Η Ευρώπη μελετά προτάσεις που ενδέχεται να επιτρέψουν την επιβολή τελών ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, υπό την προϋπόθεση ότι τα τέλη δεν θα είναι υποχρεωτικά και θα έχουν την υποστήριξη του οργανισμού του ΟΗΕ που ρυθμίζει τις θαλάσσιες μεταφορές.
Ο αναπληρωτής πρωθυπουργός της Βρετανίας, Ντέιβιντ Λάμι, δήλωσε ότι η επιβολή υποχρεωτικών τελών θα ήταν καταστροφική. Ωστόσο, ορισμένοι συνάδελφοί του στο υπουργικό συμβούλιο ανέφεραν ότι αναγνωρίζουν πως συστήματα πληρωμών για συγκεκριμένες υπηρεσίες ναυσιπλοΐας επιτρέπονται σε πολλούς φυσικούς θαλάσσιους διαύλους, συμπεριλαμβανομένου του Στενού της Μαλάκκας και της Μάγχης.
Το ζήτημα προκύπτει ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι ζήτησαν από το Ιράν να προβεί σε δημόσια δήλωση ότι το Στενό του Ορμούζ είναι ανοικτό και ότι τα πλοία που χρησιμοποιούν αυτόν τον κρίσιμο διάδρομο δεν θα δέχονται πλέον επιθέσεις. Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι απέδωσαν τις δυσκολίες στην επίτευξη και τήρηση συμφωνίας σε εσωτερικές διαμάχες εξουσίας στην Τεχεράνη.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Παρασκευή ότι θεωρεί τη συμφωνία προσωρινής κατάπαυσης του πυρός «λήξασα», αλλά ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν τις συνομιλίες με στόχο την επίτευξη μόνιμου τερματισμού του πολέμου.
Λίγες ώρες αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρος διατύπωσε νέες απειλές κατά του Ιράν σε περίπτωση που επιχειρήσει να τον δολοφονήσει, λέγοντας ότι «1000 πύραυλοι είναι έτοιμοι και στοχεύουν την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν».
Μια πρόταση για το Στενό, που προσαρμόζει τις αρχές από το Στενό της Μαλάκκας, έχει ήδη αναπτυχθεί από το Ομάν σε συνεργασία με Βρετανούς νομικούς. Η Μουσκάτ προσφέρθηκε τώρα να στείλει τους νομικούς της εμπειρογνώμονες στην Τεχεράνη για να εξηγήσουν λεπτομερώς το σχέδιο.
Ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν την Παρασκευή ότι ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί θα ταξιδέψει στο Ομάν το Σάββατο για συνομιλίες σχετικά με το Στενό. Η επίσκεψη «θα επικεντρωθεί στο Στενό του Ορμούζ και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας» και αποτελεί «συνέχιση των διαβουλεύσεων που ξεκινήσαμε με το Ομάν τον τελευταίο έναν ή δύο μήνες», δήλωσε, σύμφωνα με το επίσημο πρακτορείο IRNA, ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών Εσμαήλ Μπαγαΐ.
Το Ομάν ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος των πλωτών υδάτων στο Στενό και αντιτίθεται στην επιβολή υποχρεωτικών τελών. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ, Ματζέντ αλ-Ανσάρι, δήλωσε: «Η παραχώρηση κυριαρχίας στους Ιρανούς επί του Στενού με τρόπο που αντιβαίνει στο διεθνές ναυτικό δίκαιο θα ισοδυναμούσε ουσιαστικά με το να γίνουμε όμηροι οποιουδήποτε ριζοσπαστικού στοιχείου θελήσει να καταλάβει το Στενό ανά πάσα στιγμή».
Ωστόσο, το εύρος του εναλλακτικού σχεδίου του Ομάν ενδέχεται να μην ανταποκρίνεται στις φιλοδοξίες των Ιρανών, ιδιαίτερα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Ένας διπλωμάτης δήλωσε: «Υπάρχουν τμήματα των Φρουρών που υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν παράνομη επίθεση εναντίον τους τον Φεβρουάριο, οπότε γιατί να ενδιαφερθούν για το διεθνές δίκαιο της θάλασσας; Άλλοι θέλουν συνεργασία. Υπάρχει διχασμός στην Τεχεράνη».
Πιέσεις προς το Ιράν
Το Ιράν δέχεται επίσης πιέσεις από κράτη της περιοχής να αποσαφηνίσει τις προτάσεις του και το κατά πόσο τα τέλη θα είναι στην πράξη υποχρεωτικά.
Η ιρανική πρεσβεία στο Λονδίνο δήλωσε ότι ενδιαφέρεται για προτάσεις που εκπονήθηκαν ανεξάρτητα από την Ομάδα Έρευνας Ενεργειακής Πολιτικής.
Η σχετική μελέτη υποστήριξε ότι ένα διαφανές τέλος υπηρεσιών ενταγμένο σε ένα περιφερειακό πλαίσιο συνεργασίας θα ενθάρρυνε όλες τις πλευρές να συνεργαστούν, προσθέτοντας ότι το σχέδιο δεν αποτελεί έναν απλό φόρο διέλευσης για τα πλοία.
Μιλώντας σε συνεδρίαση του συμβουλίου του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού την Πέμπτη στο Λονδίνο, ο εκπρόσωπος του Ομάν, Χάμις μπιν Μοχάμεντ Αλ Σαμαχί, δήλωσε: «Το δικαίωμα διέλευσης από στενά που χρησιμοποιούνται για διεθνή ναυσιπλοΐα είναι εγγυημένο από το διεθνές δίκαιο και δεν υποστηρίζει την επιβολή τελών διέλευσης στα πλοία που περνούν από το Στενό του Ορμούζ».
Ωστόσο, πρόσθεσε ότι το Ομάν βλέπει αξία στην εξερεύνηση εθελοντικών ρυθμίσεων «σχετικά με υπηρεσίες υποστήριξης ναυσιπλοΐας που θα μπορούσαν να ενισχύσουν περαιτέρω την ασφάλεια και προστασία στη θάλασσα, να προστατεύσουν το θαλάσσιο περιβάλλον, να μειώσουν τον κίνδυνο ρύπανσης και να ενισχύσουν την ετοιμότητα για ναυτικά ατυχήματα, συμπεριλαμβανομένων συγκρούσεων και πυρκαγιών σε πλοία και δεξαμενόπλοια».
Πίσω από αυτές τις δηλώσεις βρίσκεται λεπτομερής εργασία του Ομάν σχετικά με τη διακυβέρνηση του Στενού της Μαλάκκας που συνδέει τον Ινδικό και τον Ειρηνικό ωκεανό. Έκθεση προς το συμβούλιο του IMO για τον μηχανισμό συνεργασίας στα Στενά της Μαλάκκας και της Σιγκαπούρης ανέφερε ότι περισσότερα από 120.000 πλοία διέρχονται ετησίως από το Στενό.
Ο μηχανισμός «έχει εξελιχθεί σε μια δομημένη και συμπεριληπτική πλατφόρμα μέσω της οποίας μπορούν να αντιμετωπιστούν συλλογικά οι αναδυόμενοι κίνδυνοι, οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι περιβαλλοντικές προτεραιότητες», προσθέτει η έκθεση. Εθελοντικές συνεισφορές, ιδίως από την Ιαπωνία, διατηρούν τη λειτουργία του μηχανισμού.
Στη συνάντηση του Λονδίνου, μια συμμαχία ορισμένων κρατών του Κόλπου και ευρωπαϊκών χωρών πίεσε για ψήφισμα που θα καταδίκαζε το Ιράν για προσπάθεια ελέγχου του Στενού του Ορμούζ μέσω επιθέσεων σε πλοία. Η πρόταση δεν υποστηρίχθηκε από τη Ρωσία ή την Κίνα.
Η Ρωσία δήλωσε ότι το συγκρουσιακό ψήφισμα αγνοεί πλήρως τις βαθύτερες αιτίες της κρίσης, ενώ η Κίνα χαρακτήρισε το κείμενο μονόπλευρο και πέρα από την εντολή του IMO.
Η πρόταση ακολούθησε τις επιθέσεις των ΗΠΑ σε περισσότερους από 150 στόχους, κυρίως στο νότιο Ιράν αυτή την εβδομάδα, σε μια προσπάθεια να καταστραφεί η ικανότητα του Ιράν να παρενοχλεί τη ναυσιπλοΐα με drones, πυραύλους και μικρά σκάφη. Το Ιράν απάντησε πλήττοντας αμερικανικές βάσεις στο Κουβέιτ και το Μπαχρέιν.
Ένας διπλωμάτης δήλωσε ότι υπάρχουν δύο λόγοι για την αναζωπύρωση των συγκρούσεων: ο ένας αφορά τον αμφισβητούμενο έλεγχο του Στενού κατά την επαναλειτουργία του και ο άλλος τη μακροπρόθεσμη διαχείριση του θαλάσσιου διαύλου, συμπεριλαμβανομένου του κατά πόσο το μοντέλο της Μαλάκκας θα μπορούσε να γίνει αποδεκτό από το Ιράν.
Η ρήτρα 5 του μνημονίου κατανόησης (MoU), που αποτελεί τον οδικό χάρτη των διαπραγματεύσεων για την κατάπαυση του πυρός και υπογράφηκε από την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη τον περασμένο μήνα, δεσμεύει το Ιράν να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων μέσω του Στενού χωρίς χρέωση, μόνο για 60 ημέρες.
Αφού αρθούν τα τεχνικά και στρατιωτικά εμπόδια, η κυκλοφορία εμπορικών πλοίων θα «αποκατασταθεί» εντός 30 ημερών.
Οι ΗΠΑ υποστήριξαν ότι το μνημόνιο δεν σημαίνει πως τα πλοία μπορούν να διέρχονται μόνο με άδεια του Ιράν και μόνο σε διαδρομές που καθορίζει η Τεχεράνη.
Ξεχωριστά, το μνημόνιο δεσμεύει το Ιράν να συμμετάσχει σε συνομιλίες για ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο για το Στενό με το Ομάν.
Σε ανακοίνωσή του την Πέμπτη, το ναυτικό των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης υποστήριξε ότι έχει τηρήσει τις δεσμεύσεις του μνημονίου, όπως το ίδιο τις ερμηνεύει.
Ο γενικός γραμματέας του IMO, Αρσένιο Ντομίνγκεζ, πίστευε ότι είχε εξασφαλίσει τη συμφωνία του Ιράν για τη νότια διαδρομή που θα επέτρεπε σε χιλιάδες εγκλωβισμένους ναυτικούς να εγκαταλείψουν το Στενό, αλλά, αν υπήρξε συμφωνία, η Τεχεράνη ανακάλεσε την έγκρισή της, αναγκάζοντας τον οργανισμό του ΟΗΕ να αναστείλει το σχέδιό του.
Οι ΗΠΑ, ωστόσο, συνέχισαν να ενθαρρύνουν τα εμπορικά πλοία να χρησιμοποιούν τη νότια διαδρομή. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ υποστηρίζει ότι από τις αρχές Μαΐου οι αμερικανικές δυνάμεις «έχουν βοηθήσει στη διευκόλυνση της επιτυχούς διέλευσης περισσότερων από 800 εμπορικών πλοίων και 380 εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου μέσω αυτού του ζωτικού διαδρόμου διεθνούς εμπορίου».
Το ναυτικό των Φρουρών δήλωσε: «Επαναλαμβάνουμε ότι οι ξένοι δεν έχουν κανέναν ρόλο σε αυτή τη γη ή στο Στενό του Ορμούζ».
Οι διπλωμάτες εξετάζουν πλέον αν η Τεχεράνη επιμένει όλα τα πλοία να χρησιμοποιούν τη βόρεια διαδρομή κοντά στο Ιράν για να αποσυμφορηθεί η συσσώρευση πλοίων ή αν απλώς απαιτεί από όλα τα πλοία να ζητούν άδεια από τη χώρα και την Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου για να χρησιμοποιούν τη νότια διαδρομή.
