Δύο ισχυρά μηνύματα για τις γεωπολιτικές επιδιώξεις της Τουρκίας έστειλε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ανοίγοντας αφενός την πόρτα στην Αίγυπτο για συμμετοχή στη νέα αμυντική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν και επαναφέροντας αφετέρου το κρίσιμο ζήτημα των F-35 στις σχέσεις με τις ΗΠΑ.
Συγκεκριμένα, σε συνέντευξή του στο Al Jazeera, ο Τούρκος Πρόεδρος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο το Κάιρο να αποτελέσει το επόμενο μέλος της «Συμφωνίας της Μέκκας». Παράλληλα, δήλωσε ότι έχει λάβει υπόσχεση από τον Αμερικανό ομόλογό του, Ντόναλντ Τραμπ, για τα αμερικανικά μαχητικά F-35 και περιμένει πλέον να τη δει να υλοποιείται.
Οι δύο αναφορές αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς η Άγκυρα επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της στη νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας, την ίδια στιγμή που επιδιώκει να κλείσει μία από τις σημαντικότερες εκκρεμότητες στις σχέσεις της με την Ουάσινγκτον.
Στο κάδρο η Αίγυπτος για τη νέα αμυντική συμμαχία
Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου τη «Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας», δημιουργώντας ένα νέο περιφερειακό αμυντικό σχήμα. Βασικό στοιχείο της συμφωνίας είναι η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας. Μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων.
Επίσης, η συμφωνία προβλέπει τη δημιουργία μηχανισμών πολιτικού και στρατιωτικού συντονισμού σε υψηλό επίπεδο, κοινές στρατιωτικές ασκήσεις και βαθύτερη συνεργασία στην αμυντική βιομηχανία. Η συνεργασία επεκτείνεται, μεταξύ άλλων, σε μη επανδρωμένα και αυτόνομα συστήματα, ηλεκτρονικό πόλεμο και τεχνητή νοημοσύνη.
Η πιθανότητα διεύρυνσης δεν εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη συνέντευξη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η Άγκυρα έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι το σχήμα μπορεί να δεχθεί νέα μέλη, με την Αίγυπτο να αναφέρεται ως πιθανή υποψήφια.
Μια ρήτρα που θυμίζει το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ
Η ρήτρα συλλογικής άμυνας έχει ήδη προκαλέσει συγκρίσεις με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, έχει δηλώσει ότι από τεχνικής πλευράς η συμφωνία λειτουργεί με αντίστοιχη λογική, αν και η εφαρμογή της σε περίπτωση επίθεσης θα απαιτούσε διαβουλεύσεις μεταξύ των συμβαλλόμενων κρατών για το είδος της υποστήριξης που θα παρασχεθεί.
Η Άγκυρα, πάντως, έχει ξεκαθαρίσει ότι η νέα συμφωνία δεν αποσκοπεί στην αντικατάσταση υφιστάμενων συμμαχιών.
Ερντογάν για F-35: «Έχω υπόσχεση από τον Τραμπ»
Το δεύτερο μήνυμα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αφορά σε ένα από τα πλέον δύσκολα ζητήματα στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις.
Ο Τούρκος Πρόεδρος δήλωσε στο Al Jazeera ότι έχει λάβει υπόσχεση από τον Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τα F-35 και ότι αναμένει αυτή να γίνει πράξη.
Η Τουρκία είχε απομακρυνθεί από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, μετά την απόκτηση του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400. Η Ουάσινγκτον είχε κρίνει ότι η παρουσία των S-400 δημιουργούσε κινδύνους για την ασφάλεια της τεχνολογίας των αμερικανικών μαχητικών.
Παρά τις προσδοκίες της Άγκυρας, η επιστροφή της Τουρκίας στα F-35 δεν εξαρτάται μόνο από την πολιτική βούληση του Λευκού Οίκου καθώς παραμένουν νομοθετικά και πολιτικά εμπόδια στις ΗΠΑ, με το ζήτημα των S-400 να βρίσκεται στον πυρήνα της διαφωνίας.
Το μήνυμα στην Ευρώπη
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έστρεψε τα πυρά του και προς την Ε.Ε., υποστηρίζοντας ότι δεν διακρίνει πραγματική βούληση από την ευρωπαϊκή πλευρά για την ένταξη της Τουρκίας.
Ακόμα, σύμφωνα με τον Τούρκο Πρόεδρο, η ευρωπαϊκή προοπτική δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα για την Άγκυρα, ενώ εκτίμησε ότι η Ευρώπη θα είναι εκείνη που τελικά θα χάσει από αυτή την εξέλιξη.
«Προτεραιότητα» τα Στενά του Ορμούζ
Μεγάλο μέρος της συνέντευξης αφορούσε στην κατάσταση στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις της συνεχιζόμενης κρίσης.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χαρακτήρισε προτεραιότητα την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, εκτιμώντας ότι η συνέχιση του κλεισίματός τους δεν εξυπηρετεί καμία πλευρά. Παράλληλα, αναφέρθηκε στον διαμεσολαβητικό ρόλο του Κατάρ και επανέλαβε ότι η Τουρκία δεν σκοπεύει να αφήσει αβοήθητους τους γείτονές της.
Τι είπε ο Ερντογάν για Συρία, Γάζα και Λίβανο
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Τούρκος Πρόεδρος στη Συρία, δηλώνοντας ότι η Άγκυρα θα κάνει ό,τι μπορεί για τη σταθερότητα στη χώρα και γνωστοποιώντας την πρόθεσή του να την επισκεφθεί.
Αναφέρθηκε, επίσης, στους Κούρδους της Συρίας, υποστηρίζοντας ότι θα έχουν «μερίδιο στην ειρήνη και τη σταθερότητα», ενώ δήλωσε ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να ενισχύει τους δεσμούς της με τις κουρδικές κοινότητες της περιοχής.
Για τη Γάζα, επανέλαβε ότι η Άγκυρα θα συνεχίσει την υποστήριξή της, ενώ για τον Λίβανο εξέφρασε ανησυχία για τις συνεχιζόμενες ισραηλινές επιθέσεις. Αναφέρθηκε ακόμη στον ρόλο που θεωρεί ότι πρέπει να διαδραματίσουν οι ΗΠΑ για τον τερματισμό των εχθροπραξιών.
Τέλος, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επανέλαβε τη στήριξη της Τουρκίας προς το Σουδάν και αναφέρθηκε στις σχέσεις της Άγκυρας με τη Λιβύη.
