Η φαρμακευτική καινοτομία έχει αποδείξει σε διεθνές επίπεδο ότι σώζει ζωές, παρατείνει την επιβίωση, μειώνει επιπλοκές και βελτιώνει την ποιότητα ζωής. Στην Ελλάδα, ωστόσο, το αφήγημα αυτό συχνά σκοντάφτει σε ένα μηχανισμό που θεσπίστηκε ως προσωρινό μέτρο κρίσης και κατέληξε να είναι ο μόνιμος άξονας της φαρμακευτικής πολιτικής: το clawback. Ένας μηχανισμός που, αντί να λειτουργεί ως εργαλείο διαχείρισης, έχει μετατραπεί σε τροχοπέδη της πρόσβασης των ασθενών και της ανάπτυξης του συστήματος υγείας.
Τα πρόσφατα στοιχεία της ΕΚΑΠΥ απλώς επιβεβαιώνουν αυτό που όλοι γνωρίζουμε: το clawback στα νοσοκομειακά φάρμακα συνεχίζει να κινείται σε δυσθεώρητα επίπεδα. Η πραγματικότητα παραμένει πως το κράτος καλύπτει μόλις δύο στις δέκα καινοτόμες θεραπείες. Και αυτό σημαίνει κάτι πολύ απλό: οι ασθενείς μας βρίσκονται εκτεθειμένοι σε κινδύνους καθυστερήσεων, αποκλεισμών ή και διακοπών στην πρόσβαση στις πιο καινοτόμες θεραπείες.
Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές μελέτες καταγράφουν κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό: η Ελλάδα έχει σχεδόν διπλάσιες υποχρεωτικές επιστροφές ανά κάτοικο (paybacks per capita) από την αμέσως επόμενη χώρα, με πάνω από 20 μονάδες διαφορά, όπως δείχνουν ευρωπαϊκές έρευνες- για παράδειγμα πρόσφατη μελέτη της IQVIA (2025). Και όλα αυτά ενώ ξεκινά ήδη από χαμηλότερες τιμές φαρμάκων σε σχέση με την Ευρωζώνη. Με λίγα λόγια, έχουμε μετατραπεί στον απόλυτο outlier.
Παρά τις εξαγγελίες και τα μέτρα κάθε χρόνο, τα συνολικά paybacks όχι μόνο δεν μειώνονται αλλά αυξάνονται. Η εικόνα αυτή δεν μένει πια στο εσωτερικό. Καταγράφεται στις ευρωπαϊκές αναλύσεις και θορυβεί τις εταιρείες, καθώς δείχνει ότι στην Ελλάδα λείπει το βασικότερο: προβλεψιμότητα και βιωσιμότητα, σε μια χρονική στιγμή που και στις δυο όχθες του Ατλαντικού επανακαθορίζονται οι όροι τιμολόγησης και πρόσβασης. Οι κυβερνήσεις αναζητούν νέες ισορροπίες ανάμεσα στη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και στη δυνατότητα εισαγωγής των πιο καινοτόμων θεραπειών. Οι εξελίξεις σε Ευρώπη και ΗΠΑ δείχνουν ότι χωρίς σταθερό και αξιόπιστο πλαίσιο, κάθε χώρα κινδυνεύει να μείνει στο περιθώριο των μεγάλων επενδύσεων και να στερήσει από τους πολίτες της την έγκαιρη πρόσβαση σε όσα σήμερα θεωρούνται δεδομένα αλλού.
Χωρίς σταθερότητα, οι επενδύσεις απομακρύνονται, η κλινική έρευνα περιορίζεται και οι ασθενείς μένουν πίσω. Το clawback δεν είναι πολιτική· είναι τροχοπέδη.
Η λύση δεν βρίσκεται σε μια «λογιστική διόρθωση» ή σε μία ακόμη υπόσχεση μείωσης του clawback. Χρειάζεται να αλλάξουμε συνολικά το αφήγημα: από την αποσπασματική διαχείριση της υπέρβασης, στη στρατηγική επένδυση σε ένα βιώσιμο σύστημα υγείας. Για εμάς στο PhARMA Innovation Forum, η αφετηρία είναι ξεκάθαρη: αύξηση του δημόσιου προϋπολογισμού για τα νοσοκομειακά φάρμακα και τα ΦΥΚ, κάλυψη από κρατικούς πόρους του κόστους προστασίας φαρμάκων χαμηλής τιμής, και εγκατάλειψη της λογικής ότι το clawback αποτελεί «κριτήριο» διαπραγμάτευσης. Η κλινική αξία κάθε θεραπείας πρέπει να είναι το κεντρικό σημείο αναφοράς, όπως συμβαίνει σε όλα τα προηγμένα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας.
Παράλληλα, χρειαζόμαστε νέους θεσμούς και εργαλεία. Ένα Σχήμα Μεταβατικής Αποζημίωσης που θα βασίζεται σε επαρκείς πόρους, επιστημονικά δεδομένα και προνοητικά εργαλεία όπως το Horizon Scanning, ώστε να διασφαλίζεται η έγκαιρη και δίκαιη πρόσβαση των ασθενών. Επιτάχυνση των διαδικασιών HTA με διαφάνεια και ευελιξία. Και, πάνω απ’ όλα, μια ουσιαστική συνεργασία μεταξύ Πολιτείας και φαρμακοβιομηχανίας, μέσα από ένα θεσμοθετημένο Σύμφωνο Συνεργασίας και Σταθερότητας. Ένα πλαίσιο όπου η επιστημονική πρόοδος δεν θα αντιμετωπίζεται ως απειλή για τον προϋπολογισμό, αλλά ως μοχλός για καλύτερη υγεία, κοινωνική δικαιοσύνη και οικονομική ανάπτυξη.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να ξεχωρίζει για τις υπερβολικές υποχρεωτικές επιστροφές της. Οφείλει να ξεχωρίσει για την ικανότητά της να στηρίξει την καινοτομία και να εξασφαλίσει στους πολίτες πρόσβαση στις καλύτερες θεραπείες, τη στιγμή που τις χρειάζονται. Γιατί η υγεία δεν είναι αριθμοί. Είναι θεμέλιο κοινωνικής συνοχής, ανάπτυξης και δικαιοσύνης. Και είναι η ώρα να το αποδείξουμε στην πράξη.
