Στο Άμπου Ντάμπι διεξάγεται η πρώτη τριμερή συνάντηση Ηνωμένων Πολιτειών, Ρωσίας και Ουκρανίας από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, με στόχο την προώθηση διαπραγματεύσεων για την ειρήνη. Οι συνομιλίες επικεντρώνονται κυρίως στο ζήτημα του Ντονμπάς, της ανατολικής περιοχής της Ουκρανίας που παραμένει στο επίκεντρο των στρατιωτικών και πολιτικών φιλοδοξιών του Κρεμλίνου.
Ανάλυση του CNN επιχειρεί να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν επιδιώκει τον έλεγχο του Ντονμπάς και τι σημαίνει η προσάρτηση αυτής της περιοχής για την Ουκρανία, τη στρατηγική της Ρωσίας και τις προοπτικές επίτευξης ειρήνης.
Τι είναι η περιοχή του Ντονμπάς;
Συλλογικά γνωστό ως Ντονμπάς, οι δύο πλούσιες σε άνθρακα ανατολικές ουκρανικές περιοχές Ντονέτσκ και Λουχάνσκ ήταν η βιομηχανική καρδιά της Ουκρανίας.
Η περιοχή αποτελεί κέντρο παραγωγής χάλυβα και είναι καλά συνδεδεμένη με τη Θάλασσα του Αζόφ μέσω ποταμών και τεχνητών καναλιών. Είναι επίσης γνωστή για το εύφορο γεωργικό της έδαφος και τα πλούσια μεταλλεύματα.
Γιατί το θέλει ο Πούτιν;
Ο Πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν δεν έχει κρύψει ότι δεν πιστεύει ότι η Ουκρανία έχει το δικαίωμα να υπάρχει ως ανεξάρτητο κράτος, αμφισβητώντας την κυριαρχία που απέκτησε το 1991 μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.
Υποστήριξε ότι η Ουκρανία και οι Ουκρανοί αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης «ιστορικής Ρωσίας» και έχει κατηγορήσει επανειλημμένα χωρίς στοιχεία το Κίεβο για «γενοκτονία» των ρωσόφωνων στην Ουκρανία.
Ιστορικά, το Ντονμπάς ήταν το πιο «ρωσικό» μέρος της Ουκρανίας, με σημαντικό πληθυσμό ρωσόφωνων. Και ήταν στο Ντονμπάς που ξεκίνησε η αποστολή του Πούτιν να αποσταθεροποιήσει και να καταλάβει την Ουκρανία το 2014.
Πώς ξεκίνησε η σύγκρουση;
Το 2014, η Ρωσία προσαρτήθηκε παράνομα τη νότια ουκρανική χερσόνησο της Κριμαίας, ακολουθώντας μυστική στρατιωτική επιχείρηση υπό την ηγεσία εξαιρετικά εκπαιδευμένων Ρώσων στρατιωτών χωρίς διακριτικά.
Ταυτόχρονα, η Ρωσία άρχισε να υποστηρίζει και να προμηθεύει φιλορωσικούς αυτονομιστές στο Ντονμπάς, βοηθώντας τους να καταλάβουν τμήματα των Λουχάνσκ και Ντονέτσκ, συμπεριλαμβανομένων των περιφερειακών τους πρωτευουσών, από τον τότε ανεπαρκώς προετοιμασμένο και χαμηλά κινητοποιημένο ουκρανικό στρατό.
Η Ρωσία ισχυρίζεται εδώ και χρόνια ότι δεν είχε στρατιώτες στην περιοχή, αλλά οι αξιωματούχοι των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και της Ουκρανίας λένε ότι η ρωσική κυβέρνηση προμήθευσε τους αυτονομιστές, τους παρείχε συμβουλευτική υποστήριξη και πληροφορίες, και ενέταξε δικούς της αξιωματικούς στις τάξεις τους.
Σε ένα ιδιαίτερα φρικτό περιστατικό, οι αυτονομιστές χρησιμοποίησαν έναν σοβιετικής εποχής πύραυλο επιφανείας-αέρος Buk που προμήθευσε η Ρωσία για να καταρρίψουν την επιβατική πτήση MH17, σκοτώνοντας 298 άτομα. Η Μόσχα αρνείται επανειλημμένα την ευθύνη, αλλά ένα ολλανδικό δικαστήριο βρήκε δύο Ρώσους και έναν αυτονομιστή Ουκρανό ένοχους για μαζικό φόνο για τη συμμετοχή τους στην καταστροφή της MH17.
Για σχεδόν οκτώ χρόνια ένας πόλεμος χαμηλής έντασης έβραζε κατά μήκος των μετώπων στο Ντονμπάς, κοστίζοντας τη ζωή περίπου 14.000 ανθρώπων σύμφωνα με τα ουκρανικά στοιχεία. Τον Φεβρουάριο του 2022, ο Πούτιν ανακοίνωσε ότι η Ρωσία θα αναγνωρίσει τις λεγόμενες Λαϊκές Δημοκρατίες του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ ως ανεξάρτητα κράτη. Τρεις μέρες αργότερα, ξεκίνησε πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία.
Πώς η Ρωσία προσπάθησε να καταλάβει το Ντονμπάς;
Ο Πούτιν πέρασε σχεδόν 12 χρόνια προσπαθώντας να πάρει τον έλεγχο του Ντονμπάς με στρατιωτικά μέσα. Αν και ο ρωσικός στρατός υπερτερεί σε αριθμό και πυροβολικό των Ουκρανών, η Μόσχα δεν κατάφερε μέχρι τώρα να καταλάβει την περιοχή στο σύνολό της. Ενώ τα ρωσικά στρατεύματα ελέγχουν σχεδόν όλη την περιοχή του Λουχάνσκ, έχουν καταλάβει μόνο το 70 τοις εκατό του Ντονέτσκ, παρά την τεράστια δέσμευση πόρων.
Το υπόλοιπο τμήμα του Ντονέτσκ είναι εκείνο που η Ρωσία επιμένει ότι η Ουκρανία πρέπει να παραδώσει. Περίπου τα δύο τρίτα αυτής της γης ελέγχονται από την Ουκρανία, ενώ το ένα τρίτο αποτελεί ουδέτερη ζώνη όπου συνεχίζονται οι μάχες.
Ο Πούτιν και οι συνεργάτες του έχουν επανειλημμένα απειλήσει ότι θα καταλάβουν την περιοχή με τη βία αν το Κίεβο δεν την παραδώσει. Όμως η πρόοδος στο μέτωπο είναι πολύ αργή και κοστίζει ακριβά. Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι εκτιμάται ότι 20.000 έως 25.000 Ρώσοι στρατιώτες σκοτώνονται κάθε μήνα. Η Ρωσία δεν δημοσιοποιεί τα στοιχεία των απωλειών της.
Το Ινστιτούτο Μελέτης Πολέμου, ένας παρατηρητής συγκρούσεων με έδρα τις ΗΠΑ, εκτιμά ότι με το τρέχον ρυθμό κατακτήσεων θα χρειαζόταν στη Ρωσία άλλη ενάμιση χρονιά για να καταλάβει τα υπόλοιπα τμήματα του Ντονμπάς που ελέγχει το Κίεβο.
Τι θα σήμαινε για την Ουκρανία η απώλεια του Ντονμπάς;
Ο Ζελένσκι έχει επανειλημμένα τονίσει ότι οι μόνιμες εδαφικές παραχωρήσεις δεν είναι διαπραγματεύσιμες. Ακόμη και αν οι Ουκρανοί ψήφιζαν υπέρ της παράδοσης της γης τους, κάτι που είναι απίθανο σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, η συμφωνία θα ήταν παράνομη σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, που απαγορεύει τη χρήση βίας για κατάκτηση εδάφους άλλου κράτους.
Αντίθετα, το Κίεβο, με την υποστήριξη των Ευρωπαίων, έχει δηλώσει ότι θα ήταν πρόθυμο να αναγνωρίσει την πραγματικότητα στο πεδίο σε μια πιθανή συμφωνία εκεχειρίας, για να σταματήσει η αιματοχυσία.
Αυτό πιθανόν σημαίνει παγίωση της σύγκρουσης κατά μήκος των υφιστάμενων μετώπων και ουσιαστική εγκατάλειψη της προσπάθειας επανάκτησης της γης όσο ισχύει η εκεχειρία.
Όμως η απώλεια του υπόλοιπου Ντονμπάς θα καθιστούσε την Ουκρανία πολύ πιο ευάλωτη σε μελλοντική ρωσική επιθετικότητα. Η περιοχή περιέχει τη «ζώνη φρουρίου» βιομηχανικών πόλεων, σιδηροδρομικών γραμμών και οδών που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ουκρανικής άμυνας και τροφοδοτούν το μέτωπο.
Το Κίεβο πέρασε χρόνια ενισχύοντας την περιοχή και η απώλειά της θα άφηνε ολόκληρη την ανατολική Ουκρανία εκτεθειμένη.
Τι έχει προταθεί;
Οι λεπτομέρειες της τελευταίας πρότασης δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, με τον Ζελένσκι να λέει ότι η συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι θα μπορούσε να προσφέρει «εκδοχές».
Ωστόσο, ο Ουκρανός ηγέτης δήλωσε τον Δεκέμβριο ότι μια πρόταση των ΗΠΑ προέβλεπε τη δημιουργία μιας «ζώνης ελεύθερης οικονομίας» στα τμήματα του Ντονμπάς που εξακολουθούν να ελέγχονται από την Ουκρανία. Η πρόταση προέβλεπε την αποχώρηση της Ουκρανίας από αυτές τις περιοχές σε αντάλλαγμα εγγυήσεις ασφαλείας.
Οι ΗΠΑ δεν αποκάλυψαν λεπτομέρειες για την πρόταση, και δεν είναι σαφές εάν η Ρωσία θα την αποδεχόταν. Τα λόγια του Ουσάκοφ για το έδαφος πριν από τη συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι δεν έδειξαν καμία διάθεση για συμβιβασμό.
Πώς είναι η ζωή υπό ρωσική κατοχή στο Ντονμπάς;
Διεθνείς οργανισμοί για τα ανθρώπινα δικαιώματα και επιζώντες που κατάφεραν να διαφύγουν, καθώς και οι ουκρανικές αρχές και μέσα ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένου του CNN, έχουν καταγράψει πολυάριθμες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις περιοχές που κατέχονται από τη Ρωσία στην Ουκρανία.
Οι καταγγελίες περιλαμβάνουν αυθαίρετες συλλήψεις, αναγκαστικές εξαφανίσεις, βασανιστήρια, σεξουαλική βία και πλήρη καταστολή των πολιτικών δικαιωμάτων. Η Ρωσία αρνείται τις κατηγορίες παρά τις πολλές αποδείξεις.
Η πιο πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ουκρανία, που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο, διαπίστωσε ότι οι «ρωσικές αρχές κατοχής συνέχισαν να περιορίζουν τα δικαιώματα των πολιτών και να παραβιάζουν θεμελιώδεις διατάξεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου».
Οι Ουκρανοί που ζουν υπό ρωσική κατοχή δήλωσαν στο CNN ότι αναγκάζονται να δεχθούν ρωσικά διαβατήρια ή θα χάσουν τα σπίτια τους, ότι τα παιδιά τους εκπαιδεύονται σε σχολεία και ειδικά «στρατόπεδα επανεκπαίδευσης» και ότι οποιαδήποτε προσπάθεια αντίστασης τιμωρείται με βία.
