Το κρίσιμο σύστημα θαλάσσιων ρευμάτων του Ατλαντικού φαίνεται πλέον πολύ πιο πιθανό να καταρρεύσει απ’ ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες, σύμφωνα με νέα έρευνα που ανατρέπει τα δεδομένα και δημοσιεύει ο Guardian.
Τα ευρήματα χαρακτηρίζονται «πολύ ανησυχητικά», καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα είχε καταστροφικές συνέπειες για την Ευρώπη, την Αφρική και την Αμερική.
Το σύστημα (AMOC) αποτελεί βασικό πυλώνα του παγκόσμιου κλίματος και είναι ήδη στο πιο αδύναμο σημείο των τελευταίων 1.600 ετών, εξαιτίας της κλιματικής κρίσης. Οι επιστήμονες είχαν εντοπίσει ήδη από το 2021 προειδοποιητικά σημάδια ότι πλησιάζει ένα κρίσιμο σημείο καμπής, ενώ είναι γνωστό ότι στο παρελθόν το σύστημα έχει καταρρεύσει.
Μέχρι σήμερα, τα κλιματικά μοντέλα έδιναν πολύ διαφορετικές προβλέψεις για το μέλλον του AMOC, από σενάρια χωρίς περαιτέρω επιβράδυνση έως και δραματική μείωση έως και 65% μέχρι το 2100, ακόμη και αν οι εκπομπές μειωθούν σταδιακά στο μηδέν.
Η νέα έρευνα συνδύασε πραγματικά δεδομένα από τους ωκεανούς με τα μοντέλα, μειώνοντας σημαντικά την αβεβαιότητα. Τα αποτελέσματα δείχνουν επιβράδυνση της τάξης του 42% έως 58% μέχρι το τέλος του αιώνα – επίπεδα που σχεδόν οδηγούν με βεβαιότητα σε κατάρρευση.
Το AMOC μεταφέρει θερμά νερά από τις τροπικές περιοχές προς την Ευρώπη και την Αρκτική, όπου ψύχονται και βυθίζονται, δημιουργώντας ένα βαθύ θαλάσσιο ρεύμα επιστροφής. Αν το σύστημα καταρρεύσει, θα μετατοπιστούν οι ζώνες τροπικών βροχοπτώσεων από τις οποίες εξαρτώνται εκατομμύρια άνθρωποι για την καλλιέργεια τροφίμων. Παράλληλα, η δυτική Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με ακραίους χειμώνες ψύχους και καλοκαιρινές ξηρασίες, ενώ η στάθμη της θάλασσας στον Ατλαντικό θα αυξηθεί κατά 50 έως 100 εκατοστά.
Ο επικεφαλής της έρευνας, δρ. Βαλεντίν Πόρτμαν, δήλωσε: «Διαπιστώσαμε ότι το AMOC θα μειωθεί περισσότερο απ’ ό,τι δείχνει ο μέσος όρος των κλιματικών μοντέλων. Αυτό σημαίνει ότι βρισκόμαστε πιο κοντά σε ένα σημείο καμπής».
Από την πλευρά του, ο καθηγητής Στέφαν Ράμστορφ από το Ινστιτούτο Πότσνταμ χαρακτήρισε τα ευρήματα «πολύ ανησυχητικά», σημειώνοντας ότι τα πιο απαισιόδοξα μοντέλα –που προβλέπουν ισχυρή επιβράδυνση έως το 2100– είναι τελικά τα πιο ρεαλιστικά, καθώς συμφωνούν περισσότερο με τα πραγματικά δεδομένα.
Μάλιστα, προειδοποίησε ότι το σημείο χωρίς επιστροφή μπορεί να έρθει πολύ νωρίτερα: «Ανησυχώ όλο και περισσότερο ότι μπορεί να περάσουμε το κρίσιμο όριο κατάρρευσης ήδη από τα μέσα του αιώνα».
Ο ίδιος, με εμπειρία 35 ετών στη μελέτη του AMOC, τόνισε ότι μια τέτοια εξέλιξη πρέπει να αποφευχθεί «με κάθε κόστος». Όπως ανέφερε, ακόμη και όταν η πιθανότητα κατάρρευσης εκτιμάτο μόλις στο 5%, θεωρούνταν ήδη υπερβολικά υψηλή. «Τώρα φαίνεται να ξεπερνά το 50%. Οι πιο δραματικές κλιματικές αλλαγές των τελευταίων 100.000 ετών συνέβησαν όταν το AMOC άλλαξε κατάσταση», σημείωσε.
Η επιβράδυνση του συστήματος οφείλεται κυρίως στην ταχεία αύξηση της θερμοκρασίας στην Αρκτική. Τα θερμότερα νερά είναι λιγότερο πυκνά και βυθίζονται πιο αργά, ενώ η αυξημένη βροχόπτωση μειώνει περαιτέρω την πυκνότητα των επιφανειακών υδάτων, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο επιβράδυνσης.
Αν και το σύστημα παραμένει εξαιρετικά πολύπλοκο και επηρεάζεται από φυσικές μεταβολές, οι επιστήμονες θεωρούν πλέον σχεδόν βέβαιη μια σημαντική εξασθένηση μέσα στις επόμενες δεκαετίες – με σοβαρές επιπτώσεις.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances, αξιολόγησε τέσσερις διαφορετικές μεθόδους σύγκρισης των μοντέλων με πραγματικά δεδομένα.
Ωστόσο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η πραγματικότητα ίσως αποδειχθεί ακόμη χειρότερη. Τα μοντέλα δεν λαμβάνουν πλήρως υπόψη το λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας, το οποίο προσθέτει γλυκό νερό στους ωκεανούς και επιταχύνει περαιτέρω την αποδυνάμωση του συστήματος.
