Σοβαρά ερωτήματα για τις σχέσεις πολιτικής εξουσίας και επιχειρηματικών συμφερόντων στη Σερβία εγείρει έρευνα του Guardian, σύμφωνα με την οποία ο πρόεδρος της χώρας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, φέρεται να παρενέβη προσωπικά ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την κατασκευή ενός συγκροτήματος Trump Tower στο Βελιγράδι.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το ιστορικό συγκρότημα του πρώην υπουργείου Άμυνας της Γιουγκοσλαβίας, γνωστό ως General Staff, το οποίο είχε χαρακτηριστεί προστατευόμενο μνημείο. Το σχέδιο προέβλεπε την αξιοποίησή του για την κατασκευή ξενοδοχείου και πολυτελών κατοικιών, συνολικής επένδυσης περίπου 500 εκατ. δολαρίων.
Η υπόθεση έχει ήδη οδηγήσει στην απαγγελία κατηγοριών σε βάρος υψηλόβαθμων κυβερνητικών αξιωματούχων για κατάχρηση εξουσίας. Ωστόσο, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Βούτσιτς φέρεται να είχε συμμετάσχει σε κρίσιμη συνάντηση κατά την οποία συζητήθηκε η αφαίρεση του καθεστώτος προστασίας του κτιρίου — μια συνάντηση που δεν περιλαμβάνεται στο κατηγορητήριο.
Η συνάντηση του Βούτσιτς στο προεδρικό μέγαρο και οι πιέσεις για το ιστορικό κτίριο
Σύμφωνα με δύο πηγές που επικαλείται ο Guardian, στις 6 Φεβρουαρίου 2024 ο Βούτσιτς κάλεσε στο προεδρικό μέγαρο την Ντουμπράβκα Τζουκάνοβιτς, τότε επικεφαλής του σερβικού Ινστιτούτου Προστασίας Πολιτιστικών Μνημείων. Αντικείμενο της συνάντησης ήταν το συγκρότημα General Staff, ένα κτίριο ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής και ιστορικής σημασίας, το οποίο είχε υποστεί ζημιές από τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ το 1999.
Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, ο Σέρβος πρόεδρος φέρεται να ζήτησε από την Τζουκάνοβιτς να ανακαλέσει το καθεστώς προστασίας του κτιρίου, επικαλούμενος το ενδιαφέρον ενός απροσδιόριστου ξένου επενδυτή.
Η διαδικασία, ωστόσο, δεν μπορούσε να προχωρήσει με απλή πολιτική εντολή. Η αρμόδια υπηρεσία όφειλε να ζητήσει επιστημονική γνωμοδότηση, η οποία θα τεκμηρίωνε ότι δεν συνέτρεχαν πλέον οι λόγοι διατήρησης της προστασίας. Οι πηγές του Guardian υποστηρίζουν ότι ο Βούτσιτς άσκησε έντονες πιέσεις στις παρευρισκόμενες υπηρεσιακές παράγοντες, αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα έπρεπε είτε να συμμορφωθούν είτε να παραιτηθούν. Τον Μάρτιο του 2024 διέρρευσε συμφωνία μεταξύ της σερβικής κυβέρνησης και της εταιρείας ακινήτων του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του Ντόναλντ Τραμπ. Σύμφωνα με το έγγραφο, η εταιρεία του Κούσνερ θα αποκτούσε δικαίωμα μίσθωσης της έκτασης για 99 χρόνια, χωρίς καταβολή μισθώματος.
Ο Κούσνερ, ο οποίος είχε δηλώσει ότι εξέταζε το σχέδιο ήδη από το 2021, παρουσίασε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εικόνα του σχεδιαζόμενου συγκροτήματος, εκφράζοντας τον ενθουσιασμό του για την προοπτική υλοποίησής του. Η συμφωνία προκάλεσε αντιδράσεις στη Σερβία. Ο περιβαλλοντικός ακτιβιστής Αλεξάνταρ Γιοβάνοβιτς, ο οποίος αποκάλυψε τη συμφωνία, κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι αντιμετώπιζε δημόσια περιουσία σαν να ήταν ιδιωτική.
Σύμφωνα με σύμβαση της 13ης Μαΐου 2024, την οποία είδε ο Guardian, οι σερβικές αρχές δεσμεύονταν να διασφαλίσουν την άρση του χαρακτηρισμού πολιτιστικής κληρονομιάς του χώρου, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της εταιρείας του Κούσνερ.
Παραιτήσεις μετά τις πιέσεις της κυβέρνησης Βούτσιτς
Μία εβδομάδα μετά την υπογραφή της σύμβασης, η Τζουκάνοβιτς κλήθηκε σε νέα συνάντηση, αυτή τη φορά με τον υπουργό Οικονομικών Σίνισα Μάλι, στενό συνεργάτη του Βούτσιτς. Σύμφωνα με την περίληψη των καταθέσεων που περιλαμβάνεται στο κατηγορητήριο, ο Μάλι ζήτησε από την Τζουκάνοβιτς και την επικεφαλής της αρμόδιας υπηρεσίας του Βελιγραδίου, Ολιβέρα Βούτσκοβιτς, να κινήσουν τη διαδικασία άρσης της προστασίας του κτιρίου.
Οι δύο γυναίκες αρνήθηκαν, θεωρώντας ότι δεν πληρούνταν οι νόμιμες προϋποθέσεις. Κατόπιν, σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, τους ζητήθηκε να παραιτηθούν — κάτι που τελικά έκαναν.
Στην επιστολή παραίτησής της, η Τζουκάνοβιτς προειδοποιούσε ότι οι παρεμβάσεις θα μπορούσαν να καταστρέψουν ανεπανόρθωτα τις αξίες του συγκροτήματος, το οποίο χαρακτήριζε σημαντικό δείγμα της σύγχρονης σερβικής αρχιτεκτονικής και στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας της χώρας. Οι δύο γυναίκες επιβεβαίωσαν στον Guardian την ακρίβεια της περιγραφής των γεγονότων. Η Τζουκάνοβιτς, ωστόσο, απέφυγε να κάνει περαιτέρω δηλώσεις, επικαλούμενη την εξέλιξη της δικαστικής διαδικασίας.
Από το σχέδιο Trump Tower στις ποινικές διώξεις
Τον Νοέμβριο του 2024, λίγες ημέρες μετά την επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ, η σερβική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι το συγκρότημα General Staff είχε χάσει το καθεστώς προστασίας του. Τον Ιανουάριο του 2025, ο Έρικ Τραμπ ανακοίνωσε ότι η οικογένεια Τραμπ και η οικογένεια Κούσνερ σχεδίαζαν να συνεργαστούν για πρώτη φορά σε κοινό επιχειρηματικό εγχείρημα, με το όνομα Trump να συνδέεται με το σχεδιαζόμενο συγκρότημα στο Βελιγράδι.
Στη συνέχεια, όμως, η υπόθεση βρέθηκε στο στόχαστρο των εισαγγελικών αρχών. Ο Γκόραν Βάσιτς, ο οποίος είχε αναλάβει την ηγεσία του Ινστιτούτου Προστασίας Πολιτιστικών Μνημείων μετά την παραίτηση της Τζουκάνοβιτς, συνελήφθη. Οι εισαγγελείς υποστήριξαν ότι είχε πλαστογραφήσει ευνοϊκή επιστημονική γνωμοδότηση, ώστε να καταστεί δυνατή η άρση του καθεστώτος προστασίας. Τον Δεκέμβριο του 2025 απαγγέλθηκαν κατηγορίες για κατάχρηση εξουσίας και στον υπουργό Πολιτισμού Νίκολα Σελάκοβιτς, για τον φερόμενο ρόλο του στην υπόθεση.
Λίγες ημέρες αργότερα, η εταιρεία του Κούσνερ ανακοίνωσε ότι το σχέδιο δεν θα προχωρήσει «στην παρούσα φάση».
Οι καταγγελίες για πολιτικές και επιχειρηματικές ανταλλαγές
Η υπόθεση του Βελιγραδίου εντάσσεται σε μια ευρύτερη δημόσια συζήτηση στις ΗΠΑ σχετικά με τις επιχειρηματικές δραστηριότητες της οικογένειας Τραμπ κατά τη διάρκεια της δεύτερης προεδρικής θητείας του. Επικριτές έχουν εκφράσει ανησυχίες για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων, υποστηρίζοντας ότι επιχειρηματικές συμφωνίες με εταιρείες που συνδέονται με την οικογένεια θα μπορούσαν να συμπίπτουν με αποφάσεις της αμερικανικής κυβέρνησης.
Ο Κούσνερ έχει απορρίψει αυτή την ερμηνεία, υποστηρίζοντας ότι οι διεθνείς σχέσεις και οι επαφές του αποτελούν αποτέλεσμα εμπειρίας και συνεργασιών. Στην περίπτωση του Βελιγραδίου, ο εκπρόσωπός του δήλωσε ότι ο ισχυρισμός πως το σχέδιο επιδιώχθηκε στο πλαίσιο πολιτικής συμφωνίας ή πρακτικής «pay to play» είναι «κατηγορηματικά ψευδής». Πρόσθεσε ότι η επένδυση αντιμετωπιζόταν ως ευκαιρία για την αναμόρφωση ενός χώρου που συνδέεται με μια τραυματική περίοδο της σερβικής ιστορίας, με στόχο την προσέλκυση κεφαλαίων και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.
Η Trump Organization, από την πλευρά της, δήλωσε ότι δεν έχει σχέδια ανάπτυξης έργου στο Βελιγράδι και αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή ή γνώση των καταγγελλόμενων ενεργειών.
Ο Βούτσιτς στο στόχαστρο, χωρίς να έχει κατηγορηθεί
Ο Βούτσιτς δεν έχει κατηγορηθεί ποινικά για την υπόθεση, όπως ούτε και ο υπουργός Οικονομικών Σίνισα Μάλι. Και οι δύο αρνούνται οποιαδήποτε παρανομία. Ωστόσο, η αναφορά των εισαγγελικών αρχών σε μάρτυρες που φέρονται να ήταν παρόντες στη συνάντηση του Φεβρουαρίου 2024, χωρίς να περιγράφεται ρητά η ίδια η συνάντηση στο κατηγορητήριο, έχει προκαλέσει ερωτήματα για το εύρος της έρευνας.
Εκπρόσωπος της ειδικής εισαγγελικής μονάδας κατά του οργανωμένου εγκλήματος δήλωσε στον Guardian ότι υπάρχουν στοιχεία σχετικά με τη συνάντηση του Βούτσιτς με τις αρμόδιες υπηρεσιακές παράγοντες και ότι συνεχίζονται προδικαστικές διαδικασίες για να διερευνηθεί ενδεχόμενη ποινική ευθύνη και άλλων προσώπων. Την ίδια στιγμή, η πολιτική πίεση στη Σερβία παραμένει έντονη. Οι διαδηλώσεις κατά της διαφθοράς, που ενισχύθηκαν μετά την κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι, εξελίχθηκαν σε ένα από τα μεγαλύτερα κινήματα αμφισβήτησης της κυβέρνησης.
Ο Βούτσιτς έχει κατηγορήσει τους εισαγγελείς ότι επιχειρούν πραξικόπημα, ενώ επικριτές της κυβέρνησης εκφράζουν ανησυχίες ότι η έρευνα ενδέχεται να μην φτάσει σε όλα τα πρόσωπα που είχαν ρόλο στην υπόθεση. Το πολιτικό σκηνικό περιπλέκεται περαιτέρω από τις εκλογικές εξελίξεις. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Βούτσιτς έχει αποχωρήσει από την προεδρία και δεν μπορεί να διεκδικήσει νέα θητεία, αλλά αναμένεται να διατηρήσει την επιρροή του στο κυβερνητικό σύστημα εφόσον αναλάβει την πρωθυπουργία μετά τις εκλογές της 25ης Οκτωβρίου.
Η υπόθεση του General Staff παραμένει, επομένως, ανοιχτή τόσο σε δικαστικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η έρευνα θα αποσαφηνίσει τον ρόλο όλων των εμπλεκομένων και κατά πόσο οι αποφάσεις για ένα ιστορικό μνημείο ελήφθησαν με βάση τη νομοθεσία ή υπό την πίεση πολιτικών και επιχειρηματικών συμφερόντων.


