Σε κρίσιμη φάση έχουν φτάσει οι συνομιλίες Ιράν και ΗΠΑ με τη μεσολάβηση του Πακιστάν. Όλες οι εμπλεκόμενες πλευρές επιβεβαίωσαν το Σάββατο πως οι διαπραγματεύσεις έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο, με την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη να βρίσκονται κοντά σε μια προσωρινή συμφωνία η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στον τερματισμό του πολέμου.
Πρόκειται επί της ουσίας για ένα μνημόνιο κατανόησης (MOU), το οποίο, σύμφωνα με τις πληροφορίες των Financial Times, θα παρατείνει την εκεχειρία και θα μεταθέσει τις πιο ευαίσθητες διαφωνίες για το πυρηνικό πρόγραμμα σε δεύτερη φάση διαπραγματεύσεων.
Τι προβλέπει το σχέδιο για την προσωρινή συμφωνία
Το πλαίσιο της συμφωνίας έχει στόχο να αποτρέψει μια άμεση επιστροφή σε πολεμική σύγκρουση, δίνοντας παράλληλα χρόνο στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη να διαπραγματευτούν μια ευρύτερη συμφωνία. Η προσωρινή συμφωνία θα περιλαμβάνει τη σταδιακή επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, τη χαλάρωση του αμερικανικού αποκλεισμού σε ιρανικά λιμάνια, περιορισμένη ελάφρυνση κυρώσεων και τη σταδιακή αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.
Το Ιράν θα δεσμευτεί επίσης να συζητήσει το μέλλον των αποθεμάτων του σε ουράνιο υψηλού βαθμού εμπλουτισμού, συμπεριλαμβανομένου του ενδεχομένου να το αραιώσει ή να το μεταφέρει εκτός χώρας.
Πηγές ανέφεραν στο Reuters ότι το προτεινόμενο πλαίσιο θα εξελιχθεί σε τρία στάδια: τον επίσημο τερματισμό του πολέμου, την επίλυση της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ και την έναρξη μιας περιόδου 30 ημερών για διαπραγματεύσεις σχετικά με μια ευρύτερη συμφωνία, η οποία μπορεί να παραταθεί.
Το Πακιστάν ανακοίνωσε ότι οι διαπραγματεύσεις οδήγησαν σε «ενθαρρυντική» πρόοδο προς μια τελική συμφωνία. Δύο πακιστανικές πηγές που συμμετέχουν στις συνομιλίες δήλωσαν ότι η υπό διαπραγμάτευση συμφωνία είναι «αρκετά συνολική ώστε να τερματίσει τον πόλεμο».
Το επόμενο 24ωρο θεωρείται κομβικό για τις εξελίξεις, καθώς σύμφωνα με το Axios που συνομίλησε με τον Ντόναλντ Τραμπ, ο πρόεδρος των ΗΠΑ θα συζητήσει το τελευταίο σχέδιο συμφωνίας του Ιράν με τους συμβούλους του και ενδέχεται να αποφασίσει την Κυριακή αν θα το υπογράψει ή εάν θα επαναλάβει τις επιθέσεις κατά του Ιράν. «Ή θα καταλήξουμε σε μια καλή συμφωνία ή θα τους στείλω σε χίλιες κολάσεις», φέρεται δήλωσε στο Axios.
Μία από τις πακιστανικές πηγές επισήμανε ότι παρά την αισιοδοξία, δεν υπάρχει καμία εγγύηση πως οι ΗΠΑ θα αποδεχθούν τελικά το μνημόνιο. Αν ΗΠΑ και Ιράν τελικά συμφωνήσουν, το MOU θα οδηγήσει σε περαιτέρω συνομιλίες μετά το τέλος της αργίας του Eid την Παρασκευή.
Το αδιέξοδο του Ντόναλντ Τραμπ
Παρά τα αλλεπάλληλα στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα κρίσιμο ερώτημα: Αν τελικά κερδίζει τη μάχη, αλλά χάνει τον πόλεμο.
Τρεις μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, η Τεχεράνη, όπως σχολιάζει το Reuters, εξακολουθεί να διατηρεί σημαντικά γεωπολιτικά «όπλα», όπως τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, την άρνηση για ουσιαστικές παραχωρήσεις στο πυρηνικό πρόγραμμα και τη σταθερότητα του θεοκρατικού καθεστώτος της.
Αυτό έχει οδηγήσει αρκετούς αναλυτές να αμφισβητούν κατά πόσο ο Τραμπ μπορεί να παρουσιάσει την εξέλιξη της κρίσης ως ξεκάθαρη αμερικανική νίκη.
Φόβοι για μια παρατεταμένη κρίση
Παρά τις δηλώσεις του Λευκού Οίκου περί πλήρους επιτυχίας της επιχείρησης «Epic Fury», ειδικοί στο Reuters εκτιμούν ότι η κατάσταση παραμένει εύθραυστη, με τη διπλωματία να εναλλάσσεται διαρκώς με απειλές νέων αμερικανικών επιθέσεων.
Η ανησυχία εντείνεται καθώς το Ιράν απέδειξε ότι μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά την παγκόσμια αγορά ενέργειας, απειλώντας τη διέλευση περίπου του 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Ο πρώην διαπραγματευτής για τη Μέση Ανατολή, Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, υποστήριξε ότι η στρατηγική του Τραμπ κινδυνεύει να εξελιχθεί σε μακροπρόθεσμη αποτυχία.
«Είμαστε τρεις μήνες μέσα και μοιάζει σαν ένας πόλεμος που σχεδιάστηκε ως σύντομος θρίαμβος για τον Τραμπ να μετατρέπεται σε μακροχρόνια στρατηγική αποτυχία», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Πίεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ
Η κρίση έχει αρχίσει να δημιουργεί πολιτικό κόστος και στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς η αύξηση στις τιμές καυσίμων και η φθορά της δημοτικότητας του Τραμπ προκαλούν προβληματισμό ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
Αναλυτές εκτιμούν πως ο Αμερικανός πρόεδρος βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: είτε να αποδεχθεί μια ατελή συμφωνία με το Ιράν είτε να κλιμακώσει εκ νέου στρατιωτικά τη σύγκρουση, ρισκάροντας ακόμη μεγαλύτερη αποσταθεροποίηση.
Παράλληλα, στο εσωτερικό του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος έχουν αρχίσει να εμφανίζονται ρωγμές στη μέχρι πρότινος σχεδόν απόλυτη στήριξη προς τον Τραμπ.
Το πυρηνικό πρόγραμμα και ο κίνδυνος νέας κλιμάκωσης
Ένα από τα βασικά ζητήματα παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Παρά τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις, εκτιμάται ότι αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου εξακολουθούν να βρίσκονται θαμμένα και θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εκ νέου.
Το Ιράν επιμένει πως το πρόγραμμα έχει ειρηνικό χαρακτήρα και ζητά από τις ΗΠΑ να αναγνωρίσουν το δικαίωμά του στον εμπλουτισμό ουρανίου.
Ορισμένοι ειδικοί προειδοποιούν μάλιστα ότι ο πόλεμος ίσως οδηγήσει την Τεχεράνη ακόμη πιο κοντά στην απόφαση ανάπτυξης πυρηνικών όπλων, ακολουθώντας το παράδειγμα της Βόρειας Κορέας.
Την ίδια ώρα, η Ουάσινγκτον βλέπει και τις σχέσεις της με παραδοσιακούς Ευρωπαίους συμμάχους να δοκιμάζονται, καθώς αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις απέφυγαν να στηρίξουν ενεργά την αμερικανική στρατηγική στη Μέση Ανατολή.
Ο αναλυτής Ρόμπερτ Κέιγκαν υποστήριξε ότι η κρίση μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρό πλήγμα για το διεθνές κύρος των ΗΠΑ, συγκρίνοντάς τη ακόμη και με τις αποτυχημένες αμερικανικές εμπλοκές στο Βιετνάμ και το Αφγανιστάν.
