Στο μεγαλύτερο, ίσως, πρόβλημα της εποχής μας αναφέρθηκε ο Χάρης Κοντοές, διευθυντής ερευνών της Μονάδας Beyond του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, μιλώντας στο ΕΡΤnews για τις συνεχώς εντεινόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «Δεν έχουμε αντιληφθεί το μέγεθος της κλιματικής κρίσης, δεν έχουμε συναίσθηση μέσα σε τι βόμβα κυριολεκτικά ζούμε».
Σύμφωνα με τον ίδιο, το φαινόμενο δεν περιορίζεται πλέον σε χώρες όπως η Ελλάδα, οι οποίες εδώ και χρόνια έχουν έρθει αντιμέτωπες με καύσωνες, πυρκαγιές και λειψυδρία. Αντίθετα, επεκτείνεται με ένταση και σε περιοχές της Βόρειας και της Δυτικής Ευρώπης, ενώ πλημμύρες, κατολισθήσεις και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα διαμορφώνουν ένα ολοένα πιο πολύπλοκο τοπίο κινδύνων.
Ο κ. Κοντοές σημείωσε ότι «Τα τελευταία χρόνια γίνεται όλο και πιο έντονη» η κρίση, επισημαίνοντας πως η λειψυδρία πραγματικότητα για την Ελλάδα εδώ και 2,5 έως 3 χρόνια εμφανίζεται πλέον και σε περιοχές όπου, μέχρι πρότινος, τέτοια φαινόμενα ήταν σχεδόν άγνωστα.
Παράλληλα, τόνισε ότι η διαχείριση των πυρκαγιών δεν μπορεί να περιορίζεται στη στιγμή της καταστροφής. «Πρέπει να κινηθούμε πολύ νωρίτερα», ανέφερε, υπογραμμίζοντας τη σημασία της προετοιμασίας, της ενημέρωσης και της κινητοποίησης των τοπικών κοινωνιών πριν από την εκδήλωση μιας πυρκαγιάς.
«Δεν επαρκεί να υπάρχουν τα σχέδια σε μια αρχή»
Ο ερευνητής στάθηκε στην ανάγκη η γνώση γύρω από τους κινδύνους πυρκαγιάς και πλημμύρας να φτάσει στο σύνολο της κοινωνίας. Όπως εξήγησε, μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2021 στην Αττική, η Περιφέρεια ανέθεσε την εκπόνηση λεπτομερών σχεδίων κινδύνου, ακόμη και σε επίπεδο κατοικίας και αυλής, ενώ ακολούθησαν και μελέτες για τον πλημμυρικό κίνδυνο.
«Σας διαβεβαιώ, είναι πάρα πολύ αναλυτικά και υφίστανται στην Περιφέρεια Αττικής», ανέφερε. Ωστόσο, όπως τόνισε, δεν αρκεί τα σχέδια αυτά να παραμένουν σε μία μόνο αρχή. «Πρέπει να τα έχουν οι δημότες, οι δημοτικές αρχές και να εκπαιδεύουν τον κόσμο τους πολύ πριν, επί χρόνια», σημείωσε.
Κατά τον κ. Κοντοές, η ενημέρωση δεν μπορεί να ξεκινά έναν μήνα ή έστω μία ημέρα πριν από την εκδήλωση μιας πυρκαγιάς, όταν ο δείκτης επικινδυνότητας βρίσκεται ήδη σε υψηλά επίπεδα. Απαιτείται διαρκής εκπαίδευση, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν τους κινδύνους και τις συνέπειες των δικών τους πράξεων.
«Ένα ατύχημα αρκεί για να καταστραφεί ένας ολόκληρος τόπος»
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο διευθυντής ερευνών της Μονάδας Beyond ανέφερε την απροσεξία κατά τη χρήση φωτιάς σε υπαίθριους χώρους. «Κάποιος λέει “έλα μωρέ, θα βάλω ένα μπάρμπεκιου να ψήσω δυο μπριζόλες”», είπε χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως μια φαινομενικά ασήμαντη κίνηση μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να προκαλέσει πυρκαγιά με τεράστιες συνέπειες.
Όπως διευκρίνισε, η επισήμανση αυτή δεν υποβαθμίζει την ευθύνη της Πολιτείας ή την ανάγκη συνολικού σχεδιασμού, αλλά αποτελεί κομμάτι μιας ευρύτερης προσπάθειας στην οποία οφείλουν να συμμετέχουν πολίτες, δήμοι, κοινωνικές και περιβαλλοντικές οργανώσεις.
«Είμαστε κάτι εκατομμύρια άνθρωποι που ζούμε και απολαμβάνουμε το δάσος μέσα στο καλοκαίρι», ανέφερε, τονίζοντας πως πρέπει να γίνει ευρέως γνωστό πώς κάθε καθημερινή δραστηριότητα μπορεί να επηρεάσει την ασφάλεια μιας περιοχής.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. Κοντοές και στην κατάσταση που επικρατεί χρόνια μετά από μια μεγάλη καταστροφή. Όπως εξήγησε, η ερευνητική του δραστηριότητα τον οδηγεί να επιστρέφει σε πληγείσες περιοχές έναν, δύο ή και τρία χρόνια αργότερα, ώστε να παρακολουθεί την εξέλιξη του τοπίου και την ανταπόκριση της τοπικής κοινωνίας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ακόμη και σε περιοχές που έχουν πληγεί σοβαρά, με καταγεγραμμένες ανθρώπινες απώλειες, υπάρχουν περιπτώσεις όπου δάση και γύρω εκτάσεις παραμένουν ακαθάριστα.
«Οι τοπικές κοινωνίες μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο σε αυτό», τόνισε, σημειώνοντας ότι δεν είναι εφικτό να καθαριστεί ολόκληρη η χώρα αποκλειστικά μέσω κεντρικών μηχανισμών. Η ενεργοποίηση της ίδιας της κοινότητας, όπως ανέφερε, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην πρόληψη.
«Είναι ένας άνισος αγώνας»
Ο Χάρης Κοντοές υπογράμμισε πάντως ότι η ανθρώπινη ικανότητα αντιμετώπισης των ακραίων φυσικών φαινομένων έχει τα όριά της. «Είμαστε ανεπαρκείς μπροστά στη φυσική καταστροφή. Είναι ένας άνισος πόλεμος», είπε χαρακτηριστικά.
Ως παράδειγμα χρησιμοποίησε τον Καναδά, χώρα η οποία, όπως ανέφερε, διαθέτει εδώ και δεκαετίες προηγμένα συστήματα αντιμετώπισης πυρκαγιών, αλλά παρ’ όλα αυτά βρίσκεται αντιμέτωπη με τεράστιες καμένες εκτάσεις.
«Δεν υπάρχει μηχανισμός και το βλέπετε παγκοσμίως σήμερα στον Καναδά. Τεράστιες εκτάσεις», ανέφερε, καταλήγοντας πως η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και των πυρκαγιών προϋποθέτει τη συστράτευση όλων.
«Αυτό εννοούσα ως παιδεία, αυτό εννοούσα ως γνώση που πρέπει να περάσουμε στον καθένα μας», σημείωσε.
Κλείνοντας, ο κ. Κοντοές υπογράμμισε ότι η προετοιμασία οφείλει να αποτελεί διαρκή διαδικασία και όχι αντίδραση στην επικαιρότητα. Η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται με ρυθμούς δύσκολο να ακολουθηθούν, ενώ η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα συχνότερα φαινόμενα υψηλών θερμοκρασιών, ξηρασίας, πυρκαγιών και πλημμυρών.
«Μακάρι να είμαστε χρήσιμοι», ήταν το μήνυμά του, με την ευχή οι συζητήσεις για τις πυρκαγιές να γίνονται στο μέλλον με αφορμή την προστασία και την απόλαυση των δασών και όχι την καταστροφή τους.
