Για πρώτη φορά, οι επιστήμονες κατάφεραν να απεικονίσουν δύο μαύρες τρύπες που κινούνται σε τροχιά σύγκρουσης η μία γύρω από την άλλη.
Οι αστρονόμοι κατάφεραν να αποτυπώσουν με ραδιοτηλεσκόπια τα ίχνη και των δύο μαύρων τρυπών σε έναν μακρινό γαλαξία, που ονομάζεται OJ 287.
«Καταφέραμε να δούμε δύο μαύρες τρύπες να περιφέρονται η μία γύρω από την άλλη», εξηγεί ο αστρονόμος Mauri Valtonen από το Πανεπιστήμιο Turku της Φινλανδίας. «Οι ίδιες είναι αόρατες, αλλά τις εντοπίζουμε χάρη στις δέσμες σωματιδίων και το αέριο γύρω από αυτές».
Astronomers have captured the first image of two black holes orbiting each other in a distant galaxy called OJ 287, about 760 million light-years away. pic.twitter.com/dXHIpXfmuR
— Cosmoknowledge (@cosmoknowledge) October 11, 2025
Τι είναι ο γαλαξίας OJ 287
Ο OJ 287 βρίσκεται περίπου 3,5 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά από τη Γη και ανήκει στην κατηγορία των κβάζαρ (quasar). Πρόκειται για εξαιρετικά φωτεινούς γαλαξίες που τροφοδοτούνται από την ενέργεια μιας τεράστιας μαύρης τρύπας στο κέντρο τους.
Η έντονη λάμψη τους προέρχεται από δίσκους αερίων και σκόνης που περιστρέφονται γύρω από τη μαύρη τρύπα. Καθώς το υλικό αυτό «καταπίνεται» από τη μαύρη τρύπα, θερμαίνεται σε ακραίες θερμοκρασίες, εκπέμποντας φως που φτάνει μέχρι τη Γη.
Ο OJ 287, ωστόσο, είναι διαφορετικός. Από τη δεκαετία του ’80, οι αστρονόμοι παρατήρησαν ότι η φωτεινότητά του αυξάνεται και μειώνεται περιοδικά κάθε δώδεκα χρόνια — ένα σημάδι ότι στο κέντρο του δεν υπάρχει μία, αλλά δύο μαύρες τρύπες.
Οι δέσμες φωτός που αποκάλυψαν τις δύο μαύρες τρύπες
Όταν μια μαύρη τρύπα «καταναλώνει» ύλη, μπορεί να εκτοξεύσει λεπτές δέσμες ύλης και ενέργειας — γνωστές ως αστροφυσικοί πίδακες (jets) — προς το Διάστημα με σχεδόν την ταχύτητα του φωτός.
Παλαιότερες παρατηρήσεις του OJ 287 είχαν αποκαλύψει έναν ισχυρό πίδακα που προερχόταν από τη μεγαλύτερη από τις δύο μαύρες τρύπες, με μάζα 18 δισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου. Όμως, η ύπαρξη δεύτερου πίδακα από τη μικρότερη μαύρη τρύπα — «μόλις» 150 εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από τον Ήλιο — παρέμενε υπόθεση.
Amazing: The size of two Supermassive Black Holes in Galaxy OJ 287 compared to our entire Solar System
(Credit: NASA/JPL-Caltech/R. Hurt (IPAC)) pic.twitter.com/f57vBy5yaB
— World and Science (@WorldAndScience) October 6, 2025
Η ανακάλυψη έγινε με δεδομένα του διαστημικού ραδιοτηλεσκοπίου RadioAstron, που είχε καταγράψει το 2014 εικόνες εξαιρετικά υψηλής ανάλυσης. Οι επιστήμονες επανεξέτασαν τα δεδομένα και εντόπισαν τελικά και τον πιο αχνό δεύτερο πίδακα — την «υπογραφή» της μικρότερης μαύρης τρύπας.
Μια νέα εποχή στην παρατήρηση μαύρων τρυπών
Η ανάλυση των δεδομένων του RadioAstron ήταν τόσο λεπτομερής, ώστε οι επιστήμονες μπόρεσαν να διακρίνουν δομές σε απόσταση 3,5 δισ. ετών φωτός, με ευκρίνεια αντίστοιχη με το να φωτογραφίζει κανείς ένα κέρμα πάνω στη Σελήνη.
Οι υπολογισμοί έδειξαν ότι ο δεύτερος πίδακας έχει ελαφρώς στριφτή πορεία — αποτέλεσμα της ταχύτατης κίνησης της μικρότερης μαύρης τρύπας γύρω από τη μεγαλύτερη.
Two massive black holes are locked in a dance at the center of the OJ 287 galaxy. The larger black hole is surrounded by disk of gas; it is also orbited by a smaller black hole that collides with the disk, producing a flare brighter than 1 trillion stars https://t.co/ChLhn9rVxm pic.twitter.com/6BBMGXQyAv
— Massimo (@Rainmaker1973) July 9, 2022
Η εικόνα του OJ 287 είναι η πρώτη στην ιστορία που δείχνει δύο διαφορετικές δέσμες ύλης να εκτοξεύονται από δύο ξεχωριστές υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες στο ίδιο σύστημα.
Οι ερευνητές σχεδιάζουν τώρα νέες ραδιοπαρατηρήσεις που ίσως αποκαλύψουν ακόμα περισσότερα για το πώς αλληλεπιδρούν τα δύο κολοσσιαία αυτά σώματα, πριν τελικά συγχωνευθούν σε μία ακόμα μεγαλύτερη μαύρη τρύπα — ένα γεγονός που θα συνοδευτεί από ισχυρότατα βαρυτικά κύματα.
Η σχετική έρευνα δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Astrophysical Journal.
