Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή της από αμερικανικές τεχνολογικές υποδομές και υπηρεσίες, εκτιμώντας ότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι εμπορικές εντάσεις καθιστούν πλέον τις τεχνολογικές εξαρτήσεις στρατηγικό κίνδυνο.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ολοκληρώνει ένα νέο πακέτο πρωτοβουλιών για την ενίσχυση της λεγόμενης «τεχνολογικής κυριαρχίας» της Ευρώπης, το οποίο αναμένεται να παρουσιαστεί στις 3 Ιουνίου. Οι προτάσεις αφορούν κρίσιμους τομείς όπως οι υπηρεσίες cloud, η τεχνητή νοημοσύνη, οι ημιαγωγοί, το λογισμικό και τα κέντρα δεδομένων.
Σύμφωνα με προσχέδιο της στρατηγικής που επικαλείται το Politico, η Κομισιόν προειδοποιεί ότι η αυξανόμενη γεωπολιτική κατακερματισμένη πραγματικότητα και η χρήση των αλυσίδων εφοδιασμού ως μέσου πίεσης μετατρέπουν τις τεχνολογικές εξαρτήσεις σε σοβαρές στρατηγικές αδυναμίες.
Παρότι οι τελικές αποφάσεις δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, οι Βρυξέλλες φαίνεται να κινούνται σε τέσσερις βασικούς άξονες προκειμένου να μειώσουν την εξάρτηση της Ευρώπης από ξένες τεχνολογίες.
Έλεγχος εξάρτησης από ξένες υπηρεσίες cloud
Το πρώτο μέτρο αφορά τις δημόσιες διοικήσεις των κρατών-μελών. Η Κομισιόν προτείνει να αξιολογείται κατά πόσο οι κυβερνητικές ψηφιακές υπηρεσίες εξαρτώνται υπερβολικά από ξένους παρόχους cloud, με βάση συγκεκριμένα κριτήρια ευρωπαϊκής ψηφιακής κυριαρχίας.
Στόχος είναι να εντοπιστούν πιθανά σημεία ευπάθειας απέναντι σε ένα ενδεχόμενο «ψηφιακό διακόπτη» ή περιορισμό πρόσβασης από ξένες εταιρείες. Οι κυβερνήσεις θα μπορούν να εξετάζουν εναλλακτικές λύσεις, ακόμη και να περιορίζουν τη συμμετοχή αμερικανικών κολοσσών σε ευαίσθητες δημόσιες συμβάσεις.
Ωστόσο, η τελική απόφαση για το αν θα ληφθούν πρόσθετα μέτρα θα παραμείνει στα χέρια των κρατών-μελών, τα οποία θα μπορούν ακόμη και να μην προχωρήσουν σε αλλαγές.
Νέα ώθηση στην ευρωπαϊκή βιομηχανία μικροτσίπ
Δεύτερος πυλώνας του σχεδίου είναι η ενίσχυση της παραγωγής ημιαγωγών στην Ευρώπη. Μέσω της αναθεώρησης του Ευρωπαϊκού Νόμου για τα Μικροτσίπ (Chips Act), η Επιτροπή σχεδιάζει να διευκολύνει την ανάπτυξη μεγάλων βιομηχανικών έργων, προσφέροντας ταχύτερες αδειοδοτήσεις, πρόσβαση σε δημόσια χρηματοδότηση και ειδικές γραμμές δοκιμών.
Η νέα στρατηγική βασίζεται στον νόμο που εγκρίθηκε το 2023, αλλά μετατοπίζει το βάρος από τη δημιουργία εγκαταστάσεων στην ενίσχυση της παραγωγικής δυναμικότητας, στην καλύτερη προετοιμασία για μελλοντικές κρίσεις και στη δημιουργία πραγματικής ζήτησης για ευρωπαϊκά τσιπ.
Η Κομισιόν επισημαίνει ότι οι πρόσφατες ελλείψεις ημιαγωγών επηρέασαν άμεσα την παραγωγή αυτοκινήτων, ιατρικού εξοπλισμού, ενεργειακών υποδομών και καταναλωτικών προϊόντων σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Στροφή στο λογισμικό ανοικτού κώδικα
Τρίτος άξονας είναι η μεγαλύτερη αξιοποίηση τεχνολογιών ανοικτού κώδικα (open source), δηλαδή λογισμικού του οποίου ο κώδικας είναι δημόσια διαθέσιμος. Οι Βρυξέλλες θεωρούν ότι τέτοιες λύσεις επιτρέπουν μεγαλύτερο έλεγχο των δεδομένων, μειώνουν την εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή και διευκολύνουν τη μετάβαση μεταξύ διαφορετικών παρόχων υπηρεσιών.
Η Επιτροπή σχεδιάζει να προωθήσει ευρωπαϊκές εταιρείες του χώρου, να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών και να δημιουργήσει νέο μηχανισμό υποστήριξης για τη συντήρηση και εξέλιξη ευρωπαϊκών λύσεων ανοικτού κώδικα.
Σύμφωνα με το σχέδιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση δαπανά σήμερα περίπου 264 δισ. ευρώ ετησίως κυρίως για ιδιόκτητες τεχνολογικές λύσεις, πολλές από τις οποίες προέρχονται από αμερικανικές εταιρείες.
Αναζήτηση επενδύσεων δισεκατομμυρίων ευρώ
Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής αυτονομίας απαιτεί τεράστιους οικονομικούς πόρους. Η Κομισιόν εκτιμά ότι μέχρι το 2036 θα χρειαστούν περίπου 200 δισ. ευρώ για την επέκταση της δυναμικότητας των ευρωπαϊκών κέντρων δεδομένων.
Παράλληλα, απαιτούνται περίπου 2 δισ. ευρώ για έρευνα και καινοτομία στον συγκεκριμένο τομέα, ενώ άλλα 20 δισ. ευρώ από δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους θεωρούνται απαραίτητα για την προώθηση της ψηφιοποίησης και της τεχνητής νοημοσύνης στον ενεργειακό τομέα.
Οι Βρυξέλλες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων και σχεδιάζουν πρωτοβουλίες που θα διευκολύνουν τους επενδυτές να εντοπίζουν ευκαιρίες χρηματοδότησης σε όλη την Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η δημιουργία «περιφερειών αριστείας ημιαγωγών» και ειδικών «ζωνών επιτάχυνσης κέντρων δεδομένων», με στόχο να καταστεί η ευρωπαϊκή αγορά πιο ελκυστική για μεγάλες τεχνολογικές επενδύσεις.
Η νέα στρατηγική αποτυπώνει τη βούληση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στις κρίσιμες ψηφιακές υποδομές της, σε μια περίοδο όπου η τεχνολογία αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως ζήτημα οικονομικής ασφάλειας και γεωπολιτικής ισχύος.
