Έντονη ανησυχία προκαλούν οι εκτιμήσεις για έναν επικείμενο ισχυρό σεισμό στην περιοχή του Κορινθιακού κόλπου, με τον Γεράσιμο Παπαδόπουλο να επαναφέρει στο προσκήνιο τους κινδύνους, ανοίγοντας ταυτόχρονα ένα νέο μέτωπο στη μακροχρόνια σύγκρουσή του με τον Άκη Τσελέντη.
Πιο αναλυτικά, την έντονη πεποίθησή του πως η περιοχή του Κορινθιακού κόλπου θα δώσει στο μέλλον μια ισχυρή σεισμική δόνηση, εξέφρασε ο σεισμολόγος Γεράσιμος Παπαδόπουλος.
Παράλληλα, μέσα από τη ραδιοφωνική συχνότητα της εκπομπής «Απέναντι μικρόφωνα», στάθηκε εκτενώς στην ενδεχόμενη επαναδραστηριοποίηση του ηφαιστείου της Σαντορίνης, αλλά και στα σχέδια έκτακτης ανάγκης που έχει στη διάθεσή της η Πολιτεία για τη διαχείριση μιας τέτοιας ακραίας φυσικής εξέλιξης.
Αναφερόμενος στη Σαντορίνη, ο ειδικός επιστήμονας τόνισε χαρακτηριστικά: «Το ηφαίστειο βρίσκεται σε ύπνωση, όπως οι άνθρωποι όμως όταν κοιμούνται ξυπνούν έτσι και το ηφαίστειο κάποια στιγμή θα ξυπνήσει, εκείνο που δεν γνωρίζουμε είναι το πότε θα ξυπνήσει. Εκείνο που μετράει είναι η μελέτη του, να καταλάβουμε πώς ακριβώς λειτουργεί, να το συγκρίνουμε με άλλα ηφαίστεια στον κόσμο και να προτείνουμε μέτρα προστασίας σε περίπτωση που το ηφαίστειο επανα-εργοποιηθεί οποτεδήποτε κι αν συμβεί αυτό».
Αναφορικά με την οργάνωση του κρατικού μηχανισμού, υπενθύμισε την ύπαρξη του ειδικού σχεδίου αντιμετώπισης κινδύνου με την ονομασία «Τάλως», μια πρωτοβουλία της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας. Ωστόσο, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για την ανάγκη συνεχούς επικαιροποίησής του, ώστε να συμβαδίζει πάντα με τις πιο πρόσφατες επιστημονικές καταγραφές.
Η προειδοποίηση για τα ρίχτερ των επόμενων ετών
Παραμένοντας σταθερός στις αρχικές του εκτιμήσεις για τον Κορινθιακό, ο Γεράσιμος Παπαδόπουλος επανέλαβε πως επίκειται μια σημαντική δόνηση. Όπως ξεκαθάρισε: «Ασφαλώς επιμένω, πρώτα απ’ όλα να σας πω ότι δεν είμαι τόσο νέος για να είμαι επιπόλαιος. Έχω διαχειριστεί πολλές καταστάσεις και στην Ελλάδα και διεθνώς εξάλλου δεν εξειδίκευσα, ας κρατήσουμε μικρό καλάθι στο κοντινό μέλλον να εξειδικεύσουμε. Έγινε ένας χαμός ως προς το κινδυνολογικό μέρος, δεν άκουσα όμως κανέναν να λέει “υπάρχουν μέτρα προστασίας για τις πόλεις και τους οικισμούς που βρίσκονται γύρω από τον Κορινθιακό”; Είναι πάρα πολλές πόλεις και κωμοπόλεις για τις οποίες πρέπει να δούμε πόσο είναι έτοιμες να αντιμετωπίσουν έναν ισχυρό σεισμό όποτε κι αν αυτός γίνει και αυτό είναι το ζουμί της υποθέσεως».
Το γεωλογικό προφίλ του Κορινθιακού και τα ρήγματα
Η συγκεκριμένη γεωγραφική ζώνη δεν αποτελεί τυχαία διαρκές αντικείμενο επιστημονικής έρευνας. Διαθέτει μια αδιάλειπτη γεωλογική και τεκτονική κινητικότητα που εκτείνεται στα τελευταία δύο εκατομμύρια χρόνια, κατατάσσοντάς την στις πλέον ενεργές περιοχές του ελλαδικού χώρου. Η παρουσία μεγάλων ρηγμάτων έχει ευθύνη για τη γένεση ιδιαίτερα καταστροφικών σεισμών στο παρελθόν. Είναι ενδεικτικό πως μετά το ισχυρό χτύπημα των 6,2 ρίχτερ στο Αίγιο στις 15 Ιουνίου του 1995, επισταμένες έρευνες από το Πανεπιστήμιο της Πάτρας και το ΕΛΚΕΘΕ έφεραν στο φως κρίσιμα δεδομένα, όπως η ύπαρξη σημαντικών υποθαλάσσιων ρηγμάτων και τεράστιων κατολισθήσεων στον βυθό της περιοχής.
Η κρισιμότητα της ζώνης επιβεβαιώνεται άλλωστε και από τον ανανεωμένο χάρτη σεισμικής επικινδυνότητας της χώρας. Το έγγραφο, το οποίο συντάχθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης με βάση τις αυστηρές προδιαγραφές του αναθεωρημένου Ευρωκώδικα 8 (EC8) για την ασφάλεια των κατασκευών πανευρωπαϊκά, τοποθετεί τον Κορινθιακό κόλπο στην κορυφαία βαθμίδα κινδύνου.
Η δυναμική του κόλπου αποδεικνύεται ξεκάθαρα μέσα από τη σεισμική του ιστορία. Ήδη από το 1861, το Αίγιο δοκιμάστηκε από μια σφοδρή δόνηση μεγέθους 6,6 ρίχτερ, η οποία συνοδεύτηκε από εκτεταμένες ρωγμές στην επιφάνεια του εδάφους, ρευστοποιήσεις, αλλά και τη δημιουργία τσουνάμι. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, το 1876, η Νεμέα συγκλονίστηκε από 6 ρίχτερ, γεγονός που προκάλεσε πτώσεις βράχων και οδήγησε στην κατάρρευση κτιρίων στον Γαλατά, το Ψάρι και τον Άγιο Γεώργιο. Το 1887 τη σκυτάλη πήρε το Ξυλόκαστρο με 6,5 ρίχτερ και σοβαρές υλικές ζημιές. Το Αίγιο βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο το 1888 και το 1889, με δονήσεις 6,1 και 7 ρίχτερ αντίστοιχα, αφήνοντας πίσω βαριές καταστροφές τόσο στην ίδια την πόλη όσο και στο Διακοπτό και τη Φτέρη.
Ο 20ός αιώνας συνέχισε στον ίδιο ρυθμό. Το 1917 σημειώθηκαν 6 ρίχτερ στον Κορινθιακό, ακολουθούμενα από 6,6 ρίχτερ στα Καλάβρυτα το 1925, 6,3 ρίχτερ στην Κόρινθο το 1928, και εκ νέου 6 ρίχτερ στον κόλπο το 1930. Το 1953 ο Ισθμός έδωσε δόνηση 6 ρίχτερ, η Αρχαία Κόρινθος επλήγη με 6,8 ρίχτερ το 1962, ενώ η Άνω Καλλιθέα Κορινθίας μέτρησε 6,3 ρίχτερ το 1972. Η αλυσίδα των μεγάλων γεγονότων κλείνει με τον καταστροφικό σεισμό των 6,7 ρίχτερ στις Αλκυονίδες το 1981 και τη δόνηση των 6,2 ρίχτερ στο Αίγιο το 1995.
Σφοδρή σύγκρουση και αιχμές
Μέσα σε αυτό το εξαιρετικά φορτισμένο γεωλογικό τοπίο, οι πρόσφατες δηλώσεις του κ. Παπαδόπουλου, ο οποίος εξέφρασε την άποψη πως πλησιάζει η ώρα για έναν ισχυρό σεισμό άνω των 6 ρίχτερ, αναζωπύρωσαν μια παλιά και σφοδρή αντιπαράθεση με τον έτερο γνωστό σεισμολόγο, Άκη Τσελέντη. Η δημόσια κόντρα τους μετράει ήδη πολλά χρόνια και συχνά λαμβάνει έντονες διαστάσεις.
Το φιτίλι άναψε όταν ο κ. Παπαδόπουλος ανέφερε δημοσίως πως «έχει ήδη ξεκινήσει η αντίστροφη μέτρηση» για ένα σημαντικό γεγονός στον Κορινθιακό, εκτιμώντας πως ίσως συμβεί εντός της επόμενης τριετίας με μέγεθος που θα υπερβαίνει τα 6 ρίχτερ. Η απάντηση ήρθε άμεσα, με τον κ. Τσελέντη να χρησιμοποιεί τον προσωπικό του λογαριασμό στο Facebook για να κάνει λόγο για «σεισμολογικό μπαρμπούτι».
Στο κείμενό του, ο κ. Τσελέντης υπεραμύνθηκε της ηρεμίας των πολιτών, τονίζοντας πως «έχει προκληθεί πανικός σε πολλές τουριστικές περιοχές της χώρας για επερχόμενο πολύ μεγάλο σεισμό». Συμπλήρωσε δε, ότι δέχεται σωρεία μηνυμάτων από επαγγελματίες και κατοίκους που βρίσκονται σε κατάσταση τρόμου.
Ο ίδιος υποστήριξε με έμφαση πως δεν νοείται να ζουν οι πολίτες υπό καθεστώς φόβου βασισμένοι σε αόριστες χρονικές προβλέψεις του τύπου «σε 1, 2, 3 χρόνια». Ζήτησε, εάν υφίστανται επιστημονικές αποδείξεις για τον ακριβή χρόνο, το μέγεθος και την τοποθεσία, αυτές να κατατίθενται θεσμικά στις αρμόδιες κρατικές Αρχές και να μην εκτοξεύονται ως «πυροτέχνημα» στα μέσα ενημέρωσης.
Ο Άκης Τσελέντης προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, επισημαίνοντας τις οικονομικές προεκτάσεις, καθώς τέτοιες δηλώσεις απειλούν ευθέως την τουριστική βιομηχανία, βάζοντας σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα ξενοδοχειακών και άλλων επιχειρήσεων. Παράλληλα, έστρεψε τα βέλη του και προς τα ΜΜΕ, καταγγέλλοντας πως «προβάλλουν τέτοιες καταστροφολογίες γιατί πουλάνε». Τέλος, θέλησε να ξεκαθαρίσει ότι «η σεισμολογία δεν είναι μόνο στατιστική», κάνοντας μνεία σε προηγμένα δίκτυα παρακολούθησης που περιλαμβάνουν δορυφορικά, υδρολογικά και ηλεκτρομαγνητικά δεδομένα, τα οποία είχαν εγκατασταθεί στην περιοχή επί των ημερών του στη διεύθυνση του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου.
Ανταπαντώντας, ο κ. Παπαδόπουλος επέλεξε και αυτός την οδό των κοινωνικών δικτύων, διευκρινίζοντας πως η τοποθέτησή του δεν συνιστά συγκεκριμένη πρόγνωση σεισμού, αλλά επισήμανση αυξημένης πιθανότητας. Υπερασπίστηκε την επιστημονική του προσέγγιση, λέγοντας ότι βασίζεται σε πιθανολογικά μοντέλα, τα οποία ταυτίζονται πλήρως με τις κατευθύνσεις του ΑΠΘ για τον χάρτη σεισμικής επικινδυνότητας. Δεν παρέλειψε ωστόσο να ρίξει τα δικά του καρφιά, κάνοντας λόγο για «σεισμολογούντες – όχι σεισμολόγοι».
Το χρονικό της ρήξης
Το συγκεκριμένο επεισόδιο είναι απλώς ένας κρίκος σε μια μακριά αλυσίδα διαφωνιών. Μόλις τον περασμένο Ιανουάριο, οι δονήσεις των 3,5 ρίχτερ στην Κυλλήνη είχαν σταθεί αφορμή για άλλη μια σύγκρουση. Όταν ο κ. Παπαδόπουλος μίλησε για τις ιδιαιτερότητες της περιοχής και την πιθανότητα προσεισμών, προσθέτοντας ωστόσο ότι δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα, ο κ. Τσελέντης εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση. Δήλωσε χαρακτηριστικά πως «οι σεισμολόγοι δεν είναι μπακάληδες και δεν γράφουν τα βερεσέ χρωστούμενα ρίχτερ σε τεφτέρια», σημειώνοντας πως αυτές οι δηλώσεις βγάζουν τους πολίτες στον δρόμο μες στο ψύχος. Αποκάλεσε την κατάσταση «ΛΟΤΤΟ με σεισμούς» και έκρινε πως ένας τυχόν σεισμός 6 ρίχτερ θα αποτελούσε καθαρή σύμπτωση.
Η ένταση επαναλήφθηκε τόσο το 2024 με τις δονήσεις στην Ηλεία (4,3 και 5,7 ρίχτερ) όσο και το 2022 με επίκεντρο την Εύβοια, παρότι αμφότεροι οι επιστήμονες έχουν συνταξιοδοτηθεί και δεν συμμετέχουν πλέον στις επίσημες επιτροπές εκτίμησης κινδύνου.
Οι προστριβές είχαν χτυπήσει κόκκινο το 2020, κατά τη διαδικασία επιλογής διευθυντή στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο. Ο κ. Παπαδόπουλος είχε κατηγορήσει τον συνάδελφό του για προσκόμιση ψευδούς ηλικίας, αφήνοντας υπονοούμενα για αναξιοκρατία, με τον κ. Τσελέντη να απαντά μιλώντας για «ενορχηστρωμένες επιθέσεις» και προαναγγέλλοντας νομικές κινήσεις.
Η πλέον μνημειώδης, ίσως, στιγμή της σύγκρουσης καταγράφηκε στην τηλεόραση, όταν ο Γεράσιμος Παπαδόπουλος παρομοίασε τον Άκη Τσελέντη με τη διάσημη Ιταλίδα σταρ, δηλώνοντας: «έχουμε μια σεισμολογική Ραφαέλα Καρά, που βάζει μέσα στο καλάθι του ποτ πουρί όλα τα όπλα τα επιστημονικά».
Πέρα όμως από την προσωπική διάσταση της αντιπαράθεσης, η επιστημονική κοινότητα διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον της για τον Κορινθιακό κόλπο, εξετάζοντας με προσοχή τη σιωπή των μεγάλων ρηγμάτων από το 1995, μακριά από τηλεοπτικές και διαδικτυακές αντιδικίες.
