Ο πληθυσμός της Γης ξεπερνά σήμερα τα 8,3 δισ. ανθρώπους, ωστόσο νέα επιστημονική μελέτη υπό την καθοδήγηση ερευνητών του Πανεπιστημίου Φλίντερς στην Αυστραλία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο πλανήτης μπορεί να συντηρήσει μακροπρόθεσμα μόνο περίπου 2,5 δισεκατομμύρια ανθρώπους.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Environmental Research Letters, η ανθρωπότητα έχει ήδη ξεπεράσει εδώ και δεκαετίες τα βιώσιμα όρια αντοχής του πλανήτη, ενώ η συνέχιση της ανεξέλεγκτης κατανάλωσης θα οξύνει τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά προβλήματα σε παγκόσμιο επίπεδο.
Πώς η ανθρωπότητα έχασε την ισορροπία
Η ερευνητική ομάδα εξέτασε τεράστιο όγκο δεδομένων σχετικά με τον παγκόσμιο πληθυσμό και την κατανάλωση πόρων από το 1000 μ.Χ. έως σήμερα. Τα ευρήματα δείχνουν ότι, για αιώνες, ο ανθρώπινος πληθυσμός διατηρούσε μια ισορροπία με το φυσικό περιβάλλον. Καθώς οι άνθρωποι αυξάνονταν, μεγάλωνε και η ζήτηση για πόρους και ενέργεια, αλλά η τεχνολογική καινοτομία και η φυσική αναπλήρωση κατάφερναν να συμβαδίζουν. Περισσότεροι άνθρωποι σήμαιναν περισσότερη καινοτομία, η οποία στήριζε περαιτέρω επέκταση. Ολόκληρο το σύστημα λειτουργούσε σαν ένας αυτοτροφοδοτούμενος κινητήρας ανάπτυξης.
Ωστόσο, αυτή η πολύτιμη ισορροπία κατέρρευσε τη δεκαετία του 1950, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την άνοδο της γενιάς των «baby boomers». Από το 1962, ο κόσμος εισήλθε σε μια νέα εποχή, καθώς ο ρυθμός αύξησης άρχισε να μειώνεται σταθερά ακόμα και ενώ ο πληθυσμός συνέχιζε να αυξάνεται.
«Αυτή η μεταστροφή σηματοδότησε την αρχή αυτού που αποκαλούμε “αρνητική δημογραφική φάση”», δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης, Κόρεϊ Μπράντσο, καθηγητής Παγκόσμιας Οικολογίας στο Πανεπιστήμιο Φλίντερς. «Σημαίνει ότι η προσθήκη περισσότερων ανθρώπων δεν μεταφράζεται πλέον σε ταχύτερη ανάπτυξη», πρόσθεσε.
Ο πληθυσμός θα μειωθεί μετά το 2070
Σήμερα ο παγκόσμιος πληθυσμός βρίσκεται στους περίπου 8,3 δισ. ανθρώπους, ενδεχομένως και περισσότερο. Πρόκειται για σημαντική αύξηση σε σχέση με τα 7 δισ. ανθρώπους του 2011. Εντούτοις, ο ρυθμός αύξησης έχει επιβραδυνθεί αισθητά σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1960, όταν βρισκόταν στο υψηλότερο σημείο του.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός θα κορυφωθεί μέσα στις επόμενες δεκαετίες, πιθανόν στα τέλη της δεκαετίας του 2060 ή του 2070, φθάνοντας κάπου μεταξύ 11,7 και 12,4 δισ. ανθρώπων. Στη συνέχεια, θα αρχίσει να μειώνεται για πρώτη φορά μετά τη Μαύρη Πανώλη του 14ου αιώνα.
Τα ορυκτά καύσιμα «έκρυψαν» το πρόβλημα
Η μελέτη επισημαίνει ότι το δημογραφικό αδιέξοδο «κρύφτηκε» σε μεγάλο βαθμό πίσω από την εξάρτηση της ανθρωπότητας από τα ορυκτά καύσιμα, έναν πεπερασμένο πόρο που εκμεταλλευόμαστε πολύ ταχύτερα από ό,τι η φύση μπορεί να τον αντικαταστήσει. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο ενίσχυσαν εντυπωσιακά την παραγωγή τροφίμων, την ενεργειακή τροφοδοσία και τη βιομηχανία, αλλά επρόκειτο για βραχυπρόθεσμη ώθηση χωρίς μακροπρόθεσμο σχέδιο.
Αντί να βρεθεί η ανθρωπότητα μπροστά σε τοίχο λόγω έλλειψης τροφής, ενέργειας ή υλικών, μπόρεσε να συνεχίσει καίγοντας ακόμα περισσότερο πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Όπως εξηγεί η μελέτη, οι σύγχρονοι άνθρωποι εξάλειψαν ουσιαστικά τον ανατροφοδοτικό μηχανισμό ελέγχου που προέρχεται από την εξάντληση πόρων μέσω της εκμετάλλευσης των ορυκτών καυσίμων. Σημειώνεται ότι ο φυσικός έλεγχος στον πληθυσμό δεν ενεργοποιήθηκε κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα χάρη σε αυτά τα καύσιμα, αλλά τα αποθέματα αρχίζουν να εξαντλούνται και το υποκείμενο πρόβλημα αποκαλύπτεται.
Βιώσιμος πληθυσμός μόλις 2,5 δισ. ανθρώπων
«Ο πραγματικά βιώσιμος πληθυσμός είναι πολύ χαμηλότερος και πιο κοντά σε αυτό που ο κόσμος συντηρούσε στα μέσα του 20ού αιώνα», δήλωσε ο Κόρεϊ Μπράντσο, προσθέτοντας: «Οι υπολογισμοί μας δείχνουν έναν βιώσιμο παγκόσμιο πληθυσμό κοντά στα 2,5 δισ. ανθρώπους, εφόσον όλοι ζούσαν εντός οικολογικών ορίων και με άνετο, οικονομικά ασφαλές βιοτικό επίπεδο».
Ακόμα, ο ίδιος υπογράμμισε το εξής: «Η τρέχουσα πορεία της ανθρωπότητας θα ωθήσει τις κοινωνίες σε βαθύτερες κρίσεις εκτός αν κάνουμε μεγάλες αλλαγές. Τα συστήματα υποστήριξης της ζωής στον πλανήτη βρίσκονται ήδη υπό πίεση και χωρίς ραγδαίες μεταστροφές στον τρόπο που χρησιμοποιούμε την ενέργεια, τη γη και τα τρόφιμα, δισεκατομμύρια άνθρωποι θα αντιμετωπίσουν αυξανόμενη αστάθεια. Η μελέτη μας δείχνει ότι αυτά τα όρια δεν είναι θεωρητικά, αλλά ξεδιπλώνονται αυτή τη στιγμή».
Διαφωνίες και προειδοποιήσεις
Επισημαίνεται ότι δεν συμφωνούν όλοι οι επιστήμονες με αυτά τα νούμερα. Ορισμένες εκτιμήσεις τοποθετούν την ικανότητα της Γης σημαντικά υψηλότερα από τα 2,5 δισ. ανθρώπους, ενώ άλλες προβλέπουν ότι ο πληθυσμός θα φτάσει περίπου τα 10 δισ. ανθρώπους στη χειρότερη περίπτωση.
Ωστόσο, οι θεωρίες συνωμοσίας δεν βρίσκουν έρεισμα στη μελέτη. Οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν κανενός είδους πρόγραμμα ελέγχου του πληθυσμού. Άλλες επιστημονικές ομάδες έχουν ήδη επισημάνει στο παρελθόν ότι τέτοια μέτρα κατά της ανθρωπότητας είναι συχνά μάταια, αδέξια και επιβλαβή, ιδίως όταν εμποτίζονται από ευγονιστικές ιδεολογίες ή βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις.
Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα ευρήματα θα πρέπει να είναι η αφετηρία για τον σοβαρό επαναπροσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιούμε τη γη, το νερό, την ενέργεια και τα υλικά για τις επόμενες γενιές. «Οι επιλογές που θα κάνουμε τις επόμενες δεκαετίες θα καθορίσουν την ευημερία των μελλοντικών γενεών και την ανθεκτικότητα του φυσικού κόσμου που στηρίζει κάθε μορφή ζωής», κατέληξε ο Κόρεϊ Μπράντσο.
