Η πτώση της κυβέρνησης του Μπασάρ αλ Άσαντ άφησε πίσω της ένα χάος αναπάντητων ερωτημάτων, με κορυφαίο την τύχη των πιο υψηλόβαθμων στελεχών του μηχανισμού του. Μεταξύ αυτών δεσπόζει η φιγούρα του Χοσάμ Λούκα, του ανθρώπου που κινούσε τα νήματα των συριακών υπηρεσιών πληροφοριών και βαρύνεται με κατηγορίες για σειρά σκοτεινών υποθέσεων. Μια εκτεταμένη έρευνα που διεξήγαγε το BBC κατάφερε να ξετυλίξει το νήμα της εξαφάνισής του, φτάνοντας μέχρι τη ρωσική πρωτεύουσα, χάρη σε ένα τυχαίο εύρημα στην καρδιά της συριακής πρωτεύουσας.
Όταν το καθεστώς κατέρρευσε τον Δεκέμβριο του 2024, ο Λούκα χάθηκε από προσώπου γης. Λίγο καιρό μετά, ένοπλες ομάδες εισήλθαν στην πολυτελή κατοικία που διατηρούσε στη Δαμασκό, η οποία είχε πλέον εγκαταλειφθεί. Στους χώρους του σπιτιού βρέθηκαν διάφορα προσωπικά αντικείμενα, όπως ρούχα γνωστών σχεδιαστών, επίσημα έγγραφα και τιμητικές διακρίσεις, καθώς και πλήθος φωτογραφιών. Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσαν τα πολλά αντίγραφα μιας συγκεκριμένης λήψης, όπου ο καταζητούμενος αξιωματούχος πόζαρε χαμογελαστός κάνοντας χειραψία με τον ίδιο τον Μπασάρ αλ Άσαντ.
Το κλειδί, ωστόσο, για την αποκάλυψη της διαδρομής του βρισκόταν πεταμένο σε μια γωνιά του σαλονιού. Ήταν ένα απλό σημειωματάριο, γεμάτο με χειρόγραφες σημειώσεις που περιλάμβαναν ονόματα και τηλεφωνικούς αριθμούς. Η λίστα αυτή αποτελούσε έναν καθρέφτη των επαφών του, περιλαμβάνοντας από εμπόρους και ιατρικό προσωπικό, μέχρι στρατιωτικούς και μέλη της οικογένειάς του.
Ο ρόλος στη Χομς και οι σκοτεινές υποθέσεις
Η πορεία του Λούκα στα κλιμάκια της εξουσίας ταυτίστηκε με την ανελέητη καταστολή των αντικαθεστωτικών ήδη από το ξεκίνημα του εμφυλίου πολέμου. Έχοντας αναλάβει τα ηνία της Πολιτικής Ασφάλειας στην περιοχή της Χομς, τέθηκε επικεφαλής των επιχειρήσεων εναντίον των ένοπλων ομάδων της αντιπολίτευσης. Οι κάτοικοι της περιοχής έχουν χαραγμένη στη μνήμη τους την εικόνα του τηλεφωνικού του αριθμού, ο οποίος ήταν γραμμένος με σπρέι σε τοίχους κτιρίων. Η φήμη που τον συνόδευε ήταν πως μια κλήση σε αυτόν τον αριθμό αρκούσε για να δοθεί άδεια ασφαλούς εξόδου σε όσους ήθελαν να διαφύγουν από τις ζώνες που βρίσκονταν υπό πολιορκία.
Αν και υπάρχουν αναφορές για ορισμένους που πέτυχαν τον σκοπό τους, το ρεπορτάζ του BBC καταγράφει και μια άλλη, πιο ζοφερή πλευρά. Σύμφωνα με μαρτυρίες, αρκετοί από αυτούς που επικοινώνησαν, χάθηκαν για πάντα χωρίς να αφήσουν το παραμικρό ίχνος. Το δίκτυο που είχε στήσει ήταν τόσο ευρύ και δαιδαλώδες, διεισδύοντας ακόμα και στις τάξεις των αντιπάλων του, που του χάρισε ένα χαρακτηριστικό ψευδώνυμο. Όπως έλεγαν οι ντόπιοι, «Ήταν παντού». Ένας πρώην μαχητής της αντιπολίτευσης δεν δίστασε να τον χαρακτηρίσει «σατανική ιδιοφυΐα», αναδεικνύοντας την πανουργία που τον διέκρινε.
Το αιματοκύλισμα με τα ανήλικα θύματα
Από τις πιο σοβαρές κατηγορίες που βαραίνουν τον πρώην αξιωματούχο είναι η εμπλοκή του στα γεγονότα του Σεπτεμβρίου του 2015, τα οποία έμειναν στην ιστορία ως η «Σφαγή των Παιδιών». Σε μια συντονισμένη επίθεση στη συνοικία αλ Ουάερ της Χομς, έχασαν τη ζωή τους 28 άτομα. Όπως καταγράφει το Συριακό Δίκτυο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ανάμεσα στους νεκρούς βρίσκονταν τέσσερις γυναίκες και 17 ανήλικα.
Ένα από τα θύματα ήταν και ο επτάχρονος Ουάελ. Ο πατέρας του, Μοχάμεντ Τουακατλί, εξιστόρησε στους ερευνητές πώς αντίκρισε τα παιδιά νεκρά στο ίδιο ακριβώς σημείο όπου λίγο πριν απολάμβαναν το παιχνίδι τους. Αναφορές από ακτιβιστικές οργανώσεις και μέσα της αντιπολίτευσης εκείνης της περιόδου, τοποθετούν τον Λούκα στο επίκεντρο του σχεδιασμού για την επιλογή των στόχων της μοιραίας εκείνης ημέρας.
Η ανέλιξή του συνεχίστηκε απρόσκοπτα, οδηγώντας τον στην ηγεσία της Γενικής Διεύθυνσης Ασφάλειας. Από αυτό το κομβικό πόστο, επόπτευε τις κρατήσεις χιλιάδων πολιτών που κατέληγαν σε διαβόητα σωφρονιστικά ιδρύματα, όπως οι εγκαταστάσεις στη Σεντνάγια, έναν τόπο που περιγράφηκε ως «ανθρώπινο σφαγείο».
Οι τηλεφωνικές κλήσεις και ο πρώην φρουρός
Έχοντας στα χέρια τους το σημειωματάριο, οι ερευνητές του βρετανικού μέσου ψηφιοποίησαν το υλικό και ξεκίνησαν τη διερεύνηση των 155 τηλεφωνικών αριθμών. Η διαδικασία έδειξε πως μόνο 51 από αυτούς λειτουργούσαν ακόμη. Οι αρχικές κρούσεις έπεσαν στο κενό, καθώς οι συνομιλητές έκλειναν απότομα τη γραμμή ή αρνούνταν οποιαδήποτε σχέση με τον καταζητούμενο αξιωματούχο.
Η έρευνα μεταφέρθηκε στο πεδίο, εντός των συριακών συνόρων. Ένα μέλος της δημοσιογραφικής ομάδας έκλεισε ραντεβού για να συναντήσει γιατρούς που αναφέρονταν στη λίστα. Ένας επαγγελματίας υγείας στο Χαλέπι δέχτηκε με δυσκολία ότι του είχε παράσχει ιατρικές υπηρεσίες, ζητώντας άμεσα την αποχώρηση του δημοσιογράφου, ενώ ένας συνάδελφός του στη Δαμασκό ανέφερε πως είχε ταξιδέψει στη Ρωσία ως συνοδός της μητέρας του αξιωματούχου.
Η κρίσιμη καμπή στην υπόθεση σημειώθηκε όταν ένας πρώην φύλακας του συγκροτήματος κατοικιών του Λούκα, παρέδωσε τα στοιχεία επικοινωνίας του προσωπικού του σωματοφύλακα. Ο τελευταίος ανέφερε πως, ενώ οι αντικαθεστωτικοί πλησίαζαν την πρωτεύουσα τον Δεκέμβριο του 2024, το αφεντικό του δήλωνε αποφασισμένο να μείνει και να πολεμήσει. Παρόλα αυτά, τα ξημερώματα είχε εξαφανιστεί, αδειάζοντας παράλληλα το χρηματοκιβώτιο του γραφείου του. Στη συνέχεια, παραχωρήθηκε και το τηλέφωνο του οδηγού, ο οποίος εικάζεται πως ανέλαβε τη νυχτερινή φυγάδευσή του.
Η ρωσική σύνδεση και η παρέμβαση της Δικαιοσύνης
Η διαδρομή διαφυγής φαίνεται πως πέρασε μέσα από τον Λίβανο. Κυβερνητική πηγή από τη Βηρυτό επισήμανε στο βρετανικό δίκτυο πως χρησιμοποιήθηκε «καλό ρωσικό διαβατήριο, αλλά με διαφορετικό όνομα» για τη μετάβαση στη ρωσική επικράτεια. Μέσω μιας άλλης επαφής από το σημειωματάριο, εντοπίστηκε ένας τηλεφωνικός αριθμός με ρωσικό πρόθεμα.
Για την ταυτοποίηση, το συγκεκριμένο άτομο πραγματοποίησε κλήση παρουσία των δημοσιογράφων, κάνοντας ερωτήσεις που αποκλειστικά ο Λούκα θα ήταν σε θέση να απαντήσει, με τον συνομιλητή να επιβεβαιώνει τα στοιχεία. Όταν οι δημοσιογράφοι ανέλαβαν την επικοινωνία, η απάντηση που έλαβαν ήταν ξεκάθαρη: «Δεν μπορώ να πάρω κανένα ρίσκο μιλώντας στο τηλέφωνο στη θέση που βρίσκομαι». Στο ερώτημα για πιθανή ρωσική απαγόρευση, η αντίδραση ήταν κοφτή: «Δεν μπορώ να μιλήσω. Δεν μπορώ να εξηγήσω. Πρέπει να καταλάβετε», τερματίζοντας αμέσως μετά την κλήση.
Μέσα από ψηφιακά ίχνη και έναν δεύτερο αριθμό που χρησιμοποιούσε για ανταλλαγή μηνυμάτων, η τοποθεσία του περιορίστηκε σε δύο προάστια έξω από τη Μόσχα. Η αποκάλυψη της δημοσιογραφικής ταυτότητας σε επόμενη κλήση οδήγησε στο άμεσο κλείσιμο της γραμμής, ενώ ερωτήματα που στάλθηκαν γραπτώς έμειναν αναπάντητα.
Σε θεσμικό επίπεδο, οι συριακές αρχές έχουν ήδη αναλάβει δράση. Όπως επιβεβαίωσε ο γενικός εισαγγελέας Χασάν αλ Τούρμπα, υπάρχει πλέον επίσημη δίωξη για «ανθρωποκτονία από πρόθεση, βασανιστήρια και θάνατο συνεπεία βασανιστηρίων». Το εθνικό ένταλμα σύλληψης είναι ενεργό, με τη Δαμασκό να κινεί τις διαδικασίες για την έκδοσή του. Ωστόσο, η παραμονή του στη Ρωσία καθιστά την επιστροφή του εξαιρετικά δύσκολη.
Παρά τη σιγή ιχθύος από τη ρωσική πλευρά, οι συγγενείς των θυμάτων απαιτούν την απόδοση ευθυνών. Ο πατέρας του αδικοχαμένου Ουάελ συνοψίζει τον πόνο της απώλειας με μια φράση που δεν ξεχνιέται: «Ο Ουάελ ήταν απλώς ένα επτάχρονο παιδί. Το μόνο που τον ένοιαζε ήταν να παίζει και να διασκεδάζει».
