Στην εποχή μας, ελάχιστα πράγματα προκαλούν τόσο άγχος όσο ο ίδιος ο ύπνος. Κοιμόμαστε αρκετά; Μήπως υπερβολικά; Αργούμε να αποκοιμηθούμε ή το κάνουμε υπερβολικά γρήγορα; Και τι σημαίνουν όλα αυτά τα περίεργα όνειρα – τα δόντια που πέφτουν, τα φίδια που μας κοιτάζουν κατάματα; Γιατί όσο περισσότερο ανησυχούμε για τον ύπνο μας, τόσο πιο δύσκολα φαίνεται να τον βρίσκουμε;
Το μόνο βέβαιο είναι πως ο καλός ύπνος είναι απαραίτητος. Ωστόσο τι ακριβώς σημαίνει «καλός» ύπνος; Μια νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο PLOS Biology, επιχειρεί να δώσει μια πιο ολιστική απάντηση στο ερώτημα, αποδεικνύοντας πως δεν είμαστε «μοναδικοί» στον τρόπο που κοιμόμαστε – ανήκουμε, στην πραγματικότητα, σε έναν από πέντε ξεχωριστούς τύπους ύπνου.
Can’t sleep? Good news! You also have terrible mental health. https://t.co/EglWFPmTUj pic.twitter.com/Bvgko6Dgbt
— IFLScience (@IFLScience) October 11, 2025
«Ο ύπνος έχει πολλές διαστάσεις»
Πάντως, οι ερευνητές του προγράμματος σε ανακοίνωσή τους ανέφεραν: «Ο ύπνος αποτελείται από πολλές διαστάσεις, όχι μόνο από τη διάρκειά του. Αναλύοντας δεδομένα από περισσότερους από 700 νέους ενήλικες, εντοπίσαμε πέντε διακριτά “προφίλ ύπνου”, βασισμένα στη διάρκεια του ύπνου, στις διαταραχές του και στη χρήση υπνωτικών φαρμάκων».
Κάθε προφίλ «συνδέθηκε με διαφορετικά χαρακτηριστικά υγείας, τρόπου ζωής και γνωστικών λειτουργιών, ενώ εμφάνισε και μοναδικά νευροαπεικονιστικά γνωρίσματα μέσω λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fMRI)».
Από τον κακό ύπνο έως την «ανθεκτικότητα»
Ειδικότερα, σύμφωνα με τη μελέτη, η πρώτη κατηγορία αφορά στους ανθρώπους που ταλαιπωρούνται από κακό ύπνο. Αυτοί αναφέρουν «μειωμένη ικανοποίηση ύπνου, περισσότερη ώρα μέχρι να αποκοιμηθούν, περισσότερες διακοπές ύπνου και μειωμένη λειτουργικότητα την ημέρα». Παράλληλα, εμφανίζουν εντονότερα προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως κατάθλιψη, άγχος, νευρωτισμό, αλλά και συναισθήματα φόβου, θυμού και στρες.
Η Valeria Kebets, υπεύθυνη έργων Μηχανικής Μάθησης στο Πανεπιστήμιο Concordia και συν-συγγραφέας της μελέτης, σχολίασε: «Η επικράτηση δεικτών ψυχικής υγείας στα περισσότερα προφίλ δεν είναι έκπληξη, καθώς ο ύπνος είναι ένας από τους πέντε βασικούς τομείς της ανθρώπινης λειτουργίας που επηρεάζουν την ψυχική υγεία».
Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι το συγκεκριμένο προφίλ εξηγεί σχεδόν το 90% της συσχέτισης μεταξύ ύπνου και ψυχικής υγείας σε υγιείς ενήλικες.
«Συνολικά, ο κακός ύπνος δεν είναι μόνο παράγοντας κινδύνου, αλλά και συννοσηρή κατάσταση και διαγνωστικό σύμπτωμα για πολλές ψυχικές διαταραχές», σημείωσαν οι επιστήμονες, υπογραμμίζοντας; «Όταν ο ύπνος διαταράσσεται, συμβάλλει στην απορρύθμιση πολλών νευροβιολογικών μηχανισμών που σχετίζονται με τη συναισθηματική ρύθμιση και την ψυχοπαθολογία».
Η δεύτερη κατηγορία παρουσιάζει διαφορετικά χαρακτηριστικά, αφού τα άτομα αυτά έχουν προβλήματα ψυχικής υγείας όπως δυσκολίες συγκέντρωσης και χαμηλή συνέπεια, χωρίς ωστόσο να κοιμούνται άσχημα. Οι ερευνητές τούς αποκαλούν «ανθεκτικούς στον ύπνο».
Γιατί συμβαίνει αυτό; Οι επιστήμονες παραδέχονται ότι «η αιτία αυτής της ανθεκτικότητας παραμένει ασαφής». Ίσως κάποιο βιολογικό ή περιβαλλοντικό στοιχείο να τους προστατεύει. Ίσως, όμως, να πρόκειται για ψευδαίσθηση: «Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι το προφίλ αυτό αντικατοπτρίζει άτομα που δεν αντιλαμβάνονται πλήρως τις δυσκολίες του ύπνου τους», τόνισαν και επεσήμαναν: «Ορισμένοι συχνά αποτυγχάνουν να αναγνωρίσουν τον αντίκτυπο των διαταραχών ύπνου τους και αποδίδουν την κόπωση σε εξωτερικούς παράγοντες ή τη θεωρούν φυσιολογική».
Το φάρμακο ως λύση και ως παγίδα
Η τρίτη ομάδα περιλαμβάνει εκείνους που αντιμετωπίζουν τα προβλήματα ύπνου με φαρμακολογικά μέσα. «Το προφίλ αυτό αναδεικνύει μια υποομάδα νέων ενηλίκων που φαίνεται να διαχειρίζονται τις δυσκολίες ύπνου μέσω φαρμάκων», αναφέρεται στη μελέτη.
Τα άτομα αυτά χαρακτηρίζονται από κοινωνικότητα, συνέπεια και φιλικότητα, με λιγότερα προβλήματα προσοχής ή συμπεριφοράς. Επίσης, εμφανίζουν μικρότερη δυσφορία κατά τη διάρκεια της ημέρας όπως είναι λογικό, αφού χρησιμοποιούν φάρμακα για να το πετύχουν.
Ωστόσο, οι εξετάσεις στον εγκέφαλο αποκάλυψαν κάτι διαφορετικό – αυξημένη λειτουργική συνδεσιμότητα σε οπτικά και δίκτυα «προεπιλεγμένης λειτουργίας», καθώς και μεγαλύτερη απομόνωση στα οπτικά και όχι μόνο συστήματα. Αυτό, σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, «σε συνδυασμό με μειωμένη οπτική μνήμη και εξασθενημένη αναγνώριση συναισθημάτων, μπορεί να αντανακλά επιδράσεις καταστολής που διαταράσσουν τις γνωστικές διεργασίες, παρότι υποκειμενικά οι συμμετέχοντες νιώθουν λειτουργικοί».
Λίγες ώρες ύπνου και πολλοί άυπνοι
Οι δύο τελευταίες κατηγορίες συνδέονται με έλλειψη ύπνου, αν και για διαφορετικούς λόγους. Έτσι, όπως εξηγούν οι επιστήμονες, «το τέταρτο προφίλ καθορίζεται αποκλειστικά από τη διάρκεια του ύπνου (λιγότερο από 6–7 ώρες τη νύχτα), ενώ το πέμπτο χαρακτηρίζεται κυρίως από την παρουσία διαταραχών ύπνου».
Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν πολλαπλές αφυπνίσεις, νυχτουρία, αναπνευστικά προβλήματα, πόνο ή ανισορροπία θερμοκρασίας, σύμφωνα με την επιστημονική μελέτη.
Πάντως, οι συνέπειες είναι αναμενόμενες, καθώς όσοι ανήκουν στο τέταρτο προφίλ, παρουσίασαν «χειρότερη ακρίβεια και μεγαλύτερο χρόνο αντίδρασης σε γνωστικά τεστ που σχετίζονται με τη συναισθηματική επεξεργασία, τη γλώσσα, τη ρευστή νοημοσύνη και την κοινωνική κατανόηση». Τα άτομα των δύο τελευταίων προφίλ ήταν, επίσης, πιο επιθετικά, λιγότερο συνεργάσιμα και πιο ευέξαπτα ή, έστω, «γκρινιάζουν περισσότερο από την έλλειψη ύπνου».
Ο ύπνος και η κατανόησή του
Παρότι η έρευνα βασίζεται κυρίως σε αυτοαναφορές και όχι σε μετρήσεις, κάτι που περιορίζει τη δυνατότητα εξαγωγής αιτιωδών σχέσεων, προσφέρει μια πιο σύνθετη εικόνα του πώς διαφέρει ο ύπνος μεταξύ των ανθρώπων.
Η Aurore Perrault, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Εργαστήριο Ύπνου, Γνωστικών και Νευροαπεικονιστικών Ερευνών του Πανεπιστημίου Concordia και πρώτη συγγραφέας της μελέτης, τόνισε: «Η μελέτη μας αναδεικνύει τη σημασία της συνολικής αξιολόγησης του ύπνου ενός ατόμου, ώστε οι κλινικοί γιατροί να μπορούν να κάνουν πιο ακριβείς εκτιμήσεις και να καθοδηγούν αποτελεσματικότερα τη θεραπεία. Οι διαφορετικές πτυχές του ύπνου συνδέονται μεταξύ τους αλλά μπορούν, επίσης, να αποτελούν ανεξάρτητους τομείς με ξεχωριστούς δεσμούς με τον τρόπο ζωής, την ψυχική και σωματική υγεία και τις γνωστικές επιδόσεις. Τα διαφορετικά προφίλ ύπνου αντικατοπτρίζονται όχι μόνο στη συμπεριφορά και στην υγεία, αλλά και στην ίδια τη “συνδεσμολογία” και λειτουργία του εγκεφάλου».
