Για σχεδόν μία δεκαετία, το Future Combat Air System (FCAS) προοριζόταν να αποτελέσει το σύμβολο ενός νέου οράματος για την ευρωπαϊκή στρατιωτική ισχύ.
Μια κοινή προσπάθεια της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ισπανίας, με το Βέλγιο σε ρόλο παρατηρητή, για τη δημιουργία όχι μόνο ενός νέου μαχητικού αεροσκάφους, αλλά ενός ολοκληρωμένου συστήματος παραγωγής που θα περιλάμβανε μαχητικά, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, αισθητήρες και δορυφόρους, ικανού να ανταγωνιστεί τα πιο προηγμένα στρατιωτικά αεροπορικά προγράμματα παγκοσμίως.
Ωστόσο, μετά την απόφαση του Βερολίνου να αποχωρήσει από το πρόγραμμα αυτή την εβδομάδα, εξαιτίας αγεφύρωτων διαφωνιών μεταξύ της γαλλικής Dassault Aviation και της γερμανικής Airbus Defence and Space, οι συμμετέχουσες χώρες προσπαθούν πλέον να καθορίσουν το μέλλον των αεροπορικών τους δυνατοτήτων.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ, χαρακτήρισε την αποτυχία του FCAS «καθαρή ανοησία», προειδοποιώντας ότι οι ευρωπαϊκές χώρες επέλεξαν να καταστούν «ασήμαντες σε έναν κρίσιμο τομέα της αεράμυνας».
Η κατάρρευση του προγράμματος ύψους 100 δισ. ευρώ έχει οδηγήσει τις εμπλεκόμενες χώρες σε αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων και όπως σημειώνει το Politιco, υπάρχουν τρεις βασικές επιλογές για τη συνέχεια…
-
Εθνική πορεία
Η πρώτη επιλογή είναι οι χώρες να προχωρήσουν αυτόνομα και να αναπτύξουν τα δικά τους μαχητικά αεροσκάφη. Πρόκειται για μια λύση που ήδη προωθούν γερμανικές εταιρείες, ενώ η Dassault υποστηρίζει εδώ και καιρό ότι η Γαλλία διαθέτει τις δυνατότητες να το πράξει μόνη της. Ωστόσο, μια τέτοια προσέγγιση ενδέχεται να οδηγήσει σε επικαλύψεις προγραμμάτων και να επιβαρύνει σημαντικά τους ήδη πιεσμένους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Η Γερμανία κινείται ήδη γρήγορα για να καλύψει το κενό που αφήνει το FCAS. Σε επιστολή προς τον υπουργό Άμυνας Μπόρις Πιστόριους, την οποία είδε το Politico, η Airbus και επτά ακόμη γερμανικές αεροδιαστημικές και αμυντικές εταιρείες πρότειναν τη δημιουργία μιας νέας συμμαχίας με την ονομασία Team Gen 6, με στόχο την ανάπτυξη ενός ευρωπαϊκού μαχητικού αεροσκάφους έκτης γενιάς.
Οι εταιρείες υποστηρίζουν ότι η Γερμανία πρέπει να επιδείξει «ικανότητα δράσης» μετά το τέλος του FCAS και προειδοποιούν ότι η εγχώρια βιομηχανία στρατιωτικής αεροπορίας κινδυνεύει να χάσει τεχνογνωσία, εξειδικευμένο προσωπικό και διεθνή ανταγωνιστικότητα εάν διακοπεί η σχετική δραστηριότητα.
Η πρόταση, ωστόσο, θα χρειαστεί πολιτική στήριξη από τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς και το υπουργείο Άμυνας, καθώς και σημαντική χρηματοδότηση. «Όσον αφορά το νέο αεροσκάφος, θα δούμε ποιες διαδρομές θα ακολουθήσουμε», δήλωσε ο Πιστόριους στους δημοσιογράφους την Τρίτη. «Βρισκόμαστε ήδη εδώ και μήνες σε συζητήσεις με διάφορους εμπλεκόμενους φορείς.»
Ένας από τους βασικούς λόγους της κατάρρευσης του FCAS ήταν οι διαφορετικές επιχειρησιακές απαιτήσεις των δύο κύριων εταίρων. Η Γαλλία επιθυμούσε ένα ελαφρύτερο αεροσκάφος κατάλληλο για χρήση σε αεροπλανοφόρα, ενώ η Γερμανία προτιμούσε ένα βαρύτερο μαχητικό αεροπορικής υπεροχής.
«Ουσιαστικά, φαίνεται σαν η Γερμανία να ήθελε έναν διάδοχο του Eurofighter και η Γαλλία έναν διάδοχο του Rafale, που είναι θεμελιωδώς διαφορετικά αεροσκάφη. Αυτό που ακριβώς αναζητά η Γερμανία σε ένα νέο μαχητικό παραμένει ασαφές», δήλωσε ο Εμίλ Αρσαμπό, ερευνητής στο Γερμανικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.
Η διαφορά αυτή είναι κρίσιμη, καθώς ένα μαχητικό έκτης γενιάς δεν είναι απλώς ταχύτερο ή πιο δυσδιάκριτο από τα ραντάρ. Σύμφωνα με την πρόταση της Team Gen 6, πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο σύστημα βασισμένο στη δικτύωση, στα μη επανδρωμένα συστήματα, στην επεξεργασία δεδομένων στην άκρη του δικτύου (edge computing) και στη συνεργασία επανδρωμένων και μη επανδρωμένων πλατφορμών.
Η Γαλλία προσεγγίζει το ζήτημα από διαφορετική αφετηρία. Τεχνικά, διαθέτει τη δυνατότητα να αναπτύξει μόνη της ένα νέο πολεμικό αεροσκάφος, κάτι που αποτελούσε το βασικό επιχείρημα της Dassault καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για το FCAS. Επιπλέον, η χώρα χρειάζεται ένα αεροσκάφος νέας γενιάς και για τη διατήρηση της πυρηνικής αποτρεπτικής της ικανότητας.
Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι κατά πόσο το Παρίσι μπορεί να αντέξει οικονομικά ένα τέτοιο εγχείρημα, δεδομένης της πίεσης που αντιμετωπίζουν τα δημόσια οικονομικά του. «Για τη Γαλλία, οι εξαγωγικές αγορές θα είναι απολύτως καθοριστικές εάν πρόκειται να αναπτύξει ένα αεροσκάφος μόνη της», σημειώνει ο Αρσαμπό.
-
Αγορά αμερικανικών αεροσκαφών
Η δεύτερη επιλογή είναι λιγότερο φιλόδοξη, αλλά ταχύτερη: η προμήθεια περισσότερων αεροσκαφών F-35 της Lockheed Martin. Εμπιστευτικά γερμανικά δημοσιονομικά έγγραφα που είχε δει παλαιότερα το Politico προβλέπουν περίπου 2,5 δισ. ευρώ φέτος για την επέκταση του σχεδιαζόμενου στόλου από 35 σε 50 αεροσκάφη.
Τα πρώτα 35 F-35, που παραγγέλθηκαν το 2022, κατασκευάζονται ήδη στις Ηνωμένες Πολιτείες και προορίζονται να αντικαταστήσουν τον γηρασμένο στόλο των Tornado στο πλαίσιο της αποστολής πυρηνικού διαμοιρασμού του ΝΑΤΟ.
Η αγορά επιπλέον αεροσκαφών δεν λύνει το ζήτημα του ποιος θα κατασκευάσει το επόμενο ευρωπαϊκό μαχητικό, αλλά μπορεί να προσφέρει πολύτιμο χρόνο στο Βερολίνο.
Το F-35 είναι ήδη διαθέσιμο, διαθέτει δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών όπλων και χρησιμοποιείται από ολοένα περισσότερους συμμάχους του ΝΑΤΟ. Για τους στρατιωτικούς σχεδιαστές, αποτελεί μια προφανή μεταβατική λύση.
Ωστόσο, κάθε επιπλέον F-35 ενισχύει μεν τις στρατιωτικές δυνατότητες της Γερμανίας, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει την εξάρτησή της από την Ουάσιγκτον, σε μια περίοδο όπου οι Ευρωπαίοι ηγέτες υποστηρίζουν ότι η ήπειρος πρέπει να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.
Παράλληλα, στις Ηνωμένες Πολιτείες αναπτύσσεται το μαχητικό έκτης γενιάς F-47 της Boeing, το οποίο θα μπορούσε να εισέλθει σε υπηρεσία πριν από το τέλος της δεκαετίας. Ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα εξάγουν στους συμμάχους τους εκδόσεις με χαμηλότερες δυνατότητες, μειώνοντας έτσι την ελκυστικότητά τους.
-
Αναζήτηση νέων εταίρων ή διάσωση τμημάτων του προγράμματος
Η τρίτη επιλογή είναι η συμμετοχή σε υπάρχοντα πολυεθνικά προγράμματα ή η διάσωση μέρους του FCAS. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει συμμετοχή στο Global Combat Air Programme (GCAP), το οποίο ηγούνται η Ιταλία, η Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, πρόσωπα που γνωρίζουν τις σχετικές συζητήσεις προειδοποιούν ότι η Ιταλία ή η Ιαπωνία ενδέχεται να είναι επιφυλακτικές απέναντι στην ένταξη νέων μελών, φοβούμενες ότι θα αλλοιωθεί η δομή του προγράμματος.
Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν και σημαντικά πλεονεκτήματα, σύμφωνα με τον Αλεσάντρο Μαρόνε, επικεφαλής του προγράμματος άμυνας, ασφάλειας και διαστήματος στο ιταλικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων.
Μιλώντας στο ιταλικό περιοδικό Startmag, ο Μαρόνε δήλωσε ότι η ένταξη της Γερμανίας στο GCAP θα «ανασυστήσει τον ιστορικό πυρήνα» της συνεργασίας που οδήγησε στην ανάπτυξη των Tornado και Eurofighter, ενώ το οικονομικό, βιομηχανικό και στρατιωτικό βάρος του Βερολίνου θα μπορούσε να προσδώσει στο πρόγραμμα «πολύ πιο έντονη ευρωπαϊκή διάσταση» και να το καταστήσει «κύριο σημείο αναφοράς για τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες».
Η Γερμανία έχει επίσης πραγματοποιήσει συνομιλίες για πιθανή συνεργασία με τη Σουηδία, η οποία κατασκευάζει το δικό της μαχητικό τέταρτης γενιάς Saab Gripen και εξετάζει την ανάπτυξη ενός πιο προηγμένου αεροσκάφους.
Η πρέσβειρα της Σουηδίας στο Βερολίνο, Βερόνικα Βαντ-Ντάνιελσον, δήλωσε στην εφημερίδα The Pioneer ότι η Σουηδία διαθέτει εταιρείες με «εκτεταμένες δυνατότητες στην αεράμυνα, στην τεχνολογία αισθητήρων και στα συστήματα μαχητικών αεροσκαφών».
Η Ισπανία, ωστόσο, βρίσκεται αντιμέτωπη με διαφορετικό δίλημμα. Συχνά παραγκωνισμένη από τη γαλλογερμανική διαμάχη, η Μαδρίτη συμμετείχε στο FCAS ως τρίτος εταίρος και προσδοκούσε ότι το πρόγραμμα θα διασφάλιζε μακροπρόθεσμο ρόλο για την αεροδιαστημική της βιομηχανία.
«Η Ισπανία ασφαλώς δεν πρόκειται να αναπτύξει μόνη της ένα πρόγραμμα μαχητικού αεροσκάφους», εκτιμά ο Αρσαμπό, προσθέτοντας ότι η χώρα μπορεί να προσφέρει επενδύσεις και παραγωγική ικανότητα, αλλά θα παραμείνει «ξεκάθαρα δευτερεύων εταίρος σε οποιοδήποτε κοινό πρόγραμμα ανάπτυξης αεροσκάφους».
Υπάρχουν επίσης και άλλα προγράμματα μαχητικών έκτης γενιάς, όπως το τουρκικό TAI Kaan, το οποίο πραγματοποίησε την πρώτη του πτήση το 2024. Προς το παρόν, η Άγκυρα συνεχίζει την ανάπτυξή του αυτόνομα, μετά την αποτυχία προηγούμενων προσπαθειών συνεργασίας με ευρωπαϊκές εταιρείες.
