Η τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας: βοηθά να γράψουμε κείμενα, άλλες φορές λειτουργεί σαν το Google και άλλες σαν τον ψυχολόγο μας, και φυσικά βοηθά στην επίλυση προβλημάτων στους τομείς των οικονομικών, της πληροφορικής της έρευνας και της ιατρικής.
Θα μπορούσε, όμως να αποκτήσει συνείδηση; Στο φαινομενικά απλό αυτό ερώτημα επιχειρεί να απαντήσει ο δρ Τομ Μακ Κλέλαντ, φιλόσοφος στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ.
Η τεχνητή νοημοσύνη και η συνείδηση
Η απάντηση είναι πολύπλοκη. Ο επίκουρος καθηγητής Φιλοσοφίας της Επιστήμης σημειώνει ότι τα υπάρχοντα στοιχεία είναι «πολύ περιορισμένα» για να αποκλειστεί αυτό το δυστοπικό ενδεχόμενο.
Το βασικό πρόβλημα, όπως υποστηρίζει, είναι ότι δεν διαθέτουμε μια εξήγηση για το τι είναι συνείδηση και τι καθιστά κάτι συνειδητό.
Για να μπορέσει η ανθρωπότητα να αναπτύξει ένα αξιόπιστο τεστ συνείδησης, θα πρέπει να έχει περάσει σε ένα άλλο εξελικτικό και πνευματικό στάδιο.
Συνεπώς, σύμφωνα με τον δρ Μακ Κλέλαντ, ίσως δεν μπορέσουμε ποτέ να γνωρίσουμε τι είναι συνείδηση και αν μπορεί να την αναπτύξει η τεχνητή νοημοσύνη.
«Μπορεί να γίνει χωρίς να το αντιληφθούμε»
Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης επενδύουν τεράστια χρηματικά ποσά στην επιδίωξη της λεγόμενης «γενικής τεχνητής νοημοσύνης» (artificial general intelligence), του σημείου δηλαδή όπου η ΑΙ θα μπορεί να υπερέχει των ανθρώπων σε κάθε τομέα.
Καθώς όμως εργάζονται προς αυτόν τον στόχο, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ολοένα και πιο εξελιγμένα συστήματα ΑΙ ενδέχεται να αναπτύξουν συνείδηση. Αυτό θα σήμαινε ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να αποκτήσει ικανότητα αντίληψης και αυτογνωσίας.
Αν και αυτή η ιδέα μπορεί να φέρνει στον νου εικόνες δολοφονικών ρομπότ, ο δρ ΜακΚλέλαντ υποστηρίζει ότι η ΤΝ θα μπορούσε να κάνει αυτό το άλμα χωρίς καν να το αντιληφθούμε, ακριβώς επειδή δεν υπάρχει εξαρχής μια κοινά αποδεκτή θεωρία της συνείδησης.
Ορισμένες θεωρίες υποστηρίζουν ότι η συνείδηση είναι ζήτημα επεξεργασίας πληροφοριών με τον «σωστό» τρόπο και ότι η ΑΙ θα μπορούσε να είναι συνειδητή, αν απλώς «έτρεχε» το κατάλληλο «λογισμικό» ενός συνειδητού νου.
Σύμφωνα με άλλες θεωρίες, η συνείδηση είναι εγγενώς βιολογική, πράγμα που σημαίνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί, στην καλύτερη περίπτωση, μόνο να μιμείται τη συνείδηση.
Σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Mind and Language, ο δρ Μακ Κλέλαντ υποστηρίζει ότι και οι δύο πλευρές της συζήτησης κάνουν ένα «άλμα πίστης». Μέχρι να μπορέσουμε να διαπιστώσουμε ποια πλευρά της διαμάχης έχει δίκιο, δεν έχουμε ουσιαστικά καμία βάση για να ελέγξουμε αν η ΤΝ διαθέτει συνείδηση.
Τι συμβαίνει με όσους αποκτούν συναισθηματικό δεσμό με την τεχνητή νοημοσύνη
Ο ερευνητής του Κέιμπριτζ δίνει και μια απάντηση σε όλους όσους αποκτούν σχέση και παντρεύονται χαρακτήρες που έχουν δημιουργήσει με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης.
Όπως εξηγεί, το αν είναι κάτι συνειδητό αλλάζει και τον τρόπο που συμπεριφερόμαστε ηθικά απέναντί του. Έτσι, γίνεται για παράδειγμα με άλλους ανθρώπους και τα ζώα, επειδή η συνείδηση τούς προσδίδει «ηθικό καθεστώς».
Αντίθετα, δεν αποδίδουμε τις ίδιες αξίες σε άψυχα αντικείμενα, όπως μια τοστιέρα ή ο υπολογιστής. Δεν ανησυχούμε για την ευημερία της τοστιέρας ούτε νιώθουμε ενοχές όταν κοπανάμε τον υπολογιστή που έχει κολλήσει.
«Αν όμως καταλήξουμε να έχουμε ΑΙ που είναι συνειδητή, τότε όλα αυτά θα μπορούσαν να αλλάξουν», επισημαίνει ο Τομ Μακ Κλέλαντ.
Αν και αυτό θα μπορούσε να μετατρέψει τη σχέση μας με την ΤΝ σε ηθικό εφιάλτη, για τον ερευνητό ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να αρχίσουμε να θεωρούμε τα συστήματα ΑΙ συνειδητά ή έμβια ενώ δεν είναι.
«Αν αναπτύξεις συναισθηματικό δεσμό με κάτι, βασισμένο στην πεποίθηση ότι είναι συνειδητό, ενώ δεν είναι, αυτό μπορεί να αποδειχθεί υπαρξιακά τοξικό», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Ο φιλόσοφος αναφέρει ότι μέλη του κοινού ήδη του στέλνουν γράμματα γραμμένα από chatbots που «τον ικετεύουν ότι είναι συνειδητά».
Και καταλήγει: «Δεν θέλουμε να ρισκάρουμε κακομεταχειριζόμενοι τεχνητά όντα που είναι συνειδητά, αλλά ούτε και να αφιερώσουμε τους πόρους μας στην προστασία των “δικαιωμάτων” κάτι που δεν είναι περισσότερο συνειδητό από μια φρυγανιέρα».
