαν να είναι εξίσου ευρείες.
