Σε μια κρίσιμη καμπή για τη γεωπολιτική ισορροπία στη Μέση Ανατολή, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ ξεδιπλώνει μια στρατηγική «δύο ταχυτήτων», η οποία δοκιμάζεται πλέον απευθείας στο πεδίο των έμμεσων διαβουλεύσεων στο Κατάρ. Ο αμερικανός πρόεδρος χειρίζεται τις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη χρησιμοποιώντας δύο κορυφαία στελέχη του με εκ διαμέτρου αντίθετες κοσμοθεωρίες: τον μετριοπαθή Αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και το παραδοσιακό «γεράκι» της εξωτερικής πολιτικής, Υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Αυτό το σύνθετο διπλωματικό παιχνίδι ρόλων καθορίζει άμεσα τις εξελίξεις στην περιοχή, επηρεάζοντας τη στάση των ΗΠΑ απέναντι στο Ισραήλ, τον Λίβανο και τη σταθερότητα των διεθνών αγορών.
Πρόσφατες αποκαλύψεις από το Axios φωτίζουν το παρασκήνιο της στρατηγικής του Λευκού Οίκου, δείχνοντας ότι ο Πρόεδρος Τραμπ επιχειρεί να κλείσει μια ειρηνευτική συμφωνία με το Ιράν έχοντας τον μετριοπαθή Βανς στον έναν ώμο και τον «γερακίσιο» Υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στον άλλον. Η επιτυχία αυτών των εξαιρετικά ευαίσθητων συνομιλιών συνδέεται άμεσα με την υγεία των παγκόσμιων αγορών πετρελαίου, καθώς απαιτείται μια λεπτή εξισορρόπηση των αντικρουόμενων συμφερόντων.
«Σκεφτείτε τον Μάρκο και τον Τζέι Ντι ως πτυχές της προσωπικότητας και της πολιτικής του Προέδρου», δήλωσε στο Axios ανώτατος σύμβουλος του Τραμπ. «Υπάρχει μια πιο φιλοϊσραηλινή πτυχή, και αυτός είναι ο Ρούμπιο. Και υπάρχει μια πιο σκεπτικιστική απέναντι στο Ισραήλ πτυχή. Αυτός είναι ο Τζέι Ντι».
Οι διαφορετικές προσεγγίσεις και οι συνομιλίες στο Κατάρ
Οι αποκλίσεις μεταξύ Βανς και Ρούμπιο έγιναν εμφανείς κατά τις εσωτερικές διαβουλεύσεις της διοίκησης για το μνημόνιο συνεννόησης (MOU) της 17ης Ιουνίου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Ο Βανς, έχοντας διαπραγματευτεί τη συμφωνία μαζί με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, υποστήριζε ακράδαντα ότι ο πρόεδρος έπρεπε να υπογράψει το κείμενο για τον τερματισμό του πολέμου, το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και τη σταθεροποίηση της οικονομίας ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Αντίθετα, ο Ρούμπιο, συντασσόμενος με τον Διευθυντή της CIA Τζον Ράτκλιφ και τον Υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, εμφανιζόταν ιδιαίτερα επιφυλακτικός για το αν το μνημόνιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια συνολική πυρηνική συμφωνία, ζητώντας αυξημένη πίεση προς την Τεχεράνη κατά τις επαφές του στον Κόλπο.
Η προσέγγιση του Βανς φαίνεται ωστόσο να αποδίδει καρπούς στη Ντόχα, όπου αμερικανοί και ιρανοί αντιπρόσωποι ολοκλήρωσαν έμμεσες διαβουλεύσεις τεχνικού χαρακτήρα. Σύμφωνα με το επίσημο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA, επιτεύχθηκε συμφωνία που επιτρέπει στην Ισλαμική Δημοκρατία να αγοράσει βασικά προϊόντα αξιοποιώντας παγωμένους πόρους της στο Κατάρ, ενώ ενεργοποιήθηκε και δίαυλος επικοινωνίας για την καταγραφή πιθανών παραβιάσεων. Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ εξέφρασε την πλήρη ικανοποίησή του για αυτές τις «πολύ καλές» επαφές, δηλώνοντας στους δημοσιογράφους ότι «όλα πάνε καλά» και ότι «η αποπυρηνικοποίηση του Ιράν προχωρά», συμπληρώνοντας παράλληλα για την ιρανική πλευρά πως «καταλαβαινόμαστε πολύ καλά».
Παρ’ όλα αυτά, ο Ρούμπιο δεν κινείται υπονομευτικά προς τη διαδικασία, καθώς μαζί με τον Γουίτκοφ ενημέρωσαν μέλη του Κογκρέσου για να κάμψουν τις αντιστάσεις των σκεπτικιστών νομοθετών. «Μην τους βλέπετε ως δύο όψεις του ίδιου νομίσματος», δήλωσε σύμβουλος της κυβέρνησης για τον Ρούμπιο και τον Βανς. «Είναι περισσότερο σαν τα διαφορετικά εργαλεία σε έναν ελβετικό σουγιά». Και ο Τραμπ χειρίζεται το μαχαίρι.
Η πολυπλοκότητα των τριμερών διαπραγματεύσεων και το μέτωπο του Ορμούζ
Οι διπλωματικές προσπάθειες παρουσιάζουν υψηλή πολυπλοκότητα καθώς εξελίσσονται σε τρία διαφορετικά επίπεδα, περιλαμβάνοντας το Ισραήλ, το Ιράν και τον Λίβανο μέσω τριών ξεχωριστών συμφωνιών:
- Το μνημόνιο (MOU) που υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.
- Μια συμφωνία της 21ης Ιουνίου που πέτυχε ο Βανς με το Ιράν στην Ελβετία σχετικά με τον Λίβανο.
- Ένα πλαίσιο ειρήνης, υπό την καθοδήγηση του Ρούμπιο, που υπεγράφη την Παρασκευή από το Ισραήλ και τον Λίβανο.
Ενώ η πλευρά του Ρούμπιο επεδίωκε να μπλοκάρει την ιρανική παρέμβαση στον Λίβανο, η πλευρά του Βανς παραχώρησε στην Τεχεράνη ρόλο στην κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ, την οποία οι ΗΠΑ χαρακτηρίζουν ως τρομοκρατική ομάδα. Το ζήτημα προκάλεσε σύγχυση στους περιφερειακούς διαπραγματευτές, οι οποίοι ζήτησαν διευκρινίσεις για το ποια διαδρομή αντιπροσωπεύει την επίσημη αμερικανική γραμμή, με ανώτερο αξιωματούχο να σημειώνει πως ο Βανς και ο Τραμπ ενέκριναν τελικά τη συμφωνία του Ρούμπιο.
Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από τις πρόσφατες στρατιωτικές συγκρούσεις, καθώς ο αμερικανικός στρατός βομβάρδισε θέσεις στο Ιράν μετά από πλήγμα κατά εμπορικού πλοίου. Η Τεχεράνη απάντησε με εκτοξεύσεις πυραύλων και drones εναντίον αμερικανικών θέσεων και γειτονικών χωρών του Κόλπου, όπως το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, προτού σημειωθεί σχετική αποκλιμάκωση. Παράλληλα, η ναυσιπλοΐα στα στρατηγικής σημασίας Στενά του Ορμούζ έχει επιβραδυνθεί αισθητά, με την Τεχεράνη να ζητά τέλη διέλευσης και τις ναυτιλιακές οργανώσεις να κηρύσσουν την περιοχή εμπόλεμη ζώνη τουλάχιστον έως την 9η Ιουλίου, αν και οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου Μπρεντ παραμένουν σταθερές κάτω από τα 70 δολάρια ανά βαρέλι.
Σχολιάζοντας αυτές τις αναταράξεις, ο επικεφαλής των Ιρανών διαπραγματευτών, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, υπογράμμισε στην κρατική τηλεόραση ότι «όταν φτάνει στο τέλος του πόλεμος μεγάλης κλίμακας (…) είναι αναπόφευκτο να υπάρχουν δυσκολίες στην εφαρμογή, επεισόδια, διαφορές απόψεων», ξεκαθαρίζοντας ότι η Τεχεράνη επιθυμεί να επικεντρωθούν οι τρέχουσες συνομιλίες στον τερματισμό των εχθροπραξιών στον Λίβανο και στο ζήτημα του Ορμούζ.
Τα ψιλά γράμματα και το αδιέξοδο στον Λίβανο
Το μνημόνιο 14 σημείων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αφήνει να εννοηθεί ότι το Ισραήλ θα αποσυρθεί από τον Λίβανο, όμως η συμφωνία που επέβλεψε ο Ρούμπιο προβλέπει μια σταδιακή αποχώρηση με προϋπόθεση τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ. Η σιιτική οργάνωση απέρριψε κατηγορηματικά τους όρους, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία του Ρούμπιο άκυρη και απαιτώντας την τήρηση του μνημονίου που διαπραγματεύτηκε ο Βανς. Το αδιέξοδο επιβεβαιώθηκε από τον ισραηλινό υπουργό Άμυνας, Ισραέλ Κατς, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας του θα παραμείνουν «επ’ αόριστον» στις ζώνες ασφαλείας σε Λίβανο, Συρία και Γάζα μέχρι την παράδοση του οπλισμού της οργάνωσης, η οποία είχε εμπλακεί στον πόλεμο από τις αρχές Μαρτίου μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ στις 28 Φεβρουαρίου.
Παρά τις εμφανείς αυτές αποκλίσεις στο πεδίο, ανώτατοι αμερικανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι ο Βανς και ο Ρούμπιο δεν βρίσκονται σε τροχιά σύγκρουσης. «Ο Τζέι Ντι, ο Στιβ και ο Τζάρεντ επανέλαβαν τη συμφωνία με το Ιράν», δήλωσε κυβερνητική πηγή. «Αυτή είναι η ευθύνη τους. Ο Μάρκο πρέπει να ασχοληθεί με τον υπόλοιπο κόσμο. Υπάρχει λοιπόν ένα διάγραμμα Venn όπου υπάρχει επικάλυψη στον Λίβανο».
«Δημιουργεί έναν ωραίο τίτλο ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ Βανς και Ρούμπιο. Σίγουρα, τείνουν προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Αλλά δεν είναι τόσο ξεκάθαρο. Και δεν υπάρχει μαχαιρομαχία μεταξύ τους, παρά τα όσα θέλουν τα μέσα ενημέρωσης, οι Δημοκρατικοί και οι Ιρανοί».
Η μεγάλη εικόνα και οι πολιτικές προεκτάσεις
Στον Λευκό Οίκο, οι γνωρίζοντες την κατάσταση θεωρούν ότι οι εσωτερικές διαφορές στις επιμέρους συμφωνίες δεν αποτελούν εμπόδιο για τον πρόεδρο. «Όλα αυτά έχουν να κάνουν με την πορεία προς την ειρήνη. Όσο περισσότερες ειρηνευτικές συμφωνίες, τόσο το καλύτερο», σημείωσε ανώτερος κυβερνητικός αξιωματούχος, προσθέτοντας: «Αν το Ιράν θέλει ειρήνη, θα υπάρξει ειρήνη. Αν θέλει πόλεμο, θα υπάρξει πόλεμος».
Η ίδια πηγή απέρριψε την ιδέα της εσωτερικής αντιπαλότητας, τονίζοντας ότι τα δύο στελέχη συνεργάζονται αρμονικά χωρίς στενά στεγανά. «Δεν είναι ότι ο ένας έχει τον κάδο του “φιλοϊσραηλινού” και ο άλλος τον κάδο του “αντι-ισραηλινού”. Δεν λειτουργεί έτσι εσωτερικά», συμπλήρωσε.
Εντούτοις, αμερικανικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι η έκβαση των διαπραγματεύσεων ενδέχεται να επηρεάσει το εσωκομματικό τοπίο των Ρεπουμπλικανών για το χρίσμα των Ρεπουμπλικανών για τις προεδρικές εκλογές του 2028. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι ο Ρούμπιο απέχει σκόπιμα από την πρώτη γραμμή των συνομιλιών με το Ιράν, καθώς «περιμένει να δει αν ο Βανς θα αυτοκαταστραφεί». Ωστόσο, άλλοι ανώτεροι αξιωματούχοι χαρακτηρίζουν αυτή την εκτίμηση «ανόητο και λάθος. Τόσο ο Μάρκο όσο και ο Τζέι Ντι εκτελούν το θέλημα του Προέδρου».
«Υπάρχει ένα στρατόπεδο, το στρατόπεδο του Προέδρου Τραμπ, και ολόκληρη η κυβέρνηση στηρίζει πλήρως τις προσπάθειες του Προέδρου να διασφαλίσει ότι το Ιράν δεν θα μπορέσει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο», κατέληξε η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι.
