Η πτώση που καταγράφουν τις τελευταίες ώρες οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου, καθώς ενισχύονται οι προσδοκίες για μια πιθανή συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν που θα μπορούσε να οδηγήσει στην επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, προσφέρει μια πρώτη αίσθηση ανακούφισης στις αγορές.
Ενδεικτικά, το αμερικανικό αργό (WTI) υποχωρεί σχεδόν 5%, στα 91,78 δολάρια το βαρέλι, ενώ το Brent καταγράφει απώλειες 4,7%, στα 98,63 δολάρια.
Μετά από εβδομάδες έντονων αναταράξεων, ακραίας μεταβλητότητας και φόβων για μια ευρύτερη ενεργειακή κρίση, η προοπτική αποκλιμάκωσης μοιάζει να λειτουργεί εκτονωτικά.
Ωστόσο, πίσω από τη σημερινή υποχώρηση των τιμών, το βασικό ερώτημα παραμένει εάν πρόκειται πράγματι για την αρχή μιας σταθερής επιστροφής στην κανονικότητα ή απλώς για μια προσωρινή αντίδραση ανακούφισης σε ένα εξαιρετικά εύθραυστο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Ο φόβος της προσωρινής ανακωχής
Οι περισσότεροι αναλυτές συγκλίνουν στο ότι ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία, η αποκλιμάκωση δεν πρόκειται να είναι ούτε άμεση ούτε γραμμική. Ο πρώτος λόγος είναι ότι η ίδια η διπλωματική διέξοδος, εφόσον τελικά επιβεβαιωθεί, δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί σταθερή και οριστική. Η κρίση που ξέσπασε γύρω από το Ιράν και τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο δεν είναι ένα απομονωμένο επεισόδιο, αλλά η κορύφωση βαθύτερων στρατηγικών συγκρούσεων που παραμένουν ανοιχτές.
► Μένει από πετρέλαιο η Δύση: Πρωτοφανής μείωση των αποθεμάτων – Έρχεται νέο κύμα ακρίβειας
Το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, η ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή, η αμερικανική πολιτική πίεση στο εσωτερικό της Ουάσινγκτον και η ανάγκη της ιρανικής ηγεσίας να δείξει ότι δεν υπέκυψε σε εξωτερικές πιέσεις συνθέτουν ένα σκηνικό όπου ακόμη και μια συμφωνία μπορεί να αποδειχθεί περισσότερο προσωρινή ανακωχή παρά μόνιμη λύση.
Οι αγορές γνωρίζουν καλά ότι οι γεωπολιτικές συμφωνίες υπό πίεση συχνά έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής. Γι’ αυτό και η σημερινή πτώση δεν ερμηνεύεται ως πλήρης αποκατάσταση της εμπιστοσύνης, αλλά μάλλον ως απομάκρυνση, στην παρούσα φάση, του πιο ακραίου σεναρίου, δηλαδή μιας παρατεταμένης ενεργειακής ασφυξίας.
Άλλωστε, η ίδια η πολιτική πραγματικότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες κάνει το τοπίο ακόμη πιο περίπλοκο. Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με πιέσεις από διαφορετικές πλευρές. Από τη μία, η ανάγκη να εμφανιστεί ως ηγέτης που αποκλιμακώνει μια κρίση με σοβαρό οικονομικό κόστος και από την άλλη, η πίεση του εσωτερικού πολιτικού του ακροατηρίου να μην εκληφθεί ότι υποχωρεί απέναντι στο Ιράν.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη και μια συμφωνία μπορεί να είναι εύθραυστη από τη στιγμή της γέννησής της.
Ο ρόλος της εφοδιαστικής αλυσίδας
Ο δεύτερος και εξίσου κρίσιμος λόγος αφορά τις ίδιες τις φυσικές ροές της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας. Ακόμη κι αν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν άμεσα, η εφοδιαστική αλυσίδα δεν επανέρχεται αυτομάτως στην προηγούμενη κατάστασή της. Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου δεν λειτουργεί με την ταχύτητα των πολιτικών ανακοινώσεων, όταν αφορούν την αποκλιμάκωση των εχθροπραξιών. Λειτουργεί με πραγματικά φορτία, δεξαμενόπλοια, ασφαλιστικά συμβόλαια, λιμενικές υποδομές, συμβόλαια παράδοσης που έχουν ήδη δεχθεί ισχυρό πλήγμα.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι αναλυτές της Wood Mackenzie προειδοποιούν πως ακόμη και ένα σενάριο «ταχύτατης ειρήνης» δεν σημαίνει επιστροφή στην κανονικότητα από τη μία ημέρα στην άλλη.
Κατά τη διάρκεια της κρίσης, περισσότερα από 11 εκατομμύρια βαρέλια ημερήσιας παραγωγής από τον Κόλπο βρέθηκαν εκτός κανονικής ροής, ενώ τεράστιες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου έμειναν ουσιαστικά αποκλεισμένες από τις αγορές.
Δεξαμενόπλοια εγκλωβίστηκαν, φορτία άλλαξαν πορεία, ασφαλιστικά κόστη εκτινάχθηκαν και κυβερνήσεις αναγκάστηκαν να αναζητήσουν εναλλακτικά σενάρια ενεργειακής ασφάλειας.
Η ζημιά, με άλλα λόγια, δεν αφορά μόνο το αν ανοίγει ξανά ένας θαλάσσιος διάδρομος, αλλά το γεγονός ότι για εβδομάδες η παγκόσμια αγορά λειτούργησε υπό καθεστώς πανικού. Και ο πανικός αφήνει ίχνη. Οι traders δεν αλλάζουν αμέσως στάση επειδή υπάρχει μια πολιτική ανακοίνωση. Οι αγοραστές δεν επιστρέφουν αυτόματα στις προηγούμενες συνήθειες. Οι ασφαλιστικές εταιρείες δεν επαναφέρουν ακαριαία τα ασφάλιστρα στα προ κρίσης επίπεδα. Η εμπιστοσύνη, όπως και η προσφορά, αποκαθίσταται σταδιακά.
Αυτό εξηγεί και τα έντονα σκαμπανεβάσματα των τελευταίων εβδομάδων. Το πετρέλαιο δεν κινείται πλέον αποκλειστικά με βάση τα θεμελιώδη της αγοράς, αλλά λειτουργεί ως άμεσος δείκτης των γεωπολιτικών συνθηκών. Κάθε πληροφορία περί νέας έντασης οδηγούσε σε εκτίναξη των τιμών. Κάθε σήμα για πιθανές συνομιλίες προκαλούσε βίαιες διορθώσεις. Οι αγορές δεν τιμολογούν απλώς την τρέχουσα προσφορά, αλλά την πιθανότητα της επόμενης κρίσης.
Η σημερινή αποκλιμάκωση δεν σημαίνει ότι η αγορά θεωρεί πως η κρίση οδεύει προς το τέλος με μια πιθανή συμφωνία. Σημαίνει απλώς ότι προς το παρόν απομακρύνεται το χειρότερο δυνατό σενάριο. Η διαφορά είναι κρίσιμη.
Για τον καταναλωτή, αυτό μεταφράζεται σε μια απλή αλλά όχι ιδιαίτερα ευχάριστη πραγματικότητα. Ακόμη κι αν οι διεθνείς τιμές συνεχίσουν να αποκλιμακώνονται βραχυπρόθεσμα, η επιστροφή σε πραγματικά χαμηλότερο ενεργειακό κόστος θα χρειαστεί χρόνο. Η αγορά πετρελαίου μπορεί να αντιδρά ακαριαία. Η οικονομία, όμως, κινείται με πολύ πιο αργούς ρυθμούς.
