Οι παρασκηνιακές συνομιλίες μεταξύ του ειδικού απεσταλμένου του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών, Άμπας Αράγκτσι, δεν ήταν εντελώς μυστικές.
Το Αιγυπτιακό Υπουργείο Εξωτερικών είχε ήδη ενημερώσει ότι οι συνομιλίες βρίσκονταν σε εξέλιξη από την Κυριακή, 24 ώρες πριν την προγραμματισμένη προθεσμία του Τραμπ, αργά τη Δευτέρα, για ενδεχόμενη επίθεση στις ενεργειακές υποδομές του Ιράν.
Οι συνομιλίες, οι οποίες θεωρούνται πολύ πριν από την επίσημη φάση των διαπραγματεύσεων, φαίνεται ότι κράτησαν περισσότερο από την Κυριακή, με περισσότερους από έναν μεσολαβητές να διεκδικούν τον ρόλο του «βασικού ειρηνοποιού». Ο αρχηγός του στρατού του Πακιστάν, Άσιμ Μούνιρ, επικοινώνησε με τον Τραμπ την Κυριακή, ενώ ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Μουχάμαντ Σέχμπαζ Σαρίφ, συναντήθηκε τη Δευτέρα με τον Ιρανό πρόεδρο, Μασούντ Πεζεσκιάν. Υπάρχει μάλιστα η πιθανότητα το Πακιστάν να αποτελέσει τη βάση για νέες συνομιλίες, με τη συμμετοχή του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, γνωστού για τον σκεπτικισμό του απέναντι στον πόλεμο.
«Οι Ιρανοί ζήτησαν πρώτη την έναρξη των συνομιλιών»
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι Ιρανοί ήταν αυτοί που ζήτησαν τις συνομιλίες, φοβούμενοι την απειλή του Αμερικανού προέδρου για καταστροφή ενός εργοστασίου αξίας 10 δισ. δολαρίων. Αρχικά, η Τεχεράνη αρνήθηκε κάθε είδους διαπραγματεύσεις, υποστηρίζοντας ότι «Δεν υπάρχει καμία διαπραγμάτευση μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον. Οι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ εντάσσονται στην προσπάθεια μείωσης των τιμών ενέργειας και στην αγορά χρόνου για την υλοποίηση των στρατιωτικών του σχεδίων».
Το Αιγυπτιακό Υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι ο υπουργός Μπατρ Αμπντελατί διεξήγαγε συνομιλίες με τη συμμετοχή των υπουργείων Εξωτερικών του Πακιστάν, του Κατάρ, της Τουρκίας, του Ιράν και του ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ, με στόχο να αποφευχθεί η περαιτέρω κλιμάκωση της έντασης στην περιοχή. Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν ανακοίνωσε ότι συμμετείχε σε συνομιλίες για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ. Ο Κιρ Στάρμερ, πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, δήλωσε ότι ήταν ενήμερος για τις συνομιλίες, καθιστώντας τον πρώτο Ευρωπαίο ηγέτη που το παραδέχθηκε.
Το πρώτο σημάδι της αποκλιμάκωσης
Το πρώτο σημάδι αποκλιμάκωσης ήρθε όταν ο Τραμπ, πριν ανοίξουν οι χρηματοπιστωτικές αγορές, ανακοίνωσε μέσω social media ότι αναβάλλει την επίθεση στις ενεργειακές υποδομές του Ιράν, επικαλούμενος τις «πολύ καλές και παραγωγικές συνομιλίες». Όπως έγραψε, οι συνομιλίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε «πλήρη και ολική επίλυση» του πολέμου.
Το Ιρανικό Υπουργείο Εξωτερικών, παρότι αρχικά αρνείτο ότι υπήρξαν συνομιλίες, στη συνέχεια άνοιξε τα χαρτιά του μέσω του εκπροσώπου Εσμαΐλ Μπαγκάι, επιβεβαιώνοντας ότι «τις τελευταίες μέρες έφτασαν μηνύματα μέσω φιλικών χωρών για αίτημα των ΗΠΑ να ξεκινήσουν συνομιλίες τερματισμού του πολέμου, στα οποία απαντήθηκε κατάλληλα και σύμφωνα με τις αρχές της χώρας». Οι περιφερειακές πρωτεύουσες επιβεβαίωσαν ότι διεξήχθησαν έμμεσες συνομιλίες, κυρίως την Κυριακή, και αρκετές από τις δηλώσεις του Τραμπ για τα παρασκήνια ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
Αβεβαιότητα στο Ιράν
Στο εσωτερικό του Ιράν, η πολιτική ηγεσία βρίσκεται σε χάος λόγω των επιπτώσεων της εκστρατείας δολοφονιών του Ισραήλ. Ο Πεζεσκιάν, αν και εμφανίζεται ως ενωτικός και έντιμος ηγέτης, δεν εμπιστεύεται πλήρως το στρατό και δεν έχει εμπειρία στις πυρηνικές διαπραγματεύσεις. Ο Αλί Λαριτζάνι, σημαντική πολιτική προσωπικότητα, είχε μόλις πεθάνει, ενώ ο νέος ανώτατος ηγέτης ήταν πιθανώς σε κώμα και αόρατος. Στην πολιτική σκηνή κυριαρχεί ο Μοχάμαντ-Μπάγερ Γκαλίμπαφ, πρόεδρος του Κοινοβουλίου και υποστηρικτής των Φρουρών της Επανάστασης.
Ο Γκαλίμπαφ διέψευσε εν μέρει τις συνομιλίες με τις ΗΠΑ, αφήνοντας ανοικτές επιλογές χωρίς άμεσες διαπραγματεύσεις, ενώ χαρακτήρισε τα σχετικά δημοσιεύματα «ψευδή νέα» που στοχεύουν στη χειραγώγηση των αγορών.
Σύμφωνα με τον Τραμπ, η πιθανή συμφωνία περιλαμβάνει 15 σημεία, με κύρια στοιχεία τον κοινό έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, απαγόρευση πυρηνικών όπλων, περιορισμένη δραστηριότητα πυραύλων, ειρήνη στη Μέση Ανατολή μέσω συνομιλιών με τους γείτονες του Ιράν και απαγόρευση εμπλουτισμού ουρανίου. Ωστόσο, για το Ιράν, η εγκατάλειψη του δικαιώματος εμπλουτισμού ουρανίου αποτελεί μείζον ζήτημα αρχής, καθώς οι προηγούμενοι γύροι συνομιλιών είχαν ναυαγήσει ακριβώς σε αυτό το σημείο.
Όπως προειδοποίησε ο Τραμπ, σε περίπτωση αποτυχίας των συνομιλιών, οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν στρατιωτικές επιχειρήσεις: «Θα συνεχίσουμε να βομβαρδίζουμε όσο μπορούμε».
