Σε μοχλό πίεσης για την εξασφάλιση νέας ευρωπαϊκής χρηματοδότησης προς την Ουκρανία μετατρέπει τον επόμενο κοινοτικό προϋπολογισμό ο Φρίντριχ Μερτς, θέτοντας ουσιαστικά τα υπόλοιπα κράτη-μέλη προ ενός διλήμματος: κοινή δέσμευση για την κάλυψη των αναγκών του Κιέβου ή κίνδυνος να μπλοκάρει η συμφωνία για τις ευρωπαϊκές δαπάνες της επόμενης επταετίας.
Ο Γερμανός καγκελάριος ζητεί να αναλάβουν και οι 27 χώρες της ΕΕ το μερίδιο που τους αναλογεί στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, τόσο για το 2027 όσο και για τα επόμενα χρόνια. Η θέση του Βερολίνου είναι σαφής: η έγκριση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ) για την περίοδο 2028-2034 δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς μια συνολική συμφωνία για τη στήριξη του Κιέβου.
Η παρέμβαση του Μερτς προκαλεί ήδη έντονο προβληματισμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς η διαπραγμάτευση για τον προϋπολογισμό συνδέεται πλέον άμεσα με ένα από τα πιο διχαστικά ζητήματα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η απειλή μη συναίνεσης από τη Γερμανία προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα πίεσης σε μια διαδικασία που απαιτεί ομοφωνία.
Το μήνυμα Μερτς στον Αντόνιο Κόστα: «Όλοι πρέπει να πληρώσουν το μερίδιό τους»
Το πλαίσιο των γερμανικών απαιτήσεων περιγράφεται σε επιστολή που απέστειλε ο Φρίντριχ Μερτς στις 6 Νοεμβρίου στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα. Σε αυτήν, ο καγκελάριος υπογραμμίζει ότι η Ουκρανία χρειάζεται σταθερή και προβλέψιμη οικονομική ενίσχυση, καθώς εισέρχεται στον πέμπτο χειμώνα του πολέμου, την ώρα που οι ρωσικές επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές εντείνονται.
Ο Μερτς χαρακτηρίζει την υποστήριξη προς το Κίεβο κοινή ευρωπαϊκή ευθύνη και επισημαίνει ότι μέχρι σήμερα η οικονομική επιβάρυνση δεν κατανέμεται ισότιμα. Όπως υποστηρίζει, η διμερής βοήθεια προέρχεται κυρίως από έναν περιορισμένο αριθμό κρατών, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια νέα συμφωνία για τον επιμερισμό του κόστους.
Το βασικό αίτημα του Βερολίνου είναι να υπάρξει δέσμευση από το σύνολο των κρατών-μελών, χωρίς εξαιρέσεις, ώστε να καλυφθούν οι άμεσες ανάγκες της Ουκρανίας και να διασφαλιστεί η χρηματοδότησή της και μετά το 2027. Η γερμανική πλευρά θέλει, μάλιστα, η συμφωνία να περιλαμβάνει και τις υποχρεώσεις από τους ήδη συσσωρευμένους τόκους.
Η απάντηση Κόστα σε Μερτς
Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα προσπάθησε να καθησυχάσει τον Γερμανό Καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς. Σε επιστολή που είδε το Euronews, ο Κόστα ανέφερε ότι η συζήτηση για τα δύο θέματα θα πραγματοποιηθεί στα τέλη του μήνα, κατά τη διάρκεια ειδικής συνόδου κορυφής στις Βρυξέλλες, μόλις η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποβάλει προτάσεις για την κάλυψη του χρηματοδοτικού ελλείμματος της Ουκρανίας.
Ο Μερτς, ωστόσο, πίεσε να πραγματοποιηθεί η συζήτηση κατά τη διάρκεια της άτυπης συνόδου κορυφής αυτής της εβδομάδας στο Δουβλίνο.
«Υπό το φως των εξελίξεων, θα αφιερώσω χρόνο για μια ευρεία συζήτηση σχετικά με την Ουκρανία στην επικείμενη άτυπη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Δουβλίνο», δηλώνει ο Κόστα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ο Μερτς να θέσει το ζήτημα ενώπιον των ομολόγων του.
Ουκρανία: Το κενό των 70 δισ. ευρώ και η λύση του κοινού δανεισμού
Η οικονομική διάσταση του ζητήματος εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την πίεση που ασκεί το Βερολίνο. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο Μερτς στην επιστολή του, οι χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας για το 2027 παρουσιάζουν έλλειμμα περίπου 70 δισ. ευρώ. Από αυτό το ποσό, σχεδόν 45 δισ. ευρώ εκτιμάται ότι θα πρέπει να καλυφθούν από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει διαφορετικά χρηματοδοτικά εργαλεία, μεταξύ των οποίων και την έκδοση πρόσθετου κοινού χρέους. Στόχος είναι να βρεθεί λύση έως το τέλος του έτους, ώστε να μην υπάρξει κενό στην οικονομική υποστήριξη του Κιέβου.
Ωστόσο, η προοπτική νέου ευρωπαϊκού δανεισμού δεν βρίσκει σύμφωνες όλες τις κυβερνήσεις. Ορισμένα κράτη-μέλη αντιμετωπίζουν ήδη σημαντικές δημοσιονομικές πιέσεις και δεν επιθυμούν να αναλάβουν πρόσθετες υποχρεώσεις για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Ο Γερμανός καγκελάριος επιδιώκει να μεταφέρει τη συζήτηση στο γεύμα εργασίας της άτυπης Συνόδου Κορυφής στο Δουβλίνο, την Παρασκευή, ζητώντας να δοθεί προτεραιότητα στο συγκεκριμένο ζήτημα. Για το Βερολίνο, η επίτευξη κοινής συμφωνίας δεν αφορά μόνο την κάλυψη των άμεσων αναγκών του Κιέβου, αλλά αποτελεί προϋπόθεση για τη συνολική δημοσιονομική διαπραγμάτευση.
Οι τέσσερις χώρες που αντιδρούν στην απαίτηση Μερτς
Η πρωτοβουλία του Μερτς συναντά ήδη αντιστάσεις από την Ουγγαρία, τη Σλοβακία, την Τσεχία και τη Βουλγαρία, οι οποίες έχουν εκφράσει επιφυλάξεις ή αντίθεση στην ανάληψη νέων οικονομικών δεσμεύσεων για την Ουκρανία.
Η Σλοβακία, η Τσεχία και η Ουγγαρία είχαν εξασφαλίσει τον περασμένο Δεκέμβριο εξαίρεση από την καταβολή τόκων για το δάνειο των 90 δισ. ευρώ που συμφωνήθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη στήριξη του Κιέβου. Η στάση τους δείχνει ότι δεν υπάρχει κοινή γραμμή μεταξύ των 27 ως προς τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να συνεχιστεί η χρηματοδότηση.
Οι αντιδράσεις δεν περιορίζονται, πάντως, στις χώρες που εμφανίζονται αρνητικές απέναντι σε πρόσθετη βοήθεια. Η Φινλανδία και η Εσθονία, παρά τη σταθερή υποστήριξή τους προς την Ουκρανία, διατηρούν επιφυλάξεις για τη σύνδεση της χρηματοδότησης με το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο.
Έτσι, η γερμανική πρόταση κινδυνεύει να δημιουργήσει ένα ευρύτερο μέτωπο διαφωνιών, καθώς αρκετές κυβερνήσεις δεν θέλουν να αποδεχθούν ότι η έγκριση του προϋπολογισμού θα εξαρτάται από πρόσθετες δεσμεύσεις για το Κίεβο.
Η σύγκρουση για τα κονδύλια συνοχής και οι δημοσιονομικές ισορροπίες
Πέρα από τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, η αντιπαράθεση αγγίζει και τον τρόπο κατανομής των ευρωπαϊκών πόρων για την περίοδο 2028-2034. Το ενδεχόμενο να συνδεθούν οι νέες υποχρεώσεις προς το Κίεβο με τον επόμενο προϋπολογισμό δημιουργεί ανησυχία σε χώρες που θέλουν να διατηρήσουν τα κονδύλια για την πολιτική συνοχής και την αγροτική πολιτική.
Το πρόβλημα είναι ότι η Γερμανία, ως ο μεγαλύτερος καθαρός συνεισφέρων στον κοινοτικό προϋπολογισμό, συγκαταλέγεται στις χώρες που ζητούν περιορισμό των συνολικών ευρωπαϊκών δαπανών. Από την άλλη πλευρά, αρκετά κράτη που εμφανίζονται απρόθυμα να αναλάβουν νέες υποχρεώσεις για την Ουκρανία είναι καθαροί αποδέκτες κοινοτικών κονδυλίων.
Αυτό δημιουργεί μια δύσκολη εξίσωση για τις διαπραγματεύσεις: κυβερνήσεις που αντιτίθενται στην πρόσθετη χρηματοδότηση του Κιέβου ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες και με πιέσεις για περιορισμό των πόρων που λαμβάνουν από την ΕΕ.
Ο Μερτς θέλει αποφάσεις με ειδική πλειοψηφία για την Ουκρανία
Σύμφωνα με πληροφορίες, η γερμανική πλευρά επιδιώκει να αλλάξει και ο τρόπος λήψης των μελλοντικών αποφάσεων για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Συγκεκριμένα, το Βερολίνο προωθεί τη δυνατότητα έγκρισης σχετικών αποφάσεων με ειδική πλειοψηφία, ώστε να περιοριστεί η δυνατότητα μεμονωμένων κρατών να μπλοκάρουν επανειλημμένα τις συμφωνίες.
Η επιδίωξη αυτή συνδέεται με την εμπειρία των προηγούμενων διαπραγματεύσεων, κατά τις οποίες οι διαφωνίες μεταξύ κρατών-μελών δυσχέραναν την εξεύρεση κοινής λύσης για την οικονομική στήριξη της Ουκρανίας.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η πίεση που ασκεί ο Μερτς θα οδηγήσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σε μια κοινή δέσμευση ή εάν θα ενισχύσει τις αντιστάσεις απέναντι στο γερμανικό σχέδιο. Σε κάθε περίπτωση, η σύνδεση της ουκρανικής βοήθειας με τον επόμενο κοινοτικό προϋπολογισμό μετατρέπει τη χρηματοδότηση του Κιέβου σε καθοριστικό πεδίο σύγκρουσης για το μέλλον των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών ισορροπιών.
