Έχετε προσέξει ότι δυσκολεύεστε πολύ να κοιμηθείτε την πρώτη βραδιά των διακοπών όταν επιστρέφετε από τη βραδινή έξοδο στο δωμάτιο του ξενοδοχείου ή του Airbnb που νοικιάζετε;
Τα καλά νέα είναι ότι δεν είστε οι μόνοι/μόνες που το παθαίνετε αυτό – και όχι δεν έχει να κάνει μόνο με την αλλαγή περιβάλλοντος.
Σύμφωνα με το Euronews, oι ειδικοί στον ύπνο το αποκαλούν «φαινόμενο της πρώτης νύχτας». Όσοι το βιώνουν χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να τους πάρει ο ύπνος, ξυπνούν πιο συχνά μέσα στη νύχτα και μπορεί να επηρεάσει τόσο τους συχνούς ταξιδιώτες όσο και όσους κάνουν σπάνια διακοπές.
Το φαινόμενο έχει επιβεβαιωθεί από δεκάδες μελέτες και θεωρείται ότι έχει εξελικτικές ρίζες, σύμφωνα με την Anna Wick, ανώτερη ερευνήτρια ύπνου στο Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ στην Ελβετία.
«Πιστεύεται ότι πρόκειται για προσαρμοστική αντίδραση: ο εγκέφαλος παραμένει σε επαγρύπνηση ενώ κοιμόμαστε σε ένα άγνωστο περιβάλλον», λέει η Wick.
Γιατί συμβαίνει αυτό
Ο Ahmad Mayeli, καθηγητής ψυχιατρικής και ερευνητής ύπνου στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπεργκ, αναφέρει ότι οι περισσότεροι ταξιδιώτες βιώνουν την εμπειρία αυτή, ακόμη και αν δεν την αντιλαμβάνονται.
Κατά μέσο όρο, οι άνθρωποι κοιμούνται περίπου 20 έως 30 λεπτά λιγότερο σε ένα νέο περιβάλλον.
Η έρευνά του έδειξε ότι ο μετωπιαίος λοβός, μια περιοχή που συνδέεται με το βαθύτερο στάδιο του ύπνου, ήταν πιο δραστήριος, κάτι που υποδηλώνει αίσθηση εγρήγορσης. Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι όχι μόνο κοιμούνται λιγότερο, αλλά και πιο επιφανειακά.
Επιπλέον, η ηλικία παίζει ρόλο: το φαινόμενο είναι πιο έντονο στα παιδιά, τους εφήβους και τους ηλικιωμένους, και συνήθως επιδεινώνεται με τα χρόνια. Οι άνθρωποι γύρω στα 20 επηρεάζονται λιγότερο.
Ο Mayeli επισημαίνει ότι ο εγκέφαλος είναι «καλωδιωμένος» ώστε να αντιμετωπίζει με επιφύλαξη τα νέα μέρη, επειδή κάποτε ήταν τα πιο επικίνδυνα για ξεκούραση.
Πώς το άγχος επηρεάζει τον ύπνο, ακόμα και στις διακοπές
Η Lisa Strauss, ψυχολόγος με ειδίκευση στη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία των διαταραχών ύπνου, αναφέρει ότι αρκετοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο σε ένα νέο μέρος πέρα από αυτή την εξελικτική εγρήγορση.
Κάποιες άλλες αιτίες είναι:
- Ακόμα και αν ταξιδεύετε μέσα στην ίδια ζώνη ώρας, το ίδιο το ταξίδι μπορεί να σας κουράσει και να σας επηρεάσει.
- Περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως το φως του air condition.
- Ένας τσακωμός με το άτομο με το οποίο πάτε διακοπές ή το άγχος που θα συναντήσετε μέλη της οικογένειάς σας.
Παρότι οποιοσδήποτε μπορεί να βιώσει το φαινόμενο της πρώτης νύχτας, η Strauss τονίζει ότι όσοι είναι γενικά πιο αγχώδεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι.
Το φαινόμενο καταλήγει να λειτουργεί ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία: η ανησυχία για το αν θα καταφέρουν να κοιμηθούν είναι ακριβώς αυτό που τους κρατά ξύπνιους.
Πώς να κοιμηθείτε καλύτερα την πρώτη νύχτα των διακοπών
Η Strauss προτείνει γενικές καλές πρακτικές για τον ύπνο, όπως το να κοιμάστε σε ένα δροσερό, σκοτεινό δωμάτιο την ίδια ώρα κάθε βράδυ, να ακολουθείτε μια σταθερή βραδινή ρουτίνα και να κλείνετε τις οθόνες αρκετή ώρα πριν πάτε για ύπνο.
Προτείνει επίσης να προσπαθήσετε να κάνετε το νέο περιβάλλον «δικό σας», περνώντας λίγο παραπάνω χρόνο στο καινούριο κρεβάτι. Μπορείτε να διαβάσετε ή να κάνετε κάποια άλλη ήρεμη, οικεία δραστηριότητα ώστε η εμπειρία να φαίνεται λιγότερο ξένη. Μπορείτε ακόμη να πάρετε μαζί σας αντικείμενα που σας είναι γνώριμα, όπως ένα αγαπημένο μαξιλάρι ή κουβέρτα.
Για κάποιον που είναι ιδιαίτερα αγχωμένος, η Strauss συνιστά να οραματιστεί τον εαυτό του σε ένα ασφαλές, οικείο περιβάλλον στη φύση, όπως σε μια αγαπημένη πεζοπορία ή σε μια παραλία.
Καλό είναι να παρατηρείτε το άγχος που νιώθετε και στη συνέχεια να επαναλαμβάνετε θετικές φράσεις που μειώνουν την υπερεγρήγορση. Η δική της πρόταση: «Είθε να γνωρίζεις πως είσαι ασφαλής. Είθε να γνωρίζεις πως είσαι αγαπητός. Είθε να είσαι γαλήνιος».
Ο Mayeli λέει ότι το φαινόμενο της πρώτης νύχτας δεν είναι κάτι για το οποίο πρέπει να ανησυχούμε ιδιαίτερα και ότι οι άνθρωποι μπορούν εύκολα να αναπληρώσουν μία ή δύο χαμένες ώρες ύπνου από μία μόνο νύχτα.
Η Strauss επισημαίνει ότι κάποιοι άνθρωποι μπορεί να κοιμηθούν καλύτερα την πρώτη νύχτα εάν είναι εξαντλημένοι μετά από μια κουραστική ημέρα ταξιδιού ή αν ο τόπος τους προσφέρει αίσθηση αποστασιοποίησης από τις καθημερινές πιέσεις.
Και όσοι δυσκολεύονται να κοιμηθούν στο σπίτι τους ενδέχεται να τα πάνε καλύτερα, γιατί δεν συνδέουν το νέο μέρος με προηγούμενες εμπειρίες κακού ύπνου.
