«Καρφιά» για τη Γερμανία εξαπέλυσε ο επικεφαλής της Τράπεζας της Ελλάδας, Γιάννης Στουρνάρας, σχετικά με την κοινή έκδοση χρέους στην ΕΕ. Σε συνέντευξή του στο Politico, δήλωσε πως τα επιχειρήματα είναι με το μέρος του.
Οι αλλεπάλληλες κρίσεις έχουν αφήσει βαριά χρέη στους ώμους των κυβερνήσεων της ΕΕ, περιορίζοντας δύναμη των δημόσιων ταμείων να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που θέτουν οι αμερικανικοί δασμοί, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι κινεζικές απειλές για περιορισμό των εξαγωγών κρίσιμων πρώτων υλών.
«Χωρίς κοινά ομόλογα για τη χρηματοδότηση της άμυνας, της πράσινης μετάβασης και στρατηγικών επενδύσεων, η οικονομία της ΕΕ δεν θα καταφέρει να ανταγωνιστεί σε παγκόσμιο επίπεδο», σημειώνει ο Γιάννης Στουρνάρας.
Επιπλέον, όπως αναφέρει, με την έκδοση του κοινού χρέους στην ΕΕ συμπαρατάσσονται πλέον και οι κεντρικοί τραπεζίτες της Γερμανίας και της Ολλανδίας, βάζοντας τέλος σε μια 15ετή εσωτερική διαμάχη στην ΕΚΤ σχετικά με την ανάγκη για «ένα κοινό ευρωπαϊκό, υψηλής ρευστότητας, πανευρωπαϊκό ασφαλές περιουσιακό στοιχείο σε ευρώ». Με απλά λόγια για την έκδοση ευρωομολόγων.
Ήρθε η ώρα να κινηθούν και οι κυβερνήσεις, τόνισε ο Γιάννης Στουρνάρας και πρόσθεσε: «Το σημερινό διεθνές περιβάλλον λειτούργησε ως αφύπνιση για τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Η πολιτική δυναμική που προκύπτει είναι σίγουρα ελπιδοφόρα».
Σχολιάζοντας την συνεχιζόμενη αντίθεση του καγκελάριου της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς για έκδοση ευρωομολόγων, ο Γιάννης Στουρνάρας εξέφρασε την ανησυχία του. «Ανησυχώ, αλλά θα ήθελα να τους πείσω», είπε χαρακτηριστικά.
«Όχι πια εθνικό συμφέρον…»
«Πριν από μερικά χρόνια ήμασταν ένας, το πολύ δύο, στο Διοικητικό Συμβούλιο που υποστηρίζαμε τα ευρωομόλογα», υπενθυμίζει ο Στουρνάρας. «Οι υπόλοιποι σκέφτονταν: “Έρχεστε από τον ευρωπαϊκό Νότο, άρα είναι λογικό”. Τώρα όμως όλοι έχουμε συνειδητοποιήσει πόσο σημαντικό είναι». Ακόμη και η γερμανική Bundesbank, ο άτυπος ηγέτης των σκεπτικιστών, έχει αλλάξει στάση.
Κατά τον Στουρνάρα, το γεγονός ότι οι χώρες του Νότου που πριν από μια δεκαετία βρίσκονταν στα πρόθυρα της χρεοκοπίας τώρα παρουσιάζουν καλές επιδόσεις, συνέβαλε στην αλλαγή κλίματος. Σίγουρα, η έμμεση επιδότηση από το Βερολίνο προς άλλες πρωτεύουσες που συνεπάγεται ο κοινός δανεισμός έχει περιοριστεί σημαντικά. Τα περιβόητα «spreads» — δηλαδή το επιπλέον επιτόκιο που πλήρωναν η Ελλάδα και η Ιταλία σε σχέση με τη Γερμανία για δεκαετή δανεισμό — βρίσκονται πλέον κάτω από τη μία ποσοστιαία μονάδα.
Το ζητούν και οι επενδυτές
Το ισχυρότερο επιχείρημα, ωστόσο, είναι το σαφές μήνυμα των επενδυτών ότι όλη η Ευρώπη θα ωφεληθεί από το κοινό χρέος, υποστήριξε ο Γιάννης Στουρνάρας. «Αν μιλήσετε με οποιονδήποτε σημαντικό διαχειριστή κεφαλαίων, είτε στην Ευρώπη είτε στις Ηνωμένες Πολιτείες, και τον ρωτήσετε γιατί το μεγαλύτερο μέρος του πλεονάσματος τρεχουσών συναλλαγών της Ευρώπης κατευθύνεται στο εξωτερικό, θα σας πει ότι το κρίσιμο ζήτημα είναι η έλλειψη επαρκών ασφαλών περιουσιακών στοιχείων», είπε.
«Είναι ακόμη πιο σημαντικό από την απόδοση», τόνισε, υπογραμμίζοντας πως η κοινή έκδοση θα πρέπει να εξυπηρετεί «σαφώς καθορισμένους κοινούς ευρωπαϊκούς σκοπούς». «Υπάρχουν τρεις κοινές ανάγκες στην Ευρώπη που μπορούν να χρηματοδοτηθούν από κοινού: άμυνα, πράσινη μετάβαση, καινοτομία».
Οι υποστηρικτές του κοινού δανεισμού υποστηρίζουν ότι μια πιο ρευστή αγορά ασφαλών περιουσιακών στοιχείων σε ευρώ θα ενισχύσει τη σχετική ελκυστικότητα της περιοχής για το παγκόσμιο κεφάλαιο, σε μια περίοδο που η αξιοπιστία και η ελκυστικότητα των περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια τίθενται ολοένα και περισσότερο υπό αμφισβήτηση.
Ο ανταγωνισμός με το δολάριο για το καθεστώς παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος θα μπορούσε τελικά — έστω και σταδιακά — να μειώσει το κόστος δανεισμού και επενδύσεων για κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Ο Έλληνας αξιωματούχος απέφυγε να προσδιορίσει το ακριβές ύψος του νέου χρέους που θα απαιτούνταν για ουσιαστική αλλαγή στις χρηματοπιστωτικές συνθήκες της Ευρώπης, σημείωσε όμως ότι χρειάζονται σημαντικά ποσά τόσο βραχυπρόθεσμης όσο και μακροπρόθεσμης έκδοσης. Το βραχυπρόθεσμο χρέος λειτουργεί κυρίως ως προσωρινό «καταφύγιο» για κεφάλαια, ενώ το μακροπρόθεσμο παρέχει σημείο αναφοράς για έργα του ιδιωτικού τομέα με μεγάλο χρονικό ορίζοντα απόδοσης, όπως οι υποδομές.
Το ζήτημα του «ηθικού κινδύνου»
Ο Στουρνάρας τόνισε ότι τα ευρωομόλογα «δεν μπορούν να υποκαταστήσουν υγιή εθνικά δημοσιονομικά πλαίσια». Ωστόσο, υποστήριξε ότι δεν απαιτούνται νέοι κανόνες ή εποπτικοί μηχανισμοί.
Ο κεντρικός τραπεζίτης παρέπεμψε στην εμπειρία του παρελθόντος — συγκεκριμένα στο Ταμείο Ανάκαμψης ύψους 800 δισ. ευρώ μετά την πανδημία — ως επιτυχημένο προηγούμενο. «Καθοριστικής σημασίας ήταν ότι η χρηματοδότηση συνδέθηκε με σαφώς ορισμένους ευρωπαϊκούς στόχους, δεσμεύσεις με χρονικό ορίζοντα και όρους μεταρρυθμίσεων. Αυτή η αρχιτεκτονική βοήθησε να περιοριστεί ο ηθικός κίνδυνος και να ενισχυθεί η αξιοπιστία στις αγορές», είπε.
Οι επικριτές αντιτείνουν ότι ο ηθικός κίνδυνος δεν εξαλείφθηκε πλήρως. Υπό τον πρωθυπουργό Τζουζέπε Κόντε, η Ιταλία, ειδικότερα, χρηματοδότησε εν μέρει το δημοσιονομικά επιβαρυντικό φορολογικό κίνητρο «Superbonus» με πόρους του NGEU, αναγκάζοντας τη διάδοχό του, Τζόρτζια Μελόνι, να λάβει δραστικά διορθωτικά μέτρα τα τελευταία χρόνια.
