Ο πόλεμος στο Ιράν έχει οδηγήσει στη μεγαλύτερη αύξηση του παγκόσμιου ενεργειακού πληθωρισμού τα τελευταία 25 χρόνια.
Σύμφωνα με στοιχεία της ελβετικής τράπεζα UBS από ανεπτυγμένες και αναδυόμενες οικονομίες, οι τιμές της ενέργειας αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 5,5% τον Μάρτιο. Πρόκειται για ένα ποσοστό που ξεπερνά την άνοδο που είχε καταγραφεί μετά την έναρξη του πολέμου Ρωσίας – Ουκρανίας τον Μάρτιο του 2022.
Η UBS παρακολουθεί τον πληθωρισμό σε περίπου 45 μεγάλες ανεπτυγμένες και αναδυόμενες οικονομίες, εκ των οποίων οι 27 έχουν μέχρι στιγμής δημοσιεύσει στοιχεία για τον Μάρτιο.
«Οι αυξήσεις ήταν ευρείας βάσης. Περίπου τα δύο τρίτα των οικονομιών που ανέφεραν στοιχεία κατέγραψαν μηνιαίες αυξήσεις στο 97% ή και υψηλότερα των ιστορικών τους κατανομών, αντανακλώντας το παγκοσμίως συγχρονισμένο σοκ στις τιμές της ενέργειας που προκλήθηκε από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή», σημείωσε ο Arend Kapteyn, επικεφαλής παγκόσμιας οικονομικής και στρατηγικής έρευνας, σε μήνυμά του προς τους πελάτες της τράπεζας.
Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, υπήρξαν και ορισμένες εξαιρέσεις. Ο ενεργειακός πληθωρισμός μειώθηκε στη Σουηδία—κυρίως λόγω της απότομης πτώσης στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας (ο Μάρτιος ήταν ο θερμότερος μήνας που έχει καταγραφεί στη χώρα), γεγονός που αντιστάθμισε τις έντονες αυξήσεις στα καύσιμα 0 καθώς και στην Εσθονία και τη Σλοβενία, ενώ η Χιλή κατέγραψε επίσης μόνο περιορισμένες αυξήσεις.
Η UBS διαπίστωσε επίσης ότι η άνοδος του γενικού πληθωρισμού παραμένει ελαφρώς χαμηλότερη από το ανώτατο επίπεδο που είχε σημειωθεί τον Μάρτιο του 2022. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι πριν από τέσσερα χρόνια υπήρχαν και σοβαρές διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού, καθώς και εξαιρετικά ισχυρή ζήτηση μετά την πανδημία, που οδήγησαν σε αυξήσεις τιμών σε ένα ευρύτερο φάσμα αγαθών και υπηρεσιών.
Η UBS μειώνει και τις προβλέψεις για την ανάπτυξη της Ευρωζώνης
Εν τω μεταξύ, η UBS αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις της για την οικονομική ανάπτυξη της Ευρωζώνης, εκτιμώντας ότι η κλιμάκωση της έντασης στο Ιράν αυξάνει αισθητά τους κινδύνους για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Στην ανάλυσή της η ελβετική τράπεζα επισημαίνει ότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις ενδέχεται να επηρεάσουν δυσμενώς την οικονομική δραστηριότητα, κυρίως μέσω της ανόδου των τιμών της ενέργειας, της επιδείνωσης του επιχειρηματικού κλίματος και της ενίσχυσης της αβεβαιότητας στις αγορές. Όπως αναφέρει, μια πιο παρατεταμένη ή μια κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να έχει ευρύτερες επιπτώσεις στην ανάπτυξη, στον πληθωρισμό και στη νομισματική πολιτική της Ευρωζώνης.
Η UBS πλέον προβλέπει ότι η οικονομία της Ευρωζώνης θα αναπτυχθεί με ρυθμό 0,8% το 2026, έναντι προηγούμενης εκτίμησης για 1,3%, ενώ για το 2027 αναμένει ρυθμό ανάπτυξης 1,2%. Η αναθεώρηση αυτή αντανακλά, σύμφωνα με την τράπεζα, την εκτίμηση ότι το αυξημένο ενεργειακό κόστος και η επιβράδυνση της ζήτησης θα επιβαρύνουν τόσο την παραγωγή όσο και την κατανάλωση.
Οι οικονομολόγοι της UBS τονίζουν ότι οι κίνδυνοι παραμένουν κυρίως καθοδικοί. Δηλαδή, αν η σύγκρουση κλιμακωθεί ή διατηρηθεί για μεγαλύτερο διάστημα, οι προβλέψεις ενδέχεται να αποδειχθούν ακόμη πιο απαισιόδοξες. Στο βασικό τους σενάριο, υπογραμμίζουν πως η μεγαλύτερη άνοδος στις τιμές της ενέργειας θα μεταφερθεί σταδιακά στο κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, επιβαρύνοντας την αγοραστική δύναμη και τη βιομηχανική παραγωγή.
Γερμανία και Ιταλία οι πιο ευάλωτες
Ιδιαίτερα ευάλωτες εμφανίζονται η Γερμανία και η Ιταλία, καθώς πρόκειται για οικονομίες με σημαντική βιομηχανική δραστηριότητα και μεγαλύτερη έκθεση στις ενεργειακές διακυμάνσεις. Για τη Γερμανία, η UBS μείωσε την πρόβλεψη ανάπτυξης για το 2026 στο 0,6% από 1,2%, ενώ για την Ιταλία αναθεώρησε την πρόβλεψη στο 0,5% από 0,9%. Η εκτίμηση της τράπεζας είναι ότι οι δύο αυτές οικονομίες θα δεχθούν ισχυρότερη πίεση από το αυξημένο κόστος παραγωγής και τη χαμηλότερη επιχειρηματική εμπιστοσύνη.
Αντίθετα, η Γαλλία και η Ισπανία εκτιμάται ότι θα έχουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα. Η Ισπανία, ειδικότερα, αναμένεται να καταγράψει ανάπτυξη περίπου 2,2% το 2026, χάρη στη σχετικά πιο ισχυρή εγχώρια ζήτηση και στη μικρότερη εξάρτηση από ορισμένους βιομηχανικούς κλάδους που πλήττονται εντονότερα από το ενεργειακό σοκ. Από την άλλη η Γαλλία, αν και με σαφώς χαμηλότερη ανάπτυξη, παραμένει σταθερή στο 0,9% για το 2026 και στο 1% για το 2027.
Νέο πληθωριστικό κύμα στην ευρωζώνη
Στο μέτωπο των τιμών, η UBS εκτιμά ότι ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη θα κινηθεί εκ νέου ανοδικά, κυρίως εξαιτίας της ενέργειας. Σύμφωνα με την ανάλυση, ο πληθωρισμός έχει ήδη αυξηθεί στο 2,5% και θα μπορούσε να κορυφωθεί γύρω στο 3,4%, εφόσον παραμείνουν οι πιέσεις στις αγορές ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι η αποκλιμάκωση των τιμών θα γίνει πιο αργά από ό,τι αναμενόταν μέχρι πρότινος.
Η UBS εκτιμά επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ενδέχεται να χρειαστεί να διατηρήσει πιο αυστηρή στάση για περισσότερο χρόνο. Στο πλαίσιο αυτό, θεωρεί πιθανές δύο ακόμη αυξήσεις επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης, καθώς η ΕΚΤ θα επιχειρήσει να συγκρατήσει τις δευτερογενείς πληθωριστικές πιέσεις, ακόμη κι αν η ανάπτυξη παραμένει υποτονική. Με άλλα λόγια, η τράπεζα βλέπει τον κίνδυνο μιας περιόδου κατά την οποία η οικονομία θα κινείται ασθενικά, ενώ οι πληθωριστικές πιέσεις θα παραμένουν επίμονες.
«Αδύναμα» τα εργαλεία των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων
Σε ό,τι αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, η UBS σημειώνει ότι οι κυβερνήσεις της Ευρωζώνης δεν διαθέτουν μεγάλα περιθώρια για ισχυρή στήριξη. Όπως αναφέρει, τα πιθανά μέτρα θα είναι μάλλον περιορισμένα, συνολικού ύψους κάτω από 0,5% του ΑΕΠ, και θα εστιάζουν κυρίως σε παρεμβάσεις για τη μείωση του ενεργειακού βάρους, όπως φορολογικές ελαφρύνσεις ή στοχευμένες ενισχύσεις.
Συνολικά, η UBS περιγράφει ένα περιβάλλον στο οποίο η Ευρωζώνη αντιμετωπίζει ταυτόχρονα χαμηλότερη ανάπτυξη, υψηλότερο πληθωρισμό και μεγάλη γεωπολιτική αβεβαιότητα. Η βασική της προειδοποίηση είναι ότι η σύγκρουση με επίκεντρο το Ιράν δεν αποτελεί απλώς εξωτερικό κίνδυνο, αλλά έναν παράγοντα που επηρεάζει άμεσα τις οικονομικές προοπτικές της Ευρώπης μέσω της ενέργειας, της εμπιστοσύνης και της νομισματικής πολιτικής.
