O καρκίνος του πνεύμονα εξακολουθεί να είναι η κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο, σε άνδρες και γυναίκες, στις αναπτυγμένες χώρες, με εκατομμύρια νέα περιστατικά κάθε χρόνο. Όμως έχουν γίνει πολύ σημαντικές πρόοδοι τα τελευταία χρόνια: Πρόοδοι που αφορούν στη πρόληψη, στην πρώιμη διάγνωση και την θεραπευτική αντιμετώπιση. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι πνεύμονες είναι κρυμμένοι από το τοίχωμα του θώρακα, δεν μπορούμε να τους δούμε ούτε να τους ψηλαφήσουμε και ότι μικροί όγκοι δε δίνουν συμπτώματα. Άρα αν δεν γίνουν έγκαιρα εξετάσεις, είναι πιθανόν να διαγνώσουμε το καρκίνο μόνο σε προχωρημένα στάδια. Είναι λοιπόν σημαντική τόσο η πρόληψη όσο και οι προληπτικές εξετάσεις
Η πρόληψη αφορά κυρίως σε αποφυγή παραγόντων που σχετίζονται με την ανάπτυξη καρκίνου: Για τον καρκίνο του πνεύμονα η βασική αιτία παραμένει το κάπνισμα, που ευθύνεται για ποσοστό 85–90% των περιπτώσεων. Επιπλέον, έχουν αναγνωριστεί και άλλοι σημαντικοί παράγοντες, όπως το παθητικό κάπνισμα, η έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες (αμίαντος, αρσενικό, νικέλιο, ραδόνιο), η ατμοσφαιρική ρύπανση και η γενετική προδιάθεση. Υπάρχουν δύο βασικά είδη καρκίνου πνεύμονα, το μη- μικροκυτταρικό και το μικροκυτταρικό καρκίνωμα. Ο μ κυτταρικός καρκίνος πνεύμονα χωρίζεται με τη σειρά τους οι αδενοκαρκίνωμα και πλακώδες καρκίνωμα πνεύμονα, οι περισσότερες διάγνωσης αφορούν σε αδενοκαρκινώματά πνεύμονα.
Η πρώιμη διάγνωση αφορά ένα πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου με χαμηλής δόσης αξονική τομογραφία θώρακα μέσα σε ένα δομημένο σύστημα και σε μια ομάδα επαγγελματιών υγείας που είναι εκπαιδευμένη να παρακολουθεί σταθερά και για πολλά χρόνια τα άτομα που μπαίνουν σε προληπτικό έλεγχο.
Ποια είναι τα συμπτώματα; Τα συμπτώματα του καρκίνου του πνεύμονα είναι μη ειδικά και ποικίλλουν ανάλογα με το στάδιο και την εντόπιση της νόσου, σχεδόν πάντα όμως δεν υπάρχουν σε αρχικά στάδια. Συχνότερα συμπτώματα είναι επίμονος βήχας, αιμόπτυση, δύσπνοια, πόνος στο στήθος/θώρακα, ανεξήγητη απώλεια βάρους, κόπωση, αλλά και συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν μεταστάσεις, όπως για παράδειγμα οστικά άλγη και νευρολογικές διαταραχές.
Όταν υπάρχει υποψία καρκίνου πνεύμονα, η διαγνωστική προσέγγιση περιλαμβάνει: ακτινογραφία θώρακα και αξονική τομογραφία (CT), PET scan για σταδιοποίηση, βρογχοσκόπηση και λήψη βιοψίας, ιστολογικό και μοριακό έλεγχο για ανίχνευση μεταλλάξεων (EGFR, ALK, ROS1, KRAS) που καθορίζουν τη θεραπευτική στρατηγική. Υπάρχουν δύο βασικές μορφές καρκίνου πνεύμονα, το μη- μικροκυτταρικό καρκίνωμα και το μικροκυτταρικό καρκίνο πνεύμονα. Το μη-μικροκυτταρικό είναι συχνότερο και χωρίζεται με τη σειρά του σε αδενοκαρκίνωμα και πλακώδες καρκίνωμα. Έχει σημασία να ξέρουμε τόσο τον ιστολογικό όσο και το μοριακό χαρακτήρα του καρκινώματος για να μπορούμε να δώσουμε την κατάλληλη θεραπεία.
Μετά την ιστολογική διάγνωση ακολουθεί η σταδιοποίηση που είναι καθοριστική για την επιλογή της θεραπείας. Ο μη μικροκυτταρικός τύπος σταδιοποιείται από το στάδιο I έως IV, ενώ ο μικροκυτταρικός συνήθως διαχωρίζεται σε περιορισμένη και εκτεταμένη νόσο.
Η επιβίωση των ασθενών φαίνεται ότι επηρεάζεται σε σημαντικό βαθμό από το στάδιο στο οποίο γίνεται η διάγνωση. Η πενταετής επιβίωση μπορεί να φτάσει το 90% εάν η διάγνωση γίνει σε πρώιμο στάδιο, ενώ μειώνεται δραματικά σε πιο προχωρημένα στάδια. Επομένως, η διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα σε πρώιμο στάδιο μπορεί να μειώσει σημαντικά τη θνησιμότητα, ενώ η προφύλαξη από την ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονα θα οδηγούσε σε ακόμα μεγαλύτερη μείωση της θνησιμότητας και της θνητότητας.
Οι βασικές στρατηγικές πρόληψης περιλαμβάνουν:
- Διακοπή του καπνίσματος: Αποτελεί το σημαντικότερο προληπτικό μέτρο, καθώς το κάπνισμα παραμένει ο κύριος αιτιολογικός παράγοντας της νόσου. Η αποφυγή τόσο της ενεργητικής όσο και της παθητικής έκθεσης στον καπνό του τσιγάρου μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
- Αποφυγή έκθεσης σε περιβαλλοντικούς κινδύνους: Η μείωση της έκθεσης σε καρκινογόνους παράγοντες όπως ο αμίαντος, το ραδόνιο, το αρσενικό και άλλες τοξικές ουσίες στους χώρους εργασίας και το περιβάλλον είναι καθοριστικής σημασίας.
- Πρώιμος έλεγχος σε ομάδες υψηλού κινδύνου: Η ετήσια χαμηλής δόσης αξονική τομογραφία (low-dose CT) συνιστάται για άτομα υψηλού κινδύνου, όπως βαρείς καπνιστές άνω των 50 ετών ή με μακρόχρονο ιστορικό καπνίσματος. Ο έλεγχος αυτός έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τη θνησιμότητα, εντοπίζοντας τη νόσο σε πρώιμα στάδια.
- Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του πληθυσμού: Η εκπαίδευση σχετικά με τα συμπτώματα του καρκίνου του πνεύμονα (π.χ. επίμονος βήχας, αιμόπτυση, δύσπνοια, ανεξήγητη απώλεια βάρους) και η προώθηση της έγκαιρης προσφυγής σε ιατρική αξιολόγηση μπορούν να συμβάλουν στον πρώιμο εντοπισμό της νόσου και στη βελτίωση της πρόγνωσης.
Οι θεραπευτικές επιλογές έχουν εξελιχθεί ραγδαία την τελευταία δεκαετία και περιλαμβάνουν:
- Χειρουργική αφαίρεση (σε πρώιμα στάδια)
- Χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία
- Στοχευμένες θεραπείες – για ασθενείς με συγκεκριμένες μεταλλάξεις
- Ανοσοθεραπεία, με σημαντικά αποτελέσματα στην επιβίωση σε ορισμένες περιπτώσεις
- Συνδυαστικές θεραπείες, ανάλογα με το μοριακό προφίλ και τη γενική κατάσταση του ασθενούς
Ο καρκίνος του πνεύμονα αντιμετωπίζεται πλέον με πιο αποτελεσματικούς τρόπους, χάρη στην πρόοδο της μοριακής βιολογίας που βοηθά στην εξατομικευμένη διάγνωση και αντιμετώπιση με νέα θεραπευτικά σκευάσματα , τις συνδυασμένες θεραπείες, την ιατρική ομάδας και τις νέες ακτινοθεραπευτικές προσεγγίσεις και δυνατότητες. Η πρόληψη μέσω κυρίως της αποφυγής ή της διακοπής του καπνίσματος και η πρώιμη διάγνωση παραμένουν θεμέλιοι λίθοι για τη μείωση της θνησιμότητας αλλά και την βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών. Η στήριξη επίσης των ασθενών και των οικογενειών σε κάθε στάδιο της νόσου, δηλ από την υποψία, στην επιβεβαίωση και κάθε βήμα μετά, από ομάδες επαγγελματιών υγείας που περιλαμβάνει τόσο ιατρούς πολλών ειδικοτήτων (πνευμονολόγους, ογκολόγους, ακτινοδιαγνωστές και πυρηνικούς ιατρούς, Παθολογοανατόμους, θωρακοχειρουργούς, ακτινοθεραπευτές, αναισθησιολόγους) αλλά και ψυχολόγους, μοριακούς βιολόγους, νοσηλευτές και φυσιοθεραπευτές είναι εξαιρετικά σημαντική σε όλη την πορεία του ασθενούς, δημιουργεί ένα δίχτυ ασφάλειας για τον ασθενή και τους δικούς του και δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα.
