Οι ναυτιλιακοί παράγοντες φοβούνται ότι η ειρηνευτική συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν έχει ανοίξει τον δρόμο για την επιβολή χρεώσεων στο Στενό του Ορμούζ μετά από 60 ημέρες, δημιουργώντας ένα νέο καθεστώς για τη θαλάσσια δίοδο που προηγουμένως ήταν ελεύθερη στη χρήση.
Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας που υπεγράφη την Τετάρτη, το Ιράν θα διαπραγματευτεί με το Ομάν και άλλα κράτη του Κόλπου σχετικά με τη «μελλοντική διαχείριση και τις θαλάσσιες υπηρεσίες στο Στενό του Ορμούζ».
Η ναυτιλιακή βιομηχανία ανησυχεί ότι η διατύπωση αυτή ανοίγει τον δρόμο ώστε το Ιράν να επιβάλει χρεώσεις για τη χρήση της θαλάσσιας οδού ή να δημιουργήσει ένα ταμείο παρόμοιο με εκείνο που χρησιμοποιείται στο Στενό της Μαλάκκας, το οποίο βρίσκεται μεταξύ Μαλαισίας, Ινδονησίας και Σιγκαπούρης.
«Το τελικό αποτέλεσμα αυτών των συζητήσεων πρέπει να είναι η ενίσχυση της κεντρικής αρχής ότι το Στενό του Ορμούζ πρέπει να παραμείνει χωρίς χρεώσεις», δήλωσε ο Philip Belcher, διευθυντής ναυτιλίας του οργανισμού δεξαμενόπλοιων Intertanko.
Ο John Stawpert, διευθυντής ναυτιλίας στο International Chamber of Shipping, είπε ότι η αναφορά σε «θαλάσσιες υπηρεσίες» υποδηλώνει «κάτι ισοδύναμο με τη Μαλάκκα. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι [η Μαλάκκα] είναι ένα εθελοντικό ταμείο στο οποίο συνεισφέρουν τα κράτη, όχι η βιομηχανία», πρόσθεσε, λέγοντας ότι το ταμείο στηρίζει βοηθήματα ναυσιπλοΐας και αντιδράσεις σε πετρελαιοκηλίδες.
«Δεν υπήρχε κάτι τέτοιο πριν [στον Ορμούζ], οπότε γεννιέται το ερώτημα γιατί ξαφνικά υπάρχει ανάγκη για αυτό σε αυτή την περιοχή», πρόσθεσε.
Κρίσιμο διαπραγματευτικό χαρτί για το Ιράν
Το Στενό του Ορμούζ έχει μετατραπεί σε κρίσιμο διαπραγματευτικό χαρτί για το Ιράν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσής του με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Μετά τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις τον Μάρτιο, η Τεχεράνη ουσιαστικά έκλεισε τη θαλάσσια δίοδο στην κυκλοφορία, απαιτώντας τέλος 2 εκατ. δολαρίων σε bitcoin και επιμένοντας ότι είχε ναρκοθετήσει τις βασικές ναυτιλιακές διαδρομές εισόδου και εξόδου από τον Κόλπο.
Ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε την πιθανότητα οι ΗΠΑ να διαχειριστούν το στενό μέσω κοινοπραξίας με το Ιράν νωρίτερα στη σύγκρουση, ενώ ο Λευκός Οίκος έχει επίσης εξετάσει την πιθανότητα δημιουργίας μιας «VIP» λωρίδας για πλοία που πληρώνουν τέλη. Άλλες φορές, ο Τραμπ και η κυβέρνησή του έχουν υποστηρίξει ότι θα ήταν απαράδεκτο το Ιράν να επιβάλλει υποχρεωτικά τέλη διέλευσης.
Ο Τζέι Ντι Βανς, αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, δήλωσε την Πέμπτη ότι οι διεθνείς θαλάσσιες οδοί «πρέπει να είναι χωρίς διόδια». Πρόσθεσε ότι η συμφωνία προβλέπει πως οι Ομανοί, οι Ιρανοί και οι χώρες του Κόλπου θα διαμορφώσουν ένα «κατάλληλο πλαίσιο ασφάλειας για τα στενά στο μέλλον». «Αυτό δεν αφορά διόδια, αφορά τη διασφάλιση ότι τα στενά δεν θα χρησιμοποιηθούν ποτέ ξανά ως σημείο στραγγαλισμού για την παγκόσμια οικονομία», είπε.
Αντί να πληρώνουν διόδια, οι χώρες των οποίων τα πλοία χρησιμοποιούν το Στενό της Μαλάκκας συνεισφέρουν εθελοντικά σε ένα ταμείο που χρησιμοποιείται για αποζημίωση περιβαλλοντικών ζημιών και για μελέτες σχετικά με θέματα όπως οι ναυτιλιακές διαδρομές. Η Ιαπωνία είναι ένας από τους μεγαλύτερους δωρητές του ταμείου.
Το Στενό του Ορμούζ, το οποίο είναι σημαντικά ευρύτερο από τη Μαλάκκα, πρόκειται να επαναλειτουργήσει για τη ναυσιπλοΐα την Παρασκευή στο πλαίσιο της ειρηνευτικής συμφωνίας με το Ιράν, η οποία δεσμεύει τη χώρα να μην επιβάλει τέλη διέλευσης για τουλάχιστον 60 ημέρες.
Η μελλοντική διαχείριση σε συνεννόηση με το Ομάν
Το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων ISNA ανέφερε την Πέμπτη ότι το Ιράν θα καθορίσει τη μελλοντική διαχείριση του στενού σε συνεννόηση με το Ομάν και ότι ο όρος «θαλάσσιες υπηρεσίες» αναφέρεται επίσης στη συλλογή τελών. Το Ιράν δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας που διέπει το διεθνές ναυτικό δίκαιο.
Οποιαδήποτε προσπάθεια επιβολής τελών στον Ορμούζ θα συναντούσε έντονη αντίθεση από τα κράτη του Κόλπου, ιδιαίτερα τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθώς και από ναυτιλιακούς φορείς που επιμένουν ότι το καθεστώς του στενού ως διεθνούς θαλάσσιας οδού πρέπει να γίνεται σεβαστό.
Οι συνομιλίες για το μελλοντικό καθεστώς στο στενό αναμένεται να είναι δύσκολες. Το Ομάν, του οποίου τα χωρικά ύδατα βρίσκονται στη δυτική πλευρά του στενού, έχει ήδη προκαλέσει δυσαρέσκεια σε ορισμένα κράτη του Κόλπου και στις ΗΠΑ. Ο Τραμπ τον περασμένο μήνα προειδοποίησε τη Μουσκάτ να «συμπεριφέρεται όπως όλοι οι άλλοι ή θα χρειαστεί να τους ανατινάξουμε».
Το Ομάν έχει απορρίψει ένα σύστημα διοδίων, αλλά έχει συζητήσει την πιθανότητα τελών με το Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου.
«Η Μουσκάτ δεν έχει καν εξετάσει ποτέ την ιδέα διοδίων και η δέσμευση στο διεθνές δίκαιο και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας είναι ακλόνητη. Εξετάζουμε την πιθανότητα νόμιμων χρεώσεων για παρεχόμενες υπηρεσίες στο μέλλον, ώστε να καλυφθεί η περιβαλλοντική αποκατάσταση της θαλάσσιας οδού, η ενισχυμένη διαχείριση ναυσιπλοΐας συμπεριλαμβανομένης της πλοήγησης (pilotage) και της ασφάλειας», δήλωσε στο Financial Times άτομο που ενημερώθηκε για τις συνομιλίες αυτόν τον μήνα.
Ξεκίνησαν να κινούνται τα πλοία
Μετά την υπογραφή της συμφωνίας, κάποια πλοία, συμπεριλαμβανομένων δεξαμενόπλοιων της μεγάλης κινεζικής ναυτιλιακής εταιρείας COSCO Shipping και ενός ιταλικού μεταφορέα αυτοκινήτων, είχαν ήδη αρχίσει να κινούνται μέσω του στενού την Πέμπτη.
Η κίνηση αυτή σημειώθηκε παρά τις προειδοποιήσεις που εστάλησαν στα πληρώματα από τη νεοσύστατη Αρχή του Περσικού Κόλπου για το Στενό, ότι μέχρι να «ανακοινωθεί επίσημα το νέο επιχειρησιακό καθεστώς, διατάσσεστε να απέχετε από οποιεσδήποτε ενέργειες, ελιγμούς ή ναυσιπλοΐα κοντά στο Στενό του Ορμούζ».
Άλλες ναυτιλιακές εταιρείες δήλωσαν ότι επικαιροποιούν τις εκτιμήσεις κινδύνου τους ή καθαρίζουν τα ύφαλα των πλοίων τους και τα προετοιμάζουν για αναχώρηση.
Παρά το γεγονός ότι ορισμένοι ρισκάρουν πρόωρη έξοδο, τουλάχιστον 550 πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο, σύμφωνα με ανάλυση της Kpler βάσει δεδομένων. Περισσότερα από 200 από αυτά είναι δεξαμενόπλοια αργού πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου, η πλειονότητα των οποίων είναι φορτωμένα με πετρέλαιο ή διυλισμένα καύσιμα.
