Σε μία από τις πιο κρίσιμες διπλωματικές πρωτοβουλίες των τελευταίων ετών για το Κυπριακό εξελίσσεται τη Δευτέρα (27/7) η επίσκεψη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, στη Λευκωσία.
Ειδικότερα, στόχος των επαφών είναι να διαπιστωθεί εάν υπάρχει το ελάχιστο κοινό έδαφος που θα επιτρέψει την επανεκκίνηση της διαπραγματευτικής διαδικασίας, σχεδόν εννέα χρόνια μετά το αδιέξοδο στο Κραν Μοντανά. Η αποστολή του επικεφαλής των Ηνωμένων Εθνών θεωρείται ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς οι θέσεις των δύο πλευρών εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά, ενώ η ολοκλήρωση της θητείας του στο τέλος του έτους περιορίζει το χρονικό περιθώριο για ουσιαστική πρόοδο.
Το πρόγραμμα των επαφών του Γκουτέρες
Ο Αντόνιο Γκουτέρες φθάνει στη Λευκωσία συνοδευόμενος από ανώτερα στελέχη του ΟΗΕ, ενώ στην Κύπρο βρίσκεται ήδη η προσωπική του απεσταλμένη για το Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, η οποία κατέγραψε τις θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της τουρκικής κυβέρνησης.
Έτσι, την Τρίτη (28/7) ο γενικός γραμματέας θα πραγματοποιήσει χωριστές συναντήσεις με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, Τουφάν Ερχιουρμάν. Στη συνέχεια θα καταθέσει στεφάνι στο Μνημείο των Πεσόντων Ειρηνευτών, θα επισκεφθεί το ανθρωπολογικό εργαστήριο της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοουμένους και θα έχει επαφές με τους διαπραγματευτές των δύο πλευρών, τις δικοινοτικές τεχνικές επιτροπές και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών.
Ακόμα, όπως αναφέρει το ΡΙΚ, το βράδυ της ίδιας ημέρας θα παρακαθίσει σε ιδιωτικό δείπνο με τους δύο ηγέτες στην κατοικία του ειδικού αντιπροσώπου του ΟΗΕ στην Κύπρο, ενώ η κορύφωση της επίσκεψης αναμένεται την Τετάρτη (29/7), με την κοινή συνάντηση του Νίκου Χριστοδουλίδη και του Τουφάν Ερχιουρμάν στην ελεγχόμενη από τα Ηνωμένα Έθνη περιοχή του παλαιού αεροδρομίου Λευκωσίας. Αμέσως μετά, ο Αντόνιο Γκουτέρες θα παραχωρήσει συνέντευξη Τύπου.
Νέα πρωτοβουλία για το Κυπριακό μετά το Κραν Μοντανά
Η τελευταία ολοκληρωμένη προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι του 2017 στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας, χωρίς να καταλήξει σε συμφωνία. Έκτοτε δεν έχουν επαναληφθεί επίσημες διαπραγματεύσεις για την ουσία του προβλήματος.
Έτσι, η εν λόγω πρωτοβουλία δεν θεωρείται ότι μπορεί από μόνη της να οδηγήσει σε συνολική λύση. Το βασικό ζητούμενο είναι να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για τα επόμενα βήματα, ενδεχομένως μέσω μιας νέας άτυπης διευρυμένης συνάντησης με τη συμμετοχή των δύο κοινοτήτων, των εγγυητριών δυνάμεων και του ΟΗΕ.
Σενάρια για αποκεντρωμένη ομοσπονδία
Το τελευταίο διάστημα έχουν δημοσιευθεί πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες εξετάζονται ιδέες για μια περισσότερο αποκεντρωμένη ή «χαλαρή» ομοσπονδιακή δομή. Μάλιστα, σύμφωνα με αυτά τα σενάρια, η κεντρική κυβέρνηση θα διατηρούσε περιορισμένες αρμοδιότητες, κυρίως σε ζητήματα διεθνούς εκπροσώπησης και συμμετοχής της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ περισσότερες εξουσίες θα ασκούνταν από τα δύο συνιστώντα κρατίδια.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει παρουσιαστεί επίσημη πρόταση από τα Ηνωμένα Έθνη. Εκπρόσωποι του ΟΗΕ αποφεύγουν να επιβεβαιώσουν την ύπαρξη συγκεκριμένου σχεδίου, ενώ από κυπριακής πλευράς οι σχετικές πληροφορίες αντιμετωπίζονται ως δημοσιογραφικά σενάρια και όχι ως διαμορφωμένη πρόταση διαπραγμάτευσης.
Το χάσμα που εξακολουθεί να χωρίζει τις δύο πλευρές
Η ελληνοκυπριακή πλευρά εξακολουθεί να υποστηρίζει λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, στη βάση των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Αντίθετα, η Τουρκία επιμένει στην αναγνώριση της κυριαρχικής ισότητας και του ίσου διεθνούς καθεστώτος των Τουρκοκυπρίων, προβάλλοντας ως βάση λύσης τη συνεργασία δύο κρατών. Η διαφορά αυτή εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό εμπόδιο για την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ΟΗΕ επιχειρεί να διερευνήσει εάν μπορεί να υπάρξει μια κοινά αποδεκτή διαδικασία, χωρίς να αποκλίνει από το πλαίσιο των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας και χωρίς να προκαταλαμβάνει το περιεχόμενο μιας ενδεχόμενης συμφωνίας.
Τι λένε Αθήνα και Λευκωσία για το Κυπριακό
Ενόψει της επίσκεψης του Αντόνιο Γκουτέρες, ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, και ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, συναντήθηκαν το Σάββατο (25/7), επιβεβαιώνοντας τον συντονισμό Αθήνας και Λευκωσίας.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός επανέλαβε τη στήριξη της Ελλάδας στην επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών στη βάση των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, επισημαίνοντας ότι η επικείμενη ολοκλήρωση της θητείας του Αντόνιο Γκουτέρες καθιστά το επόμενο διάστημα ιδιαίτερα κρίσιμο.
Από την πλευρά του, ο Νίκος Χριστοδουλίδης υπογράμμισε ότι το Κυπριακό αποτελεί και ευρωπαϊκό ζήτημα, αναδεικνύοντας το αυξημένο ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις εξελίξεις. Παρά τη διπλωματική κινητικότητα των τελευταίων εβδομάδων, Αθήνα και Λευκωσία εξακολουθούν να κρατούν χαμηλούς τόνους ως προς τις προσδοκίες για άμεση πρόοδο.
