Τον «σκιώδη» μηχανισμό που έχει στήσει το Ιράν, σε συνεργασία με τους συμμάχους του, για να σπάσει τον αποκλεισμό του από τις ΗΠΑ φέρνει στο φως δημοσίευμα της Wall Street Journal. Η Μόσχα μοιάζει να έχει «μεταλαμπαδεύσει» την τεχνογνωσία της στην Τεχεράνη, έχοντας πλέον πολυετή εμπειρία παράκαμψης των κυρώσεων που επέβαλε η Δύση σε βάρος της μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία.
Οι βασικοί άξονες είναι ίδιοι: Ένας στόλος γερασμένων πλοίων «φαντασμάτων», εταιρείες – βιτρίνες, σημαίες ευκαιρίας και μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο καταμεσής της θάλασσας. Επιπλέον, το γεγονός πως βασικός προορισμός του ιρανικού πετρελαίου είναι η Κίνα, καθιστά την παρεμπόδιση των ροών μια κίνηση… υψηλού ρίσκου.
Πρόκειται για ένα συνολικό δίκτυο που καθιστά πολύ δύσκολο τον εντοπισμό της πραγματικής προέλευσης του πετρελαίου και εξακολουθεί να λειτουργεί, αποκαλύπτοντας τα όρια της οικονομικής απομόνωσης όταν υπάρχει ισχυρή ζήτηση, πολιτική κάλυψη και ένα ολόκληρο υπεράκτιο οικοσύστημα πρόθυμο να την εξυπηρετήσει.
Πίσω από την ανθεκτικότητα του Ιράν
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, μια από τις περιοχές που παίζεται το «παιχνίδι» του Ιράν και των συμμάχων του είναι η θάλασσα ανοιχτά της Μαλαισίας. Σε αυτή τη ναυτική «νεκρή ζώνη», 45 μίλια ανοιχτά των ακτών, δεξαμενόπλοια φορτωμένα με ιρανικό πετρέλαιο που τελεί υπό κυρώσεις, περιμένουν να μεταφορτώσουν το φορτίο τους σε πλοία με προορισμό κινεζικά διυλιστήρια. Στόχος να συγκαλυφθεί η προέλευση του πετρελαίου πριν φτάσει στον μεγαλύτερο πελάτη του Ιράν.
Αυτές οι μυστικές μεταφορές πετρελαίου αποκαλύπτουν ένα βασικό πλεονέκτημα του ιρανικού καθεστώτος και έναν σημαντικό λόγο για τον οποίο αντέχει απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις: το Ιράν εξακολουθεί να μπορεί να πουλά το πετρέλαιό του. Στις διαπραγματεύσεις, οι ΗΠΑ μέχρι στιγμής αρνούνται να άρουν τις κυρώσεις κατά του ιρανικού πετρελαίου. Ωστόσο, οι εναλλακτικοί μηχανισμοί του καθεστώτος συνεχίζουν να αποφέρουν πολύτιμο συνάλλαγμα.
Η Wall Street Journal παρακολούθησε πρόσφατα αυτή τη διαδικασία από κοντά. Κατά τη διάρκεια επίσκεψης με σκάφος στις 8 Μαΐου, δημοσιογράφοι της εφημερίδας είδαν το Catalina 7, ένα παλιό πλοίο που έχει τεθεί υπό αμερικανικές κυρώσεις επειδή μεταφέρει ιρανικό αργό, να διοχετεύει πετρέλαιο σε άλλο πλοίο, του οποίου το όνομα είχε καλυφθεί με μαύρη μπογιά.
Παλιά και σκουριασμένα δεξαμενόπλοια όπως αυτά αποτελούν αυτό που οι ειδικοί της ναυτιλίας αποκαλούν «σκιώδη στόλο», έναν πλωτό στόλο εκατοντάδων πλοίων που μεταφέρουν πετρέλαιο για χώρες που τελούν υπό κυρώσεις, μεταξύ αυτών το Ιράν και η Ρωσία. Η Τεχεράνη, όπως και η Μόσχα, βασίζεται σε τέτοια δεξαμενόπλοια για σχεδόν το σύνολο των εξαγωγών πετρελαίου του.
Τα πλοία αυτά, συχνά ανασφάλιστα, έχουν κρυφούς ιδιοκτήτες και πλέουν υπό «σημαίες ευκαιρίας» χωρών που ασκούν ελάχιστο έλεγχο στις δραστηριότητές τους. Στη θάλασσα, χρησιμοποιούν παραπλανητικές πρακτικές, όπως η απενεργοποίηση των συστημάτων εντοπισμού, ώστε να δυσκολεύουν την παρακολούθησή τους.
Η αποτυχία της Ουάσιγκτον να αναχαιτίσει τον στόλο αυτό, ο οποίος έχει διογκωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, εξηγεί εν μέρει γιατί το ιρανικό καθεστώς έχει αποδειχθεί τόσο ανθεκτικό. Μετά την κήρυξη του πολέμου, οι ΗΠΑ έχουν κλιμακώσει το «κυνήγι» του «σκιώδους στόλου», προχωρώντας μάλιστα και στην κατάσχεση τριών δεξαμενόπλοιων που συνδέονται με το Ιράν, στον Ινδικό Ωκεανό.
Ωστόσο, όπως σημειώνει η Wall Street Journal, για να περιορίσουν πραγματικά τον μηχανισμό του Ιράν, θα έπρεπε να διατηρήσουν επ’ αόριστον μια πολεμική στάση απέναντι στα πλοία: να συνεχίσουν τον αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, να χρησιμοποιούν στρατιωτικά μέσα για την αναχαίτιση πλοίων του σκιώδους στόλου και να εντείνουν την πίεση προς την Κίνα. Όταν χαλαρώνει για λίγο η πίεση, λένε ειδικοί της ναυτιλίας, η ροή του πετρελαίου συνεχίζεται απρόσκοπτα.
Ο παράγοντας Κίνα ως «σανίδα σωτηρίας»
Παρά τις αμερικανικές προσπάθειες να στραγγαλίσουν το λαθρεμπόριο, η Τεχεράνη εισέπραξε περίπου 31 δισ. δολάρια από πωλήσεις πετρελαίου στην Κίνα πέρυσι, σύμφωνα με την U.S.-China Economic and Security Review Commission, συμβουλευτικό όργανο του αμερικανικού Κογκρέσου. Το ποσό αυτό αντιστοιχούσε περίπου στο 90% του πετρελαίου που εξήγαγε το Ιράν και κάλυπτε σχεδόν το 45% του κρατικού προϋπολογισμού του.
Ως βασική οικονομική σανίδα σωτηρίας του Ιράν, η Κίνα συμβάλλει καθοριστικά στη διατήρηση του σκιώδους στόλου. Πολλές εταιρείες που εμφανίζονται ως νόμιμοι ιδιοκτήτες των δεξαμενόπλοιων είναι καταχωρημένες σε κινεζικές πόλεις, ενώ πολλά μέλη των πληρωμάτων προέρχονται επίσης από την Κίνα. Αυτόν τον μήνα, η κινεζική κυβέρνηση διέταξε ρητά εγχώριες εταιρείες να μην συμμορφωθούν με τις αμερικανικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν σε πέντε κινεζικά διυλιστήρια, επικαλούμενη για πρώτη φορά έναν «κανόνα αποκλεισμού» του 2021 που σχεδιάστηκε ώστε να εξουδετερώνει ξένους νόμους τους οποίους το Πεκίνο θεωρεί ότι παραβιάζουν διεθνείς κανόνες ή περιορίζουν το εμπόριο.
Πριν ξεκινήσει ο αμερικανικός πόλεμος κατά του Ιράν, η Κίνα εισήγαγε περίπου 1,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως από τη χώρα, ποσότητα που αντιστοιχούσε περίπου στο 12% των συνολικών κινεζικών εισαγωγών πετρελαίου, σε τιμές χαμηλότερες από τις διεθνείς. Το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών έχει δηλώσει ότι αντιτίθεται σθεναρά στην αμερικανική καταστολή, την οποία χαρακτηρίζει «παράνομες και παράλογες μονομερείς κυρώσεις», και ότι θα κάνει ό,τι είναι απαραίτητο για να προστατεύσει την ενεργειακή του ασφάλεια.
Επισήμως, η Κίνα δεν έχει καταγράψει εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου από το 2022. Αναλυτές εκτιμούν ότι αυτό αντανακλά την επιθυμία του Πεκίνου να αποφύγει την επιβολή κυρώσεων σε περισσότερα διυλιστήρια, λιμάνια και τράπεζες από την Ουάσιγκτον. Παρά τη δημόσια κριτική της προς τις αμερικανικές κυρώσεις, η Κίνα γνωρίζει ότι τυχόν αποκοπή μεγαλύτερου μέρους της οικονομίας της από το δολαριακό χρηματοπιστωτικό σύστημα θα έπληττε σοβαρά τις εξαγωγές της.
Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές που παρακολουθούν τις αποστολές του σκιώδους στόλου υπογραμμίζουν πως οι ροές συνεχίζονται όλα αυτά τα χρόνια απρόσκοπτα. Οι αποστολές αποτυπώνονται και με άλλους τρόπους: σύμφωνα με τελωνειακά στοιχεία, η Κίνα εισήγαγε 126 εκατ. βαρέλια πετρελαίου από τη Μαλαισία και 102 εκατ. βαρέλια από την Ινδονησία τους πρώτους τέσσερις μήνες του έτους. Τα νούμερα αυτά υπερβαίνουν τα επίπεδα παραγωγής των δύο χωρών και θεωρούνται από αναλυτές έμμεσος δείκτης των πραγματικών εισαγωγών ιρανικού αργού από την Κίνα.
Το πετρέλαιο καταλήγει συνήθως σε ιδιωτικά διυλιστήρια, γνωστά ως «teapot refineries», στην ανατολική επαρχία Σαντόνγκ και στη βορειοανατολική επαρχία Λιαονίνγκ. Επειδή οι επιχειρήσεις αυτές βασίζονται κυρίως σε κινεζικές τράπεζες και πελάτες και δεν συνδέονται με το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, βρίσκονται ουσιαστικά εκτός εμβέλειας των αμερικανικών κυρώσεων.
Αποθήκες πετρελαίου… εν πλω
Η εταιρεία ενεργειακών αναλύσεων Vortexa, την οποία επικαλείται η Wall Street Journal, εκτίμησε πρόσφατα ότι περίπου 90 εκατ. βαρέλια ιρανικού πετρελαίου βρίσκονται εκτός του αποκλεισμού, σχεδόν όλα έχοντας εγκαταλείψει τα ιρανικά ύδατα πριν ξεκινήσει. Το πετρέλαιο αυτό λειτουργεί ουσιαστικά ως υπεράκτια αποθήκη, η οποία μπορεί να αποφέρει δισεκατομμύρια δολάρια επιπλέον εσόδων στο ιρανικό καθεστώς τους επόμενους μήνες.
Χρειάζονται δύο έως τρεις μήνες για να φτάσει το ιρανικό πετρέλαιο στα κινεζικά λιμάνια και άλλοι δύο έως τρεις μήνες μέχρι να πληρωθεί το Ιράν. Έτσι, ακόμη κι αν τα Στενά του Ορμούζ δεν ανοίξουν ξανά, η χώρα πιθανότατα θα συνεχίσει να εισπράττει χρήματα για το πετρέλαιο που ήδη βρίσκεται στη θάλασσα μέχρι τον Οκτώβριο, δήλωσε ο Ιμάν Νασέρι, διευθυντής ερευνών Μέσης Ανατολής της FGE NexantECA στο Ντουμπάι και πρώην στέλεχος του ερευνητικού βραχίονα του ιρανικού υπουργείου Πετρελαίου.
«Η “Οικονομική Οργή” υποτίθεται ότι θα τους γονάτιζε», είπε αναφερόμενος στην αμερικανική οικονομική εκστρατεία κατά του Ιράν. «Όμως, σε σύγκριση με άλλους εξαγωγείς πετρελαίου της περιοχής, το Ιράν υποφέρει λιγότερο από όλους».


