Η συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη επικεντρώνεται συνήθως στις δυνατότητές της: από την παραγωγικότητα μέχρι την καινοτομία. Ωστόσο, πίσω από αυτή την ταχεία ανάπτυξη, διαμορφώνεται μια λιγότερο ορατή πραγματικότητα: η αυξανόμενη πίεση στους φυσικούς πόρους.
Τα data centers, που αποτελούν τη βάση της AI, δεν καταναλώνουν μόνο ενέργεια. Η λειτουργία τους απαιτεί μεγάλες ποσότητες νερού, κυρίως για την ψύξη του εξοπλισμού που λειτουργεί αδιάκοπα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κατανάλωση μπορεί να φτάσει ακόμη και πάνω από το 25% των διαθέσιμων υδάτινων πόρων μιας τοπικής κοινότητας. Το 2023, μόνο μία εταιρεία, η Google, ανέφερε χρήση άνω των 23 δισ. λίτρων νερού για την ψύξη των data centers της.
Πώς καταλώνουν νερό τα data centers
Η χρήση νερού από τα data centers δεν περιορίζεται μόνο στις εγκαταστάσεις τους. Υπάρχει και μια λιγότερο ορατή διάσταση: το νερό που απαιτείται για την παραγωγή της ενέργειας που τα τροφοδοτεί.
Το 2023, εκτιμάται ότι τα data centers στις ΗΠΑ κατανάλωσαν περίπου 64 δισ. λίτρα νερού άμεσα για ψύξη. Όμως, η έμμεση κατανάλωση μέσω της ηλεκτροπαραγωγής ήταν πολλαπλάσια, αγγίζοντας τα 800 δισ. λίτρα.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η έμμεση χρήση μπορεί να αντιστοιχεί έως και στο 75% του συνολικού υδατικού αποτυπώματος των data centers.
Η πηγή ενέργειας παίζει καθοριστικό ρόλο. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα είναι ιδιαίτερα υδροβόρα, σε αντίθεση με τις ανανεώσιμες πηγές όπως η ηλιακή και η αιολική, που έχουν πολύ μικρότερο υδατικό αποτύπωμα.
Πώς «εξαφανίζεται» το νερό
Σημαντικό μέρος του νερού που χρησιμοποιείται δεν επιστρέφει ποτέ στο σύστημα. Σε πολλές εγκαταστάσεις, το νερό εξατμίζεται κατά τη διαδικασία ψύξης λόγω της άμεσης ανθρώπινης χρήσης.
Υπολογίζεται ότι περίπου το 80% του νερού που αντλείται από τα data centers καταναλώνεται με αυτόν τον τρόπο. Το υπόλοιπο επιστρέφει ως θερμό απόβλητο νερό, επιβαρύνοντας συχνά τις τοπικές υποδομές επεξεργασίας.
Παράλληλα, η παραγωγή των ίδιων των μικροτσίπ απαιτεί τεράστιες ποσότητες πολύ καθαρού νερού. Μια μονάδα κατασκευής μικροτσίπ μπορεί να καταναλώνει έως και 10 εκατομμύρια γαλόνια ημερησίως, ενώ κάθε τσιπ έχει ήδη «ενσωματωμένο» ένα σημαντικό υδατικό αποτύπωμα πριν καν φτάσει σε ένα data center.
Η γεωγραφία του προβλήματος
Η αύξηση των data centers δεν συμβαίνει σε «ουδέτερο» περιβάλλον. Σχεδόν οι μισές εγκαταστάσεις βρίσκονται σε περιοχές με ήδη αυξημένο υδατικό στρες, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Guardian.
Ταυτόχρονα, η παγκόσμια ζήτηση για νερό εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει την προσφορά κατά 40% μέχρι το τέλος της δεκαετίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα data centers αναδεικνύονται σε σημαντικούς καταναλωτές γλυκού νερού, σε μια περίοδο που η διαθεσιμότητά του γίνεται ολοένα και πιο αβέβαιη.
Yπάρχει λύση;
Ο κλάδος έχει αρχίσει να αναπτύσσει δείκτες όπως το Water Usage Effectiveness (WUE), που μετρά πόσο νερό χρησιμοποιείται ανά μονάδα ενέργειας.
Ωστόσο, οργανώσεις και think tanks έχουν εγείρει ζητήματα διαφάνειας γύρω από αυτά τα δεδομένα.
Υπάρχουν τεχνολογικές επιλογές που μπορούν να μειώσουν την κατανάλωση, όπως τα κλειστά συστήματα ψύξης, η χρήση ανακυκλωμένου νερού ή πιο καινοτόμες λύσεις όπως η υγρή ή εμβαπτιστική ψύξη. Όλες, όμως, αυτές οι λύσεις είναι ενεργειακά ακριβές για τις μεγάλες εταιρείες.
Μια νέα διάσταση στη συζήτηση για τη βιωσιμότητα
Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνεται όλο και περισσότερο στην καθημερινότητα, η συζήτηση για τις επιπτώσεις της δεν περιορίζεται πλέον μόνο στην ενέργεια ή τις εκπομπές.
Το νερό αναδεικνύεται σε έναν εξίσου κρίσιμο, αλλά λιγότερο ορατό πόρο.
Η Παγκόσμια Ημέρα Νερού αποτελεί μια αφορμή να δούμε πέρα από την επιφάνεια της ψηφιακής ανάπτυξης και να αναρωτηθούμε: πόσο «βιώσιμη» είναι τελικά η αόρατη υποδομή του ψηφιακού μας κόσμου;
