Στις κάλπες προσήλθαν το Σάββατο οι Ισλανδοί προκειμένου να αποφασίσουν αν η χώρα θα επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την κοινωνία να εμφανίζεται σχεδόν μοιρασμένη στα δύο έπειτα από μια προεκλογική περίοδο που επικεντρώθηκε στο κόστος ζωής, την ασφάλεια, την εθνική κυριαρχία και τον έλεγχο των αλιευτικών ζωνών.
Η έκβαση της ψηφοφορίας παραμένει εξαιρετικά αμφίρροπη. Δημοσκόπηση της Gallup την Παρασκευή έδειξε οριακό προβάδισμα όσων αντιτίθενται στην κυβερνητική πρόταση για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, σε αντίθεση με προηγούμενες έρευνες που έδιναν μικρό προβάδισμα στους υποστηρικτές του «ναι».
Οι υποστηρικτές της επανέναρξης των συνομιλιών υποστηρίζουν ότι μια ενδεχόμενη ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση των υψηλών επιτοκίων και να ενισχύσει την ασφάλεια της χώρας σε ένα διεθνές περιβάλλον που παραμένει ασταθές λόγω του πολέμου στην Ουκρανία και των απειλών του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία.
Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές του «όχι» προειδοποιούν ότι η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να απειλήσει την κυριαρχία της Ισλανδίας και τον έλεγχο που ασκεί στα πλούσια αλιευτικά της ύδατα.
Η εκστρατεία ενόψει του δημοψηφίσματος αναζωπύρωσε τη συζήτηση για τη θέση της Ισλανδίας στον κόσμο, όπως δήλωσε η πρωθυπουργός Κρίστρουν Φροσταδότιρ μετά την άσκηση του εκλογικού της δικαιώματος στο Ρέικιαβικ.
► Ο υπουργός Οικονομικών της Ισλανδίας λέει «ναι» σε ένταξη στην Ε.Ε.
«Είναι μια μεγάλη ημέρα. Περιμέναμε χρόνια για να μπορέσουμε να ψηφίσουμε γι’ αυτό», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η κυβέρνησή της θα συνεχίσει το έργο της ανεξαρτήτως αποτελέσματος.
Ακόμη και αν επικρατήσει το «ναι», αυτό δεν θα σημαίνει αυτόματη ένταξη στην ΕΕ. Θα ανοίξει απλώς ο δρόμος για νέες διαπραγματεύσεις με τις Βρυξέλλες. Στη συνέχεια θα απαιτηθεί δεύτερο δημοψήφισμα, πιθανότατα αρκετά χρόνια αργότερα, προκειμένου οι Ισλανδοί να αποφασίσουν οριστικά αν επιθυμούν να ενταχθούν στην Ένωση.
Παλιό ερώτημα, νέα γεωπολιτική πίεση
Η Ισλανδία υπέβαλε για πρώτη φορά αίτηση ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2009, εν μέσω της χρηματοπιστωτικής κρίσης που είχε πλήξει ιδιαίτερα σκληρά τη μικρή και ευάλωτη οικονομία της χώρας.
Οι συνομιλίες σταμάτησαν το 2013, όταν μια ευρωσκεπτικιστική κυβέρνηση έβαλε τη διαδικασία στο συρτάρι.
Η νέα γεωπολιτική αστάθεια, ωστόσο, έχει προσδώσει μεγαλύτερη επείγουσα διάσταση σε ένα ζήτημα που απασχολεί κατά διαστήματα τους Ισλανδούς εδώ και δεκαετίες. Ο 19χρονος φοιτητής Iwo Egill Macuga Arnasson, ο οποίος ψήφισε το Σάββατο στο Ρέικιαβικ, δήλωσε ότι θα στηρίξει την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. «Νομίζω ότι αυτό θα επηρεάσει πολύ τη ζωή μου, είτε τελικά μπούμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση είτε όχι», δήλωσε στο Reuters.
Επιτόκια και κόστος ζωής
Στο εσωτερικό της Ισλανδίας, πάντως, η συζήτηση επικεντρώθηκε περισσότερο στα επιτόκια, στα δικαιώματα αλιείας και στο κόστος ζωής παρά στην ασφάλεια.
Η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με επίμονα υψηλό πληθωρισμό και υψηλά επιτόκια, τα οποία έχουν καταστήσει ιδιαίτερα ακριβή τα στεγαστικά δάνεια. Οι υποστηρικτές του «ναι» υποστηρίζουν ότι η ένταξη στην ΕΕ και, ενδεχομένως, η μελλοντική υιοθέτηση του ευρώ θα μπορούσαν να προσφέρουν κάποια ανακούφιση.
Το βασικό επιτόκιο της κεντρικής τράπεζας της Ισλανδίας βρίσκεται στο 8%, έναντι 2,25% της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
«Δεν θα έλυνε τα διαρθρωτικά προβλήματα της Ισλανδίας, αλλά θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης για μια πιο υγιή οικονομία», δήλωσε ο Vilhjalmur Hilmarsson, επικεφαλής οικονομολόγος της Viska, ενός από τα μεγαλύτερα εργατικά συνδικάτα της χώρας.
Η επικεφαλής της αντιπολίτευσης Gudrun Hafsteinsdottir, η οποία ηγήθηκε της εκστρατείας του «όχι», υποστηρίζει ότι τα οικονομικά οφέλη παρουσιάζονται υπερβολικά.
«Δεν είναι προβλήματα που θα λύσουν οι Βρυξέλλες για εμάς. Είναι προβλήματα που πρέπει να λύσουν οι Ισλανδοί πολιτικοί», ανέφερε.
Η 70χρονη Ragnhildur Skarphedinsdottir δήλωσε ότι η Ισλανδία τα καταφέρνει καλά μόνη της και ότι θα ψήφιζε «όχι».
«Παραμένοντας ανεξάρτητοι όπως είμαστε, μπορούμε να βλέπουμε το μέλλον με αισιοδοξία», είπε πριν προσέλθει στην κάλπη στο Ρέικιαβικ.
Η αλιεία το μεγάλο «αγκάθι»
Η αλιεία παραμένει ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα στη συζήτηση για την ένταξη της Ισλανδίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Με βάση τους κανόνες της ΕΕ, οι αλιευτικές ποσοστώσεις καθορίζονται, μεταξύ άλλων, σύμφωνα με τα ιστορικά πρότυπα αλιευτικής δραστηριότητας.
Ορισμένοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι αυτό θα επέτρεπε στην Ισλανδία να διατηρήσει ουσιαστικά τον έλεγχο των υδάτων της, καθώς καμία χώρα της ΕΕ δεν έχει αλιεύσει εκεί εδώ και δεκαετίες.
Οι πολέμιοι της ένταξης, ωστόσο, παραμένουν επιφυλακτικοί. «Ξέρω ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα προσφέρει κάποιες υποσχέσεις ευελιξίας, ιδιαίτερα στην αρχή, αλλά ξέρουμε ότι αυτό δεν θα διαρκέσει για πάντα», δήλωσε η Hafsteinsdottir.
Σύμφωνα με υπόμνημα του υπουργείου Εξωτερικών, εάν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος είναι υπέρ της επανέναρξης των συνομιλιών, οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να αρχίσουν έως το τέλος του 2026 και να διαρκέσουν από 18 έως 24 μήνες.


