Στη μάχη κατά των εξαρτήσεων, τα «όπλα» δεν στοχεύουν μόνο την πρόληψη στους και την εισαγωγή του ατόμου με πρόβλημα σε προγράμματα απεξάρτησης αλλά και τη στήριξη του τελευταίου όσο βρίσκεται μέσα στον κυκεώνα ώστε να μειωθεί η βλάβη στη σωματική και ψυχική του υγεία. Εξού και η Παγκόσμια Ημέρα Μείωσης της Βλάβης που γιορτάζεται σήμερα!
Η 7η Μαΐου αποτελεί ημέρα υπενθύμισης σε όλους ότι η αντιμετώπιση των εξαρτήσεων, είναι ουσιαστικά ζήτημα αξιοπρέπειας και ισότιμης πρόσβασης των εξαρτημένων ατόμων σε υπηρεσίες φροντίδας και υποστήριξης χωρίς αποκλεισμό.
Από τον ΕΟΠΑΕ αναφέρουν ότι η «μείωση της βλάβης αποτελεί διεθνώς μία ανθρωποκεντρική και επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση, που απευθύνεται σε ενεργούς χρήστες ψυχοδραστικών ουσιών οι οποίοι δεν είναι ενταγμένοι σε θεραπευτικά προγράμματα. Αποτελεί βασικό πυλώνα στην αντιμετώπιση των εξαρτήσεων και επικεντρώνεται ουσιαστικά στην κάλυψη των αναγκών των ενεργών χρηστών, παράλληλα με την φροντίδα που χρειάζονται για πολλαπλά ζητήματα»
Η φιλοσοφία πίσω από τη μείωση της βλάβης επικεντρώνεται στον περιορισμό των επιπτώσεων και αρνητικών συνεπειών της εξάρτησης, τόσο για το ίδιο το άτομο, όσο και για την κοινωνία.
Στην Ελλάδα οι υπηρεσίες μείωσης της βλάβης παρέχονται μέσα από το Δίκτυο Άμεσης Πρόσβασης του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ), όπου οι υπηρεσίες φτάνουν στους ανθρώπους εκεί όπου βρίσκονται, στο πεδίο, χωρίς προϋποθέσεις και αποκλεισμούς.
Υπηρεσίες στο πεδίο
«Οι υπηρεσίες μείωσης της βλάβης περιλαμβάνουν τη διανομή καθαρού υγειονομικού υλικού ασφαλούς χρήσης για την πρόληψη μεταδιδόμενων νοσημάτων, την εποπτευόμενη χρήση, την προαγωγή της υγιεινής, την παροχή πρώτων βοηθειών και επείγουσας ιατρονοσηλευτικής φροντίδας, την αντιμετώπιση της υπερδοσολογίας (overdose), την κάλυψη βασικών βιοτικών αναγκών, όπως σίτιση και στέγαση, καθώς και παροχή κινητοποίησης, συμβουλευτικής και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης.
Παράλληλα, διασφαλίζεται η πρόσβαση σε υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για τη διασύνδεση με θεραπευτικά προγράμματα με στόχο την ένταξη στην θεραπεία». Και βέβαια, πρωταρχικός στόχος των ειδικών είναι η δημιουργία θεραπευτικής σχέσης με τον ωφελούμενο… «Πάνω απ’ όλα, η Μείωση της Βλάβης εστιάζει στη δημιουργία μία ισχυρής θεραπευτικής σχέσης, φέρνοντας το άτομο σε επαφή με το σύστημα φροντίδας, αλλά και βάζοντας τις προϋποθέσεις, ώστε το άτομο να πραγματοποιήσει το επόμενο βήμα προς τη θεραπεία και την κοινωνική ενσωμάτωση».
Δίκτυο δομών ΕΟΠΑΕ
Ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων διαθέτει ένα εκτεταμένο δίκτυο 35 δομών Μείωσης της Βλάβης σε όλη τη χώρα. Σε αυτό το δίκτυο συμπεριλαμβάνονται 8 Κέντρα Ημέρας και δομές φιλοξενίας, 17 Κινητές Μονάδες Παρέμβασης Streetwork, 1 Υπνωτήριο, 2 Χώρους Εποπτευόμενης Χρήσης, 1 Ξενώνα Μεταβατικής Φιλοξενίας Αστέγων Χρηστών, 1 Μονάδα Άμεσης Βοήθειας και Υποστήριξης, 2 Μονάδες Υποδοχής και Θεραπευτικής Ένταξης, και 3 τηλεφωνικές γραμμές υποστήριξης σε 16 πόλεις σε όλη την επικράτεια. Με το ευρύ φάσμα των δομών και υπηρεσιών Μείωσης της Βλάβης του ΕΟΠΑΕ, καλύπτονται όλες οι ανάγκες των ενεργών χρηστών ανθρωποκεντρικά και ολιστικά σε όλη την χώρα.
Στοιχεία για το 2025
-Οι Κινητές Μονάδες Παρέμβασης Streetwork πραγματοποίησαν 67.673 επαφές με 5.380 μοναδικούς ωφελούμενους, διανέμοντας 1.150.546 σύριγγες και 49.262 προφυλακτικά, ξεπερνώντας κατά πολύ τον στόχο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για 200 σύριγγες κατά άτομο ανά έτος.
-Στα Κέντρα Ημέρας, 3.443 άτομα έλαβαν υπηρεσίες μέσα από 189.737 επισκέψεις, ενώ καταγράφηκαν 40.865 διανυκτερεύσεις στα Υπνωτήρια.
-Στους Χώρους Εποπτευόμενης Χρήσης σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη εξυπηρετήθηκαν 2.564 μοναδικοί ωφελούμενοι, με 61.092 επισκέψεις για ασφαλή εποπτευόμενη χρήση. Εντός των ΧΕΧ σώθηκαν 238 ανθρώπινες ζωές, 85 με τη χορήγηση ναλοξόνης και 153 μέσω στενής παρακολούθησης.
-Συνολικά με τη χορήγηση Ναλοξόνης σε όλη την χώρα ανατάχθηκαν 222 περιστατικά υπερδοσολογίας. -540 άτομα παραπέμφθηκαν από τις υπηρεσίες Μείωσης της Βλάβης σε προγράμματα θεραπείας.
-Συνολικά 4.491 άτομα έλαβαν υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας από την Κινητή Ιατρική Μονάδα και την Μονάδα Άμεσης Βοήθειας και Υποστήριξης του δικτύου άμεσης πρόσβασης
-Παράλληλα, πλέον στην Ελλάδα παρέχεται η δυνατότητα ελέγχου των ψυχοδραστικών ουσιών (Drug Checking) στους 2 Χώρους Εποπτευόμενης Χρήσης σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Μέχρι σήμερα έχουν αναλυθεί 735 δείγματα εντός των ΧΕΧ για την ανίχνευση νέων ουσιών, τάσεων αλλά και την πρόληψη υπερδοσολογίας.
Τέλος, η χώρα συμμετέχει για 4η χρονιά στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα ESCAPE του EUDA (Οργανισμού της ΕΕ για τα Ναρκωτικά) για την συλλογή και ανάλυση των υπολειμμάτων χρησιμοποιημένων συριγγών. Η μεθοδολογία βασίζεται στην υπολειμματική ανάλυση ουσιών από σύριγγες που συλλέγονται στο πεδίο από το Δίκτυο Άμεσης Πρόσβασης, επιτρέποντας την αντικειμενική καταγραφή του προφίλ χρήσης και των τάσεων στην αγορά ναρκωτικών ουσιών. Κατά την περίοδο 2022–2024, για τις τρεις μεγάλες αστικές περιοχές της Ελλάδας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα) συλλέχθηκαν και αναλύθηκαν συνολικά 2.121 σύριγγες. Το 2025 η χώρα συμμετείχε στο πρόγραμμα με 6 πόλεις (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ηράκλειο, Βόλος και Αγρίνιο) έχοντας αναλύσει 1693 χρησιμοποιημένες σύριγγες από το πεδίο, αναδεικνύοντας τις νέες τάσεις και ουσίες. Το 2026 στο πρόγραμμα ESCAPE θα συμμετέχει και η Ρόδος.
