Μια εκλογική αναμέτρηση με προεκτάσεις που ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια ενός κρατιδίου βρίσκεται σε εξέλιξη στη Γερμανία, με περίπου 1,7 εκατομμύρια ψηφοφόρους στη Σαξονία-Άνχαλτ να προσέρχονται στις κάλπες και το ακροδεξιό κόμμα «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) να βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική ευκαιρία.
Οι κάλπες κλείνουν στις 18:00 τοπική ώρα, δηλαδή στις 19:00 ώρα Ελλάδος, οπότε και αναμένονται οι πρώτες εκλογικές προβλέψεις και τα exit polls.
Το ενδιαφέρον στρέφεται όχι μόνο στο εάν το AfD θα αναδειχθεί πρώτο κόμμα, κάτι που οι δημοσκοπήσεις θεωρούν σχεδόν δεδομένο, αλλά κυρίως στο εάν θα καταφέρει να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών και να σχηματίσει μόνο του κυβέρνηση στο κρατίδιο.
Ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα προκαλούσε πολιτικό σεισμό στη Γερμανία, καθώς θα άνοιγε τον δρόμο για την πρώτη κυβέρνηση γερμανικού κρατιδίου υπό την ηγεσία της ακροδεξιάς μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Και την ίδια ώρα θα άφηνε βαθύ πολιτικό τραύμα στον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος βλέπει ήδη τη δημοτικότητά του να καταρρέει και την αμφισβήτηση στο εσωτερικό των Χριστιανοδημοκρατών να εντείνεται.
► Οι εκλογές στη Σαξονία σπρώχνουν στην έξοδο τον Μερτς – Επέλαση της ακροδεξιάς AfD
Πάνω από το 40% το AfD – Στο μισό η CDU
Με επικεφαλής τον 35χρονο Ούλριχ Ζίγκμουντ, το AfD κινείται εδώ και μήνες πάνω από το 40% στις δημοσκοπήσεις. Οι τελευταίες μετρήσεις το τοποθετούν λίγο πάνω από αυτό το επίπεδο, ενώ η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) ακολουθεί σε μεγάλη απόσταση, κοντά στο 22%-23%.
Ο ίδιος ο Ζίγκμουντ έχει θέσει ως στόχο ποσοστό τουλάχιστον 45%, το οποίο, ανάλογα με το πόσα μικρότερα κόμματα θα καταφέρουν να ξεπεράσουν το όριο του 5% για την είσοδό τους στο τοπικό κοινοβούλιο, θα μπορούσε να μεταφραστεί ακόμη και σε απόλυτη πλειοψηφία εδρών.
Η συμμετοχή εμφανίζεται μάλιστα αυξημένη σε σχέση με τις προηγούμενες εκλογές. Μέχρι το μεσημέρι είχε ψηφίσει το 34,72% των εκλογέων, έναντι 22,4% την αντίστοιχη ώρα το 2021, στοιχείο που καταδεικνύει την ιδιαίτερα μεγάλη κινητοποίηση γύρω από τη σημερινή αναμέτρηση.
«Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα, έχουμε ήδη γράψει ιστορία», δήλωσε ο Ζίγκμουντ στην τελευταία προεκλογική συγκέντρωση στο Μαγδεμβούργο, προσθέτοντας ότι «αυτό που ξεκινήσαμε εδώ στη Σαξονία-Άνχαλτ σαρώνει πλέον ολόκληρη τη Γερμανία και δεν μπορεί να σταματήσει».
Η Σαξονία-Άνχαλτ ως πρόβα για ολόκληρη τη Γερμανία
Το αποτέλεσμα αντιμετωπίζεται ως βαρόμετρο για ολόκληρο το γερμανικό πολιτικό σύστημα και ως μια πρώτη μεγάλη δοκιμή των φιλοδοξιών του AfD να διεκδικήσει στο μέλλον ακόμη και την εξουσία σε ομοσπονδιακό επίπεδο.
Η ακροδεξιά προηγείται πλέον και σε εθνικές δημοσκοπήσεις, ενώ η δυναμική της είναι ιδιαίτερα ισχυρή στην ανατολική Γερμανία.
Η Σαξονία-Άνχαλτ, ένα κρατίδιο λίγο μεγαλύτερο των δύο εκατομμυρίων κατοίκων, συμπυκνώνει πολλές από τις αντιθέσεις που έχουν τροφοδοτήσει αυτή την άνοδο: οικονομική υστέρηση έναντι της δυτικής Γερμανίας, δημογραφική συρρίκνωση, φυγή νέων και ειδικευμένων εργαζομένων, δυσπιστία απέναντι στο Βερολίνο και βαθιά δυσαρέσκεια για τη μεταναστευτική πολιτική.
Παράλληλα, στην πρώην Ανατολική Γερμανία παραμένει ισχυρό ένα διαφορετικό πολιτικό και κοινωνικό υπόβαθρο ως προς τις σχέσεις με τη Ρωσία. Το AfD έχει επιχειρήσει να κεφαλαιοποιήσει αυτή την τάση, ζητώντας επαναπροσέγγιση με τη Μόσχα, επιστροφή στις ενεργειακές σχέσεις με τη Ρωσία και τερματισμό της γερμανικής υποστήριξης προς την Ουκρανία.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η οικονομική στασιμότητα της Γερμανίας. Η απώλεια του φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου, που αποτελούσε επί δεκαετίες σημαντικό πλεονέκτημα για τη γερμανική βιομηχανία, η ενεργειακή κρίση και τα προβλήματα μεγάλων βιομηχανικών ομίλων έχουν εντείνει την ανασφάλεια.
Τα δύο «κακά» σενάρια για τον Μερτς
Για τον Φρίντριχ Μερτς, πάντως, οι σημερινές εκλογές δεν φαίνεται να προσφέρουν καμία πραγματικά καλή έκβαση. Όπως σχολιάζει χαρακτηριστικά το Politico, υπάρχουν ουσιαστικά μόνο «δύο διαφορετικοί βαθμοί πολιτικής ταπείνωσης» για τον Γερμανό καγκελάριο.
Το χειρότερο σενάριο θα ήταν το AfD να εξασφαλίσει απόλυτη πλειοψηφία και να μπορέσει να κυβερνήσει χωρίς εταίρους.
Σε μια τέτοια περίπτωση θα κατέρρεε στην πράξη το «τείχος προστασίας» (firewall) που έχουν υψώσει τα παραδοσιακά γερμανικά κόμματα απέναντι στην ακροδεξιά, καθώς το AfD δεν θα χρειαζόταν καν τη συνεργασία τους για να αναλάβει την εξουσία.
Ο Μερτς θα ήταν παράλληλα ο καγκελάριος επί των ημερών του οποίου ένα ακροδεξιό κόμμα θα αποκτούσε για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο κυβερνητική εξουσία σε γερμανικό κρατίδιο.
Αλλά ούτε μια αποτυχία του AfD να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία θα σήμαινε πολιτική ανακούφιση για την CDU.
Εάν το κόμμα του Ζίγκμουντ έρθει πρώτο αλλά δεν μπορεί να κυβερνήσει μόνο του, τότε ο σημερινός πρωθυπουργός του κρατιδίου, Σβεν Σούλτσε της CDU, θα πρέπει να αναζητήσει μια εξαιρετικά δύσκολη κοινοβουλευτική πλειοψηφία μεταξύ των υπόλοιπων κομμάτων.
Ο γρίφος της επόμενης κυβέρνησης
Το πρόβλημα για τη CDU είναι ότι οι πιθανοί κυβερνητικοί εταίροι περιορίζονται δραματικά. Οι Φιλελεύθεροι (FDP) κινδυνεύουν να μείνουν εκτός κοινοβουλίου, οι Σοσιαλδημοκράτες (SPD) βρίσκονται κάτω από το 10%, ενώ και η Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW) παλεύει με το όριο εισόδου.
Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται είναι ακόμη και μια κυβέρνηση μειοψηφίας υπό τη CDU, με ανοχή από την Αριστερά – ένα μοντέλο που έχει εφαρμοστεί στη γειτονική Θουριγγία.
Για τους Χριστιανοδημοκράτες, όμως, μια τέτοια λύση θα δημιουργούσε νέα πολιτικά προβλήματα. Στελέχη του κόμματος υποστηρίζουν ήδη ότι το «τείχος προστασίας» απέναντι στο AfD έχει οδηγήσει τη CDU στο παράδοξο να εξαρτάται από κόμματα της Αριστεράς προκειμένου να κρατά την ακροδεξιά εκτός εξουσίας.
Στο ιστορικό χαμηλό του 13% ο Μερτς
Όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που ο ίδιος ο Φρίντριχ Μερτς βρίσκεται στην πιο αδύναμη πολιτικά περίοδο της καγκελαρίας του.
Μόλις το 13% των Γερμανών δηλώνει ικανοποιημένο από την απόδοσή του, ποσοστό που αποτελεί ιστορικό χαμηλό για εν ενεργεία καγκελάριο στις μετρήσεις του ARD-DeutschlandTrend.
Οι υποσχέσεις του για ανάκαμψη της γερμανικής οικονομίας δεν έχουν μέχρι στιγμής αποδώσει, ενώ ούτε η σκληρότερη γραμμή που έχει υιοθετήσει σε ζητήματα μετανάστευσης και ασφάλειας φαίνεται να έχει ανακόψει τη δυναμική του AfD.
Η αποδοκιμασία είναι ακόμη εντονότερη στην ανατολική Γερμανία. Συντηρητικοί πολιτικοί της περιοχής δεν επιθυμούσαν ιδιαίτερα έντονη παρουσία του στην προεκλογική εκστρατεία, ενώ σε πρόσφατη επίσκεψή του ψηφοφόροι τον υποδέχθηκαν με αποδοκιμασίες, φωνάζοντάς του μεταξύ άλλων «Πινόκιο» και «πολεμοκάπηλε», με αφορμή τη στάση του στον πόλεμο της Ουκρανίας.
Το «Kanzlertausch» και η συζήτηση για αντικατάσταση Μερτς
Μέσα σε αυτό το κλίμα, στο εσωτερικό της CDU έχει αρχίσει να συζητείται ακόμη και ένα εξαιρετικά ασυνήθιστο για τη γερμανική πολιτική σενάριο: το λεγόμενο «Kanzlertausch», δηλαδή η αντικατάσταση του καγκελαρίου εντός της κυβερνητικής θητείας.
Η συζήτηση μέχρι στιγμής δεν έχει μετατραπεί σε οργανωμένη αμφισβήτηση, ωστόσο η πιθανότητα μιας νέας μεγάλης εκλογικής ήττας των Χριστιανοδημοκρατών στην ανατολική Γερμανία ενισχύει τις φωνές που θεωρούν ότι το πρόβλημα της παράταξης βρίσκεται πλέον και στο ίδιο το πρόσωπο του Μερτς.
«Δεδομένης της δυσαρέσκειας, των δημοσκοπικών ποσοστών και του γεγονότος ότι έρχονται επιπλέον εκλογές, η πίεση για θεμελιώδεις αλλαγές θα αυξηθεί φυσιολογικά», έχει δηλώσει ο πολιτικός της CDU Γιούλιαν Σάχε.
Όπως σημείωσε, μπορεί να φανταστεί στελέχη να πιέζουν τον Μερτς να αποχωρήσει, αν και παραμένει ανοιχτό το ερώτημα εάν μια αλλαγή καγκελαρίου θα μπορούσε πραγματικά να ανακόψει τη φθορά.
Η ελπίδα της CDU για… φθορά του AfD
Μέσα στους Χριστιανοδημοκράτες υπάρχει ακόμη και μια διαφορετική – και ιδιαίτερα ριψοκίνδυνη – σχολή σκέψης.
Ορισμένα στελέχη εκτιμούν πως ενδεχόμενη ανάληψη της διακυβέρνησης της Σαξονίας-Άνχαλτ από το AfD θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να λειτουργήσει υπέρ της CDU.
Το σκεπτικό είναι ότι το AfD θα αναγκαζόταν για πρώτη φορά να περάσει από την καταγγελία στην άσκηση πραγματικής εξουσίας, με όλες τις δυσκολίες και τις αντιφάσεις που αυτό συνεπάγεται.
«Την ημέρα που ο Ζίγκμουντ θα γίνει πρωθυπουργός, θα έχει τελειώσει», έχει δηλώσει ο βουλευτής της CDU Αλεξάντερ Ρόισερ. «Θα αποτύχει ως πρωθυπουργός του κρατιδίου. Δεν θα μπορέσει να υλοποιήσει όλες τις υποσχέσεις που έχει δώσει».
Για άλλους στη CDU, ωστόσο, αυτό το σενάριο είναι εξαιρετικά επικίνδυνο.
Ο φόβος της «χιονοστιβάδας»
Το αντίθετο ενδεχόμενο είναι μια μεγάλη νίκη του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ να μην αποτελέσει την αρχή της φθοράς του, αλλά την αρχή μιας πολιτικής «χιονοστιβάδας».
Η ακροδεξιά εμφανίζεται ισχυρή και στις επόμενες περιφερειακές αναμετρήσεις, με τη Γερμανία να εισέρχεται σε έναν εξαιρετικά πυκνό εκλογικό κύκλο.
Και κάθε νέα νίκη θα εντείνει τη συζήτηση εντός της CDU για το εάν είναι πλέον βιώσιμη η απόλυτη άρνηση οποιασδήποτε συνεργασίας με το AfD.
Ήδη στην ανατολική Γερμανία υπάρχουν στελέχη των Χριστιανοδημοκρατών που αμφισβητούν ανοιχτά το «firewall».
Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση του πρωθυπουργού της Σαξονίας Μίχαελ Κρέτσμερ: «Όποιος εξακολουθεί να μιλά για τείχη προστασίας δεν έχει αντιληφθεί τα σημάδια των καιρών».
Η ώρα της κάλπης και η επόμενη ημέρα
Ο ίδιος ο Μερτς, πάντως, αποφεύγει δημοσίως να προεξοφλήσει την επόμενη ημέρα.
«Δεν κάνω εικασίες για το τι θα συμβεί. Θα αξιολογήσουμε την κατάσταση με βάση τα εκλογικά αποτελέσματα και θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να αποτρέψουμε το ενδεχόμενο η Σαξονία-Άνχαλτ να πέσει στα χέρια των ριζοσπαστών», έχει δηλώσει.
Το βέβαιο είναι ότι η σημερινή κάλπη αποτελεί κάτι πολύ περισσότερο από μια περιφερειακή αναμέτρηση.
Για το AfD αποτελεί μια ευκαιρία να αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει τη δημοσκοπική του άνοδο σε πραγματική κυβερνητική εξουσία.
Για τη CDU αποτελεί μια μάχη για να διατηρήσει την κυριαρχία της σε ένα ακόμη γερμανικό κρατίδιο.
Και για τον Φρίντριχ Μερτς μπορεί να εξελιχθεί σε μια εκλογική αναμέτρηση που θα καθορίσει το ίδιο το πολιτικό του μέλλον.
Οι πρώτες απαντήσεις αναμένονται στις 19:00 ώρα Ελλάδος, όταν κλείνουν οι κάλπες στη Σαξονία-Άνχαλτ και δημοσιοποιούνται οι πρώτες εκλογικές προβλέψεις.
