Σε ένα περιβάλλον χωρίς ηλιακό φως, με υψηλές θερμοκρασίες και ακραία πίεση, εκεί όπου μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες οι επιστήμονες πίστευαν ότι δεν μπορούσε να επιβιώσει τίποτα περισσότερο από μικρόβια, εντοπίστηκε ένας οργανισμός που άλλαξε τα δεδομένα.
Πρόκειται για το Halicephalobus mephisto, ένα μικροσκοπικό νηματώδες σκουλήκι που ζει περίπου 1,3 χιλιόμετρα κάτω από την επιφάνεια της Γης, σε χρυσωρυχείο της Νότιας Αφρικής.
Σύμφωνα με το BBC, η ανακάλυψή του θεωρείται σταθμός για τη βιολογία, καθώς απέδειξε ότι ακόμη και πολυκύτταροι οργανισμοί μπορούν να αναπτύσσονται σε ένα περιβάλλον που δεν εξαρτάται από την ενέργεια του Ήλιου. Παράλληλα, ενισχύει τα σενάρια που θέλουν τη ζωή να μπορεί να υπάρχει και κάτω από την επιφάνεια άλλων πλανητών.
Ένας οργανισμός που δεν έπρεπε να υπάρχει
Το «σκουλήκι του διαβόλου» ανακαλύφθηκε το 2011, έπειτα από πολυετείς έρευνες σε υπόγεια νερά χρυσωρυχείων της Νότιας Αφρικής. Για να εντοπιστεί χρειάστηκε να φιλτραριστούν χιλιάδες λίτρα νερού που αναβλύζουν από το εσωτερικό των πετρωμάτων.
Οι επιστήμονες γνώριζαν ήδη ότι βακτήρια μπορούν να επιβιώσουν σε μεγάλα βάθη, όμως η ύπαρξη ενός πολύπλοκου οργανισμού σε τέτοιες συνθήκες θεωρούνταν σχεδόν αδύνατη.
Το συγκεκριμένο είδος ζει σε θερμοκρασίες που φτάνουν περίπου τους 37 βαθμούς Κελσίου, τρεφόμενο από μικροοργανισμούς που κατοικούν στο υπόγειο οικοσύστημα.
Πώς κατάφερε να επιβιώσει
Το μοναδικό δείγμα που βρέθηκε ήταν θηλυκό και είχε υποστεί ζημιά κατά τη συλλογή του. Παρ’ όλα αυτά, πρόλαβε να γεννήσει οκτώ αυγά μέσω παρθενογένεσης, επιτρέποντας στους επιστήμονες να δημιουργήσουν αποικίες για εργαστηριακή μελέτη.
Οι αναλύσεις αποκάλυψαν ότι διαθέτει μεγάλο αριθμό γονιδίων που παράγουν πρωτεΐνες οι οποίες προστατεύουν τα κύτταρά του από τις υψηλές θερμοκρασίες. Παράλληλα, ο μεταβολισμός του λειτουργεί καλύτερα σε θερμό περιβάλλον, ενώ σε θερμοκρασία δωματίου επιβραδύνεται σημαντικά.
Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης κατά πόσο η δυνατότητα αναπαραγωγής χωρίς αρσενικό αποτελεί εξελικτική προσαρμογή, καθώς στα μεγάλα βάθη οι συναντήσεις με άλλα άτομα του ίδιου είδους είναι εξαιρετικά σπάνιες.
Ένα υπόγειο οικοσύστημα που παραμένει άγνωστο
Το Halicephalobus mephisto αποτελεί μέρος ενός ολόκληρου κόσμου που βρίσκεται κάτω από τα πόδια μας. Εκεί, βακτήρια, μύκητες και άλλοι μικροοργανισμοί δημιουργούν ένα αυτόνομο οικοσύστημα, χωρίς καμία εξάρτηση από το ηλιακό φως.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η λεγόμενη «βαθιά βιόσφαιρα» φιλοξενεί τεράστιο ποσοστό της μικροβιακής ζωής του πλανήτη, ενώ ορισμένοι από αυτούς τους οργανισμούς ενδέχεται να ζουν εκεί εδώ και εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια.
Όταν το σκουλήκι πεθαίνει, το σώμα του αποδομείται από βακτήρια, συμβάλλοντας στη διατήρηση του υπόγειου κύκλου ζωής.
Γιατί η ανακάλυψη θεωρείται τόσο σημαντική
Η ύπαρξη αυτού του οργανισμού αλλάζει την αντίληψη για τα όρια της ζωής. Αν πολύπλοκοι οργανισμοί μπορούν να επιβιώσουν τόσο βαθιά μέσα στη Γη, τότε είναι πιθανό παρόμοιες μορφές ζωής να υπάρχουν και σε υπόγεια περιβάλλοντα άλλων πλανητών ή δορυφόρων.
Παράλληλα, οι επιστήμονες θεωρούν ότι η μελέτη της βαθιάς βιόσφαιρας μπορεί να δώσει απαντήσεις για το πώς ξεκίνησε η ζωή στη Γη, αλλά και για το πώς θα μπορούσε να επιβιώσει ακόμη και μετά από μια καταστροφή που θα αφάνιζε κάθε οργανισμό στην επιφάνειά της.
Η γεωμικροβιολόγος Κάρεν Λόιντ σχολιάζει χαρακτηριστικά: «Αν μπορείς να βρεις ένα σκουλήκι εκεί κάτω, τι άλλο μπορεί να μας διαφεύγει;»
Από την πλευρά της, η περιβαλλοντική επιστήμονας Έστα βαν Χέερντεν, που συμμετείχε στην ομάδα της ανακάλυψης, τονίζει: «Ως άνθρωποι πιστεύουμε ότι κυβερνάμε τον κόσμο, όμως δεν τον κυβερνάμε. Για εμένα, ήταν μια εμπειρία που με γέμισε ταπεινότητα. Κατανόησα ότι βρίσκονται εδώ, εδώ και εκατομμύρια αν όχι δισεκατομμύρια χρόνια και ότι θα παραμείνουν εδώ για πολύ, πολύ καιρό αφότου εμείς θα έχουμε εξαφανιστεί».
