Η Δυτική Ευρώπη «ψήνεται» από ένα κύμα καύσωνα, μια πρόγευση όσων επιφυλάσσει η υπερθέρμανση του πλανήτη για την ήπειρο, την ώρα που η κλιματική αλλαγή υποχωρεί όλο και περισσότερο στη λίστα των πολιτικών προτεραιοτήτων. Προφανώς η υπερθέρμανση βρίσκεται στον πυρήνα του προβλήματος, όμως δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που οι Ευρωπαίοι «καίγονται» από τη ζέστη. Μαζί με τις ανεπαρκείς υποδομές και πολιτικές, συνθέτουν ένα «καυτό» κοκτέιλ που καθιστά ανυπόφορες τις υψηλές θερμοκρασίες.
Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι οι θερμοκρασίες των επόμενων ημερών θα σπάσουν ρεκόρ για τον μήνα Ιούνιο σε αρκετές χώρες. Η Γαλλία προετοιμάζεται για θερμοκρασίες έως και 43 βαθμούς Κελσίου. Η Ισπανία μπορεί να δει τον υδράργυρο να φτάνει έως τους 45 βαθμούς. Σε περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γερμανίας και της Ιταλίας, οι θερμοκρασίες ενδέχεται να αγγίξουν τους 40 βαθμούς — και όλα αυτά πριν ακόμη από την κορύφωση του καλοκαιριού.
Στο Βέλγιο, όπου οι θερμοκρασίες μπορεί να φτάσουν τους 37 βαθμούς, ο επικεφαλής μετεωρολόγος της εθνικής μετεωρολογικής υπηρεσίας δήλωσε ότι αυτή θα μπορούσε να γίνει «η πιο ζεστή εβδομάδα που έχει καταγραφεί ποτέ» στη χώρα.
Και οι νύχτες είναι επίσης εξαιρετικά θερμές, καθώς σε πολλές περιοχές της Δυτικής Ευρώπης η θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 25 βαθμούς. Η έλλειψη ανάπαυλας επιδεινώνει τη θερμική καταπόνηση – τη θερμότητα που συσσωρεύεται στο σώμα – οδηγώντας σε σοβαρά συμπτώματα, ακόμη και σε θανάτους, ιδιαίτερα μεταξύ ευάλωτων ομάδων, όπως οι ηλικιωμένοι.
Περίπου 200.000 άνθρωποι σε όλη την ΕΕ έχουν πεθάνει από αιτίες που σχετίζονται με τις υψηλές θερμοκρασίες τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Για τους Ευρωπαίους που αναρωτιούνται «τις πταίει;» και «καίγονται» σε δρόμους, σπίτια και χώρους εργασίας, το Politico αποδίδει το φαινόμενο σε τρεις λόγους…
-
Ανεπαρκείς υποδομές
Οι εξωτερικές θερμοκρασίες είναι μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Οι Ευρωπαίοι περνούν περίπου το 90% του χρόνου τους σε εσωτερικούς χώρους — σε σπίτια, καταστήματα, τρένα, σχολεία και χώρους εργασίας.
Ωστόσο, σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, και ιδιαίτερα στις βόρειες, βορειοδυτικές, αλλά και στις κεντρικές περιοχές, τα κτίρια είναι σχεδιασμένα για να κρατούν τη ζέστη μέσα, όχι έξω. Ακόμη και σήμερα, πολλά νέα σπίτια χτίζονται ώστε να αντέχουν στις χειμερινές θερμοκρασίες, όχι στον ολοένα και πιο ζεστό καλοκαιρινό καιρό. Για παράδειγμα στο Ηνωμένο Βασίλειο, το 92% των κατοικιών είναι πιθανό να υπερθερμαίνεται έως το 2050, σύμφωνα με την επιτροπή της χώρας για την κλιματική αλλαγή.
Επιπλέον, αν και όλο και περισσότεροι ευρωπαίοι καταφεύγουν σε κλιματισμό, αυτός παραμένει σχετικά σπάνιος: μόνο το 20% των νοικοκυριών στην Ευρώπη έχει εγκατεστημένο κλιματιστικό. Ακόμη κι αν υπάρχει, οι κάτοικοι σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να μην έχουν τη δυνατότητα να το χρησιμοποιήσουν. Πάνω από το ένα τρίτο των Ευρωπαίων δηλώνουν ότι δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά το κόστος για να διατηρούν τα σπίτια τους αρκετά δροσερά, ποσοστό που αυξάνεται στα δύο τρίτα μεταξύ των ανθρώπων που δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα.
Γραφεία, σχολεία, τρένα και μέσα μαζικής μεταφοράς σε πολλές πόλεις δεν διαθέτουν επίσης επαρκή κλιματισμό. Για παράδειγμα, στη Γαλλία, η ζέστη – και η απουσία τεχνολογίας ψύξης – οδήγησαν αυτή την εβδομάδα στο κλείσιμο περισσότερων από 800 σχολείων. Στο Βέλγιο, το ένα πέμπτο όλων των τρένων δεν διαθέτει καθόλου κλιματισμό, γεγονός που ώθησε την εθνική σιδηροδρομική εταιρεία να ακυρώσει δρομολόγια σε ώρες αιχμής.
Αν και ορισμένοι δήμοι έχουν αρχίσει να προσφέρουν χώρους δροσιάς κατά τη διάρκεια των καυσώνων – διαθέτοντας στο κοινό κλιματιζόμενες αίθουσες – τέτοιες πρωτοβουλίες είναι λίγες και αποσπασματικές.
-
Ορυκτά καύσιμα και υπερθέρμανση
Ναι, τα κύματα καύσωνα αποτελούν μέρος των καλοκαιριών του Βόρειου Ημισφαιρίου από αμνημονεύτων χρόνων. Όμως οι παγκόσμιες θερμοκρασίες έχουν αυξηθεί κατά 1,4 βαθμούς Κελσίου από τότε που οι άνθρωποι άρχισαν να καίνε ορυκτά καύσιμα για να τροφοδοτήσουν εργοστάσια, αυτοκίνητα και κτίρια, απελευθερώνοντας αέρια του θερμοκηπίου που θερμαίνουν τον πλανήτη.
Ως αποτέλεσμα, έχουμε ανεβάσει τη βάση πάνω στην οποία διαμορφώνεται ο καλοκαιρινός καιρός. Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι κάθε κύμα καύσωνα που εκδηλώνεται σήμερα είναι θερμότερο και πιθανότερο να συμβεί εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.
Η κλιματική αλλαγή μπορεί να μην προκάλεσε τον θερμικό θόλο — ένα καιρικό μοτίβο που παγιδεύει θερμό αέρα για μεγάλα χρονικά διαστήματα — ο οποίος έχει εγκατασταθεί αυτή την εβδομάδα πάνω από τη Δυτική Ευρώπη, ανέφερε στο Politico η Mireia Ginesta, ερευνήτρια στην ανάλυση των ζημιών από το κλίμα στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. «Αλλά αυξάνει τη θερμοκρασία υποβάθρου πάνω στην οποία λειτουργούν τα καιρικά συστήματα», πρόσθεσε. «Σε ένα ψυχρότερο κλίμα, αυτό το κύμα καύσωνα θα ήταν λιγότερο έντονο».
Η Ευρώπη είναι επίσης η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στον κόσμο, λόγω ενός συνδυασμού παραγόντων, μεταξύ των οποίων η σχετική εγγύτητά της στην Αρκτική και οι αλλαγές στα περιφερειακά καιρικά μοτίβα.
Και με κάθε κλάσμα του βαθμού που θερμαίνεται ο πλανήτης, η ζέστη θα γίνεται χειρότερη. Οι επιστήμονες λένε ότι αν η υπερθέρμανση του πλανήτη φτάσει περίπου τους 3 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, ο αριθμός των θανάτων από τη ζέστη στην Ευρώπη θα διπλασιαστεί ή θα τριπλασιαστεί σε σύγκριση με το σενάριο του 1,5 βαθμού.
-
Πολιτικές… εκτός κλίματος
Οι κυβερνήσεις μπορούν να θεσπίσουν πολλά μέτρα τόσο για τη μείωση των εκπομπών που θερμαίνουν τον πλανήτη όσο και για την προστασία των πολιτών, των υποδομών και των οικονομιών από τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Όμως, παρότι επιδεινούμενη ζέστη πλήττει την Ευρώπη χρόνο με τον χρόνο, η κλιματική αλλαγή υποχωρεί στη λίστα των πολιτικών προτεραιοτήτων σε όλη την ήπειρο.
Παρότι τα σχέδια της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον περιορισμό των εκπομπών συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο φιλόδοξων στον κόσμο, οι κυβερνήσεις έχουν δώσει τα τελευταία χρόνια μεγαλύτερη έμφαση στη βιομηχανική αναζωογόνηση και έχουν περιορίσει κλιματικές πολιτικές που θεωρείται ότι βλάπτουν τις οικονομικές φιλοδοξίες του μπλοκ. Οι εκπομπές της ΕΕ πέρυσι αυξήθηκαν στην πραγματικότητα ελαφρώς, γεγονός που δείχνει στασιμότητα στη μείωση της ρύπανσης.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η διακομματική συναίνεση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής έχει καταρρεύσει, αν και η κυβέρνηση των Εργατικών έχει αντισταθεί στις αυξανόμενες πιέσεις για ενίσχυση των εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στη Βόρεια Θάλασσα. Το αν αυτή η «γραμμή» θα συνεχιστεί και μετά την αποχώρηση του πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ παραμένει ασαφές.
Τόσο στην ΕΕ όσο και στο Ηνωμένο Βασίλειο, ωστόσο, τα σχέδια προετοιμασίας για τις αναπόφευκτες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής — όπως η ζέστη — υστερούν πολύ σε σχέση με τις προσπάθειες μείωσης των εκπομπών.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος αναφέρει ότι το μπλοκ των 27 χωρών και οι κυβερνήσεις του δεν προστατεύουν τους πολίτες τους από τις ακραίες θερμοκρασίες, αξιολογώντας την απειλή της θερμικής καταπόνησης για τον γενικό πληθυσμό ως κρίσιμη μέσα σε αυτή τη δεκαετία και «καταστροφική» από τα μέσα του αιώνα και μετά.
Η επιτροπή του Ηνωμένου Βασιλείου για την κλιματική αλλαγή έχει επίσης χαρακτηρίσει ανεπαρκείς τις προσπάθειες της Βρετανίας, ενώ την Τρίτη η δεξαμενή σκέψης Green Alliance προειδοποίησε ότι οι Βρετανοί «πληρώνουν το τίμημα» της αποτυχίας της κυβέρνησής τους να προσαρμόσει τη χώρα στις αυξανόμενες καλοκαιρινές θερμοκρασίες.
«Μια αυξανόμενη απειλή για τη δημόσια υγεία»
«Αυτή τη στιγμή, τα παιδιά δυσκολεύονται να ολοκληρώσουν τις εξετάσεις τους σε αποπνικτικές αίθουσες διδασκαλίας και οι ηλικιωμένοι υπομένουν επικίνδυνα ζεστά σπίτια και μονάδες φροντίδας με ελάχιστη ανακούφιση», δήλωσε η Friederike Otto, καθηγήτρια κλιματικής επιστήμης στο Imperial College London.
«Αυτή η ζέστη δεν είναι μια απλή ενόχληση, είναι μια αυξανόμενη απειλή για τη δημόσια υγεία», πρόσθεσε. «Κάθε κύμα καύσωνα θέτει ζωές σε κίνδυνο και έχει περάσει προ πολλού η ώρα να το αντιμετωπίσουμε με την επείγουσα προσοχή που απαιτεί».
