Στο παρασκήνιο που οδήγησε την Αίγυπτο εκτός της νέας αμυντικής συμφωνίας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν στρέφεται το ενδιαφέρον, καθώς πληροφορίες θέλουν το Ριάντ να ήταν εκείνο που έβαλε «στοπ» στη συμμετοχή του Καΐρου.
Τρεις σαουδαραβικές πηγές ανέφεραν στο Middle East Eye ότι η Σαουδική Αραβία αντιτάχθηκε στην ένταξη της Αιγύπτου, παρά τις προσπάθειες της Άγκυρας να συμπεριληφθεί και η κυβέρνηση του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι στο νέο σχήμα.
Η Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας, που υπεγράφη την Παρασκευή, προβλέπει ότι Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Πακιστάν θα αντιμετωπίζουν μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη ως επίθεση εναντίον όλων.
Αρκετές λεπτομέρειες, πάντως, παραμένουν αδιευκρίνιστες. Μεταξύ άλλων, δεν έχει αποσαφηνιστεί με ποιον ακριβώς τρόπο θα ενεργοποιείται η συλλογική άμυνα, ποια γεγονότα θα οδηγούν στην εφαρμογή της συμφωνίας και τι μορφή θα παίρνει η στρατιωτική βοήθεια μεταξύ των τριών χωρών.
Γιατί το Ριάντ δεν ήθελε τον Σίσι
Πρώην υψηλόβαθμος σύμβουλος της σαουδαραβικής μοναρχίας ανέφερε ότι το Ριάντ δεν επιθυμούσε την παρουσία της Αιγύπτου στη συμφωνία «τουλάχιστον προς το παρόν».
Σύμφωνα με τις τρεις πηγές, οι οποίες μίλησαν ανώνυμα, πίσω από αυτή τη στάση βρίσκεται η αυξανόμενη δυσαρέσκεια της Σαουδικής Αραβίας απέναντι στην κυβέρνηση Σίσι. Στο Ριάντ φέρεται πλέον να υπάρχει η εκτίμηση ότι η Αίγυπτος δεν διαθέτει την ίδια στρατηγική και στρατιωτική βαρύτητα που είχε στο παρελθόν.
Οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν περάσει από αρκετές διακυμάνσεις τα τελευταία χρόνια, παρά την τεράστια οικονομική στήριξη που είχε προσφέρει αρχικά η Σαουδική Αραβία στον Σίσι.
Μετά την ανατροπή του Μοχάμεντ Μόρσι το 2013, το Ριάντ αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς υποστηρικτές της νέας αιγυπτιακής ηγεσίας, διαθέτοντας περίπου 25 δισ. δολάρια για τη στήριξη της οικονομίας της χώρας.
Στην πορεία, όμως, άρχισε να διαμορφώνεται στη σαουδαραβική πλευρά η αίσθηση ότι αυτή η στήριξη δεν συνοδεύτηκε από ανάλογη ανταπόκριση του Καΐρου σε κρίσιμα ζητήματα ασφαλείας.
Μία από τις πηγές έκανε λόγο για «ελάχιστο και αναξιόπιστο» ρόλο της Αιγύπτου στον πολυετή πόλεμο της Σαουδικής Αραβίας με τους Χούθι στην Υεμένη, ενώ ενόχληση φέρεται να έχει προκαλέσει και η αιγυπτιακή στάση κατά τη διάρκεια του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν.
Η σχέση της Αιγύπτου με τα ΗΑΕ ενόχλησε τους Σαουδάραβες
Σημαντικό ρόλο στην επιδείνωση του κλίματος φαίνεται να παίζει και η στενή σχέση του Καΐρου με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Οι σαουδαραβικές πηγές κάνουν λόγο για αυξανόμενη ανησυχία στο Ριάντ σχετικά με την «υποταγή» της αιγυπτιακής κυβέρνησης στο Αμπού Ντάμπι. Η ενόχληση έγινε ακόμη μεγαλύτερη μετά τη σύγκρουση συμφερόντων Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ για την υποστήριξη αυτονομιστικών δυνάμεων στη νότια Υεμένη.
Δύο από τις πηγές στάθηκαν ειδικότερα στη στάση που κράτησε η Αίγυπτος όταν τα ΗΑΕ βρέθηκαν αντιμέτωπα με ιρανικές επιθέσεις.
Το Κάιρο έστειλε τότε συστήματα αεράμυνας και μαχητικά αεροσκάφη στο Αμπού Ντάμπι, ενώ ο Σίσι επισκέφθηκε περισσότερες από μία φορές τον πρόεδρο των ΗΑΕ, Μοχάμεντ μπιν Ζάιντ. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, αντίστοιχη στήριξη δεν προσφέρθηκε στη Σαουδική Αραβία.
Η συνέχιση της στενής συνεργασίας Αιγύπτου – ΗΑΕ φαίνεται έτσι να έχει ενισχύσει τις αμφιβολίες του Ριάντ για το κατά πόσο μπορεί να θεωρεί πλέον το Κάιρο έναν αξιόπιστο στρατηγικό εταίρο.
Η Τουρκία ήθελε την Αίγυπτο στη συμφωνία
Διαφορετική ήταν η προσέγγιση της Άγκυρας, η οποία επιδίωξε τη διεύρυνση της συμφωνίας με τη συμμετοχή της Αιγύπτου.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν χαρακτήρισε το Σάββατο το Κάιρο «φυσικό εταίρο» της Τουρκίας, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει λόγος να μη συμμετάσχει μελλοντικά στη συμφωνία, εφόσον ξεπεραστούν τα τεχνικά ζητήματα.
Τουρκικές πηγές ανέφεραν στο Middle East Eye ότι η Άγκυρα είχε κινηθεί ενεργά προς αυτή την κατεύθυνση, φτάνοντας στο σημείο να προτείνει επισήμως την ένταξη της Αιγύπτου. Κατά τη δική τους εκδοχή, όταν έγινε σαφές ότι το Κάιρο δεν ήταν έτοιμο να συμμετάσχει, οι υπόλοιπες χώρες αποφάσισαν να προχωρήσουν χωρίς αυτό.
Η συγκεκριμένη εκδοχή, ωστόσο, απορρίπτεται από τις σαουδαραβικές πηγές.
Πρώην υψηλόβαθμος σύμβουλος, ο οποίος εξακολουθεί να διατηρεί επαφές με τα κέντρα λήψης αποφάσεων της Σαουδικής Αραβίας, χαρακτήρισε «γελοίο» τον ισχυρισμό ότι ήταν η αιγυπτιακή πλευρά εκείνη που δεν επιθυμούσε να συμμετάσχει.
«Η αλήθεια είναι ότι ο Σίσι θα ήταν πρόθυμος να συμμετάσχει, ώστε να αποκομίσει τα οικονομικά οφέλη αυτής της συμφωνίας, όπως συνηθίζει να κάνει», δήλωσε ο σύμβουλος.
Αναφερόμενος στις κινήσεις της Άγκυρας, πρόσθεσε: «Κατανοούμε ότι οι Τούρκοι ήθελαν να συμπεριληφθεί η Αίγυπτος και κατανοούμε τους λόγους».
Άφησε, πάντως, ανοιχτό το ενδεχόμενο να αλλάξει η στάση του Ριάντ στο μέλλον: «Ίσως στο μέλλον, αν διαπιστώσουμε ότι υπάρχει αλλαγή ή βελτίωση».
