Eίναι ένα συναίσθημα που το έχουμε νιώσει όλοι: έχει πάει μεσημέρι, έχουμε «φάει» περίπου τη μισή ημέρα εργασίας και ξαφνικά νιώθουμε ότι τα μάτια μας έχουν γλαρώσει, το σώμα μας έχει κουραστεί, με λίγα λόγια ότι κοιμόμαστε όρθιοι. Εν αντιθέσει, πιο μετά το απόγευμα ή το βράδυ έχουμε περισσότερη ενέργεια, ορισμένες φορές μάλιστα μπορεί να έχουμε και υπερένταση ή αϋπνίες.
Αυτή η μεσημεριανή ή απογευματινή κούραση – σε αντίθεση με την ενεργητικότητα που έχουμε στην αρχή της μέρας – έχει μελετηθεί από τους επιστήμονες και μπορεί να εξηγηθεί.
Κατά κύριο λόγο, πιστεύεται ότι επηρεάζεται τόσο από τον φυσικό κύκλο ύπνου-αφύπνισης του σώματός μας, όσο και από κάτι που ονομάζεται «πίεση ύπνου» (sleep pressure) που είναι η σταδιακή αύξηση της ανάγκης μας να κοιμηθούμε όσο περισσότερο είμαστε ξύπνιοι.
Γιατί πέφτουμε το μεσημέρι;
Ο κιρκάδιος ρυθμός είναι το βιολογικό μας ρολόι και επιβάλλει τους ρυθμούς λειτουργίας των διάφορων λειτουργιών του οργανισμού μας κατά τη διάρκειας της ημέρας.
Οι ρυθμοί αυτοί επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον: αισθανόμαστε πιο ξύπνιοι κατά τη διάρκεια της ημέρας και νυστάζουμε όταν πέφτει η νύχτα. Πάντως, κάποιες αλλαγές στον κιρκάδιο ρυθμό είναι φυσιολογικές.
Από την άλλη, η «πίεση ύπνου» είναι στο χαμηλότερο επίπεδό της όταν ξυπνήσουμε. Μετά από έναν καλό βραδινό ύπνο, η μπαταρία του οργανισμού μας είναι γεμάτη, όμως πέφτει σιγά-σιγά κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Αυτές οι δύο αντίθετες δυνάμεις – οι κιρκάδιοι ρυθμοί και η πίεση ύπνου – ουσιαστικά «πολεμούν η μία την άλλη» όταν νιώθουμε κουρασμένοι το μεσημέρι. Ο λόγος που αισθανόμαστε ότι νυστάζουμε μέρα-μεσημέρι είναι επειδή στη μάχη αυτή κερδίζει η πίεση ύπνου, σύμφωνα με τον δρ. Ράβι Αλάντα, επικεφαλής του Ινστιτούτου Νευροεπιστήμης του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν.
Το πόσο μπορεί να διαρκέσει αυτή η μεσημεριανή κούραση μπορεί να διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Συνήθως, η πτώση της ενέργειας είναι χειρότερη αν υπάρχει έλλειψη ύπνου ή αν κάποιος/α δεν πηγαίνει για ύπνο το βράδυ σε σταθερές ώρες. Το αίσθημα αυτό μπορεί να επηρεαστεί και από παθήσεις του ύπνου, όπως η υπνική άπνοια και η αϋπνία.
Σε γενικές γραμμές, πάντως, μετά το «πέσιμο» το μεσημέρι, οι περισσότεροι άνθρωποι αναφέρουν ότι νιώθουν να «ανεβαίνουν» ξανά νωρίς το απόγευμα.
Τι ρόλο παίζει η διατροφή σε αυτό;
Πέρα από την ποιότητα του ύπνου, ένας άλλος λόγος που μπορεί να αισθανόμαστε κούραση το μεσημέρι είναι και η διατροφή.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια Sai Krupa Das, ειδική στον μεταβολισμό στο Πανεπιστήμιο Tufts, τα ζαχαρούχα τρόφιμα και τα γεύματα που περιέχουν επεξεργασμένους υδατάνθρακες, όπως το λευκό ψωμί, τα ζυμαρικά ή τα υπερεπεξεργασμένα δημητριακά, είναι πιο πιθανό να σας δημιουργήσουν ληθαργία.
Όταν ο οργανισμός χωνεύει αυτά τα φαγητά, αυξάνονται τα επίπεδα σάκχαρου στο αίμα και το πάγκρεάς μας παράγει ινσουλίνη.
Ωστόσο, τα ζαχαρούχα τρόφιμα και οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες διαλύονται πιο γρήγορα στο στομάχι. Ως αποτέλεσμα, νιώθουμε μια σύντομη «έκρηξη» ενέργειας και στη συνέχεια πέφτουμε απότομα λόγω της αύξησης της ινσουλίνης στο αίμα.
Συνιστάται να μην τρώμε για πρωινό φαγητά και καφέ με πολλή ζάχαρη, αλλά να προτιμήσουμε πιο υγιεινές εναλλακτικές, όπως τα αυγά και ή βρώμη. Το σώμα μας χρειάζεται περισσότερο χρόνο να χωνέψει αυτούς τους πιο θρεπτικούς υδατάνθρακες και έτσι δεν θα ανεβαίνουν απότομα τα επίπεδα ινσουλίνης.
Πώς μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε;
Πέρα από τις αλλαγές στη διατροφή, υπάρχουν και άλλα μικρά tips για να μη νιώθουμε νωθροί το μεσημέρι:
- Κάντε ένα power nap. O καλύτερος τρόπος για να μειώσετε την υπνηλία είναι -τι άλλο;- ο ύπνος. Αν μπορείτε λοιπόν, καλό θα ήταν να κοιμηθείτε για περίπου 20 λεπτά κάθε μεσημέρι. Μην κοιμηθείτε παραπάνω, γιατί μπορεί να ξυπνήσετε και να είστε ακόμα πιο κουρασμένοι μετά.
- Κινηθείτε. Είναι η αμέσως επόμενη καλύτερη λύση. Οι ειδικοί συνιστούν να βγείτε έξω για μια βόλτα για να καταπολεμήσετε την υπνηλία – με τη σωματική δραστηριότητα να συνδέεται με βελτιωμένη εγρήγορση, συγκέντρωση και ακόμη και μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.
- Βάλτε προτεραιότητα στα πιο εύκολα. Αν είστε κουρασμένοι, αλλά πρέπει να είστε παραγωγικοί εν ώρα εργασίας, τότε καλό θα ήταν να κάνετε κάποιο πιο εύκολο task που χρειάζεται λιγότερη προσπάθεια και συγκέντρωση. Για παράδειγμα, καθαρίστε τα emails σας ή υπογράψτε εκείνο το έγγραφο που ξεχάσατε.
Σημειώνεται ότι η υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας θα μπορούσε να είναι σημάδι μιας πιο σοβαρής υποκείμενης πάθησης. Αν διαπιστώνετε ότι κοιμάστε πολύ, αλλά εξακολουθείτε να νυστάζετε, ενώ έχετε διορθώσει το πρόγραμμα ύπνου σας και έχετε επικεντρωθεί στη διατροφή και την άσκηση, τότε καλό θα ήταν να επισκεφτείτε κάποιο νευρολόγο ή ειδικό στον ύπνο.
Σε γενικές γραμμές, πάντως, η πτώση στα επίπεδα ενέργειας και της παραγωγικότητας το μεσημέρι είναι απολύτως φυσιολογική και συνήθως δεν είναι κάτι ανησυχητικό.
