Ο Μάνος της «Πλάκας», ο Μάνος των «πεζόδρομων», ο Μάνος της «Αττικής Οδού», του «Ελ. Βενιζέλου» και πολλών άλλων εμβληματικών δημόσιων έργων που έκαναν ευκολότερη και ποιοτικά καλύτερη τη ζωή των πολιτών.
Μάνος, ο «ταύρος» της πολιτικής που αντιδρούσε απότομα όταν αισθανόταν ότι οι κυβερνήσεις με τις ενέργειές τους προκαλούσαν ή απειλούσαν το κοινωνικό σύνολο.
Γι’ όλα αυτά γράφονται σελίδες ολόκληρες με το άκουσμα του θανάτου του Στέφανου Μάνου.
Ωστόσο, παραμένει αθέατη μια άλλη πλευρά του Στέφανου Μάνου. Το πάθος του για την Άμυνα της Χώρας και η ανησυχία του για την υπερτιμολόγηση και την αποτελεσματικότητα των εξοπλισμών που κάθε φορά επέλεγαν οι κυβερνήσεις της τελευταίας τριακονταετίας.
Προσωπικά, εκατοντάδες φορές έχω βρεθεί αντιμέτωπος με το πάθος, την αγωνία και την οργή του Στέφανου Μάνου για τις κυβερνητικές επιλογές των μεγάλων εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Η ενημέρωσή του δεν περιοριζόταν στα δημοσιεύματα. Απευθυνόταν στους τεχνοκράτες στρατιωτικούς, στους εξειδικευμένους δημοσιογράφους και τελευταίο άφηνε το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους. Ζύγιζε με ακρίβεια την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα με την οικονομική δυνατότητα που είχε εκείνη τη στιγμή η χώρα.
Δεν του άρεσαν καθόλου οι «απευθείας αναθέσεις». Του μύριζαν άσχημα και γι’ αυτό, μετά από κάθε εμπεριστατωμένη και ενδελεχή έρευνα, δημοσιοποιούσε τα συμπεράσματά του μέσω άρθρων και συνεντεύξεων.
Η κριτική του Στέφανου Μάνου για τους εξοπλισμούς
Ο Στέφανος Μάνος ασκεί σκληρή κριτική στον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα σχεδιάζει και αγοράζει εξοπλισμούς. Η κριτική του δεν είναι ότι «δεν πρέπει να εξοπλιζόμαστε», αλλά ότι δαπανούμε τεράστια ποσά χωρίς να είναι βέβαιο ότι αγοράζουμε αυτά που χρειάζεται ο σύγχρονος πόλεμος.
Ο Στέφανος Μάνος γίνεται μαινόμενος ταύρος, ιδιαιτέρως μετά την ελληνοτουρκική κρίση του 2020, που οι fast track αγορές αεροπλάνων και φρεγατών διαδέχονταν η μία την άλλη χωρίς να έχουν προκηρυχθεί διεθνείς διαγωνισμοί και χωρίς να έχουν τηρηθεί οι προβλεπόμενες διαδικασίες επιχειρησιακής αξιολόγησης και, κυρίως, χωρίς να έχει γίνει λεπτομερής ανάλυση κόστους-αποτελεσματικότητας (cost-effectiveness analysis).
Ο Στέφανος Μάνος δίνει ιδιαίτερο βάρος στην πραγματική στρατιωτική ισχύ: «Ενώ λοιπόν είναι λογικό να θέλεις να είσαι ισχυρός, δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι είμαστε πράγματι ισχυροί». Διαχωρίζει ευθέως τις μεγάλες αγορές από την πραγματική επιχειρησιακή ικανότητα.
Τον Ιανουάριο του 2025, στην Οικονομική Επιθεώρηση, αμφισβητεί ανοικτά και ξεκάθαρα αν «οι τεράστιες αυτές δαπάνες» κατευθύνονται σωστά και αν εκείνοι που αποφασίζουν για αγορές δισεκατομμυρίων είναι οι κατάλληλοι άνθρωποι για να αξιολογήσουν τη νέα μορφή πολέμου που ανέδειξε η Ουκρανία.
Ο Στέφανος Μάνος έχει την άποψη ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να είχε στείλει ειδικό κλιμάκιο στην Ουκρανία για να μελετήσει από κοντά τον σύγχρονο πόλεμο και πάνω σε αυτά τα συμπεράσματα να διαμορφώσει νέο αμυντικό δόγμα.
Οι ενστάσεις του για τα F-35 και τα ασυντήρητα όπλα
Γίνεται ιδιαίτερα αιχμηρός για την αγορά των F-35. Σε συνέντευξή του στην «Καθημερινή» λέει: «Τώρα ετοιμαζόμαστε να πάρουμε F-35. Αμφιβάλλω ότι πρέπει να το κάνουμε». Το επιχείρημά του ήταν ότι πρόκειται για δαπάνη περίπου 4 δισ. ευρώ, ενώ δεν έχει αποδειχθεί, κατά την άποψή του, ότι η Ελλάδα έχει μελετήσει επαρκώς πώς άλλαξε ο πόλεμος μετά την Ουκρανία και έχει προσαρμόσει αναλόγως τις Ένοπλες Δυνάμεις της.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η κριτική του για τη συντήρηση των υπαρχόντων όπλων. Υποστηρίζει ότι πολλά συστήματα παρουσιάζουν χαμηλή διαθεσιμότητα επειδή λείπουν συμβάσεις υποστήριξης, ανταλλακτικά ή τεχνικό προσωπικό και κατηγορεί το κράτος ότι, αντί να φροντίζει όσα έχει ήδη αγοράσει, προτιμά να αγοράζει καινούργια. «Η χώρα», είπε, «συμπεριφέρεται σαν καλός νεόπλουτος» και ταυτόχρονα καταγγέλλει ότι: «Αφήσαμε να απαξιωθεί το αμυντικό υλικό. Δεν το συντηρήσαμε μόνο και μόνο για να γίνουν καινούργιες αγορές και επωφεληθούν συγκεκριμένα συμφέροντα».
Ναι, ακριβώς, ο Στέφανος Μάνος αμφισβητεί ευθέως αν οι άνθρωποι που αποφασίζουν για δαπάνες δισεκατομμυρίων είναι οι κατάλληλοι για να κρίνουν τις ανάγκες του σύγχρονου πολέμου.
Η παρέμβασή του για τις φρεγάτες Belharra
Μετά από μακρά τηλεφωνική συζήτηση που είχαμε για την αγορά των φρεγατών Belharra, βγαίνει και ζητάει πλήρη διαφάνεια για το πώς προέκυπτε κόστος περίπου 3 δισ. ευρώ για δύο φρεγάτες, ποιες ελληνικές τροποποιήσεις είχαν ζητηθεί και πόσο κόστιζε καθεμία. Η δική του αντιπρόταση ήταν να αναζητηθούν άμεσα δύο ετοιμοπαράδοτες φρεγάτες και στη συνέχεια να κατασκευαστούν περισσότερες στην Ελλάδα, αξιοποιώντας ελληνικά ναυπηγεία και τεχνογνωσία. Για το θέμα αυτό γράφει με ιδιαίτερη σκληρότητα ότι θα έριχνε «στο καλάθι των αχρήστων» το κυβερνητικό επιχείρημα ότι πρέπει να δαπανηθούν 3 δισ. αντί 600 εκατ. προκειμένου έτσι να εξασφαλιστεί γαλλική υποστήριξη σε ενδεχόμενο θερμό επεισόδιο με την Τουρκία.
Το «μεγάλο μαράζι» του για την ελληνική αμυντική βιομηχανία
Το μεγάλο μαράζι του Στέφανου Μάνου, η σκανδαλώδης περιφρόνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη στην εγχώρια αμυντική βιομηχανία.
Δεν ξεχνάω με τι παράπονο μου είπε στο τηλέφωνο μετά από ένα δημοσίευμα στο iEidiseis: «Μα πώς είναι δυνατόν να αγοράζει μαχητικά και φρεγάτες και να είναι μηδενική η συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας;». Και όταν του απαντάω: «Στην Ελλάδα όλα είναι δυνατά», ξεσπάει: «Γι’ αυτό οι άλλοι μάς έχουν πάρει και τα σώβρακα». Ο Μάνος δεν χάνει χρόνο και κατηγορεί την Ελλάδα ότι δεν διαθέτει σοβαρή εγχώρια αμυντική παραγωγή, σε αντίθεση με χώρες όπως η Τουρκία, το Ισραήλ και πλέον η Ουκρανία. Για τις κρατικές εταιρείες ΕΑΒ και ΕΑΣ θεωρεί ότι η κομματική στελέχωση και η κακοδιοίκηση τις υπονόμευσαν και γι’ αυτό προτείνει ιδιωτικοποίηση ή κλείσιμό τους, ώστε να δημιουργηθεί χώρος για νέες καινοτόμες αμυντικές επιχειρήσεις.
Οι τέσσερις άξονες της κριτικής του
Συμπυκνωμένη, η άποψη του Στέφανου Μάνου είναι ότι η Ελλάδα χρειάζεται ισχυρή άμυνα, αλλά όχι κατ’ ανάγκην περισσότερες πανάκριβες πλατφόρμες· χρειάζεται διαθεσιμότητα, ανθρώπους, εγχώρια παραγωγή, σύγχρονο δόγμα και πολύ αυστηρότερη αξιολόγηση του τι αγοράζει. Ο Μάνος κάθε άλλο παρά υποστήριζε μείωση της ελληνικής αποτρεπτικής ισχύος. Το αντίθετο: Θεωρούσε σοβαρή την τουρκική απειλή και γι’ αυτό δεν επιτρέπεται να «σκορπάμε αμυντικούς πόρους δεξιά και αριστερά».
Η κριτική του τα τελευταία χρόνια για τα θέματα των εξοπλισμών κινείται σε τέσσερις άξονες: Λάθος προτεραιότητες στις αγορές, ανεπαρκής συντήρηση και διαθεσιμότητα, προβληματική εγχώρια αμυντική βιομηχανία και ανεπαρκής προσαρμογή στα διδάγματα του πολέμου της Ουκρανίας
