Αντιμέτωπη με έναν πρωτοφανή τριπλό ενεργειακό κλοιό βρίσκεται η παγκόσμια οικονομία, καθώς οι ροές πετρελαίου απειλούνται ταυτόχρονα στον Περσικό Κόλπο, στην Ερυθρά Θάλασσα και στη Μαύρη Θάλασσα.
Όπως αναφέρει η Wall Street Journal, οι τρεις αυτές θαλάσσιες αρτηρίες συνδέονται με τη διακίνηση περίπου του ενός τετάρτου της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, με την κρίση να ξεσπά σε μια ιδιαίτερα ευάλωτη συγκυρία: τα στρατηγικά και εμπορικά αποθέματα βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα πολλών ετών, περιορίζοντας σημαντικά τις δυνατότητες αντίδρασης σε μια παρατεταμένη διακοπή του εφοδιασμού.
Οι τιμές του πετρελαίου ξεπέρασαν την Πέμπτη τα 100 δολάρια το βαρέλι, για πρώτη φορά από τις αρχές Ιουνίου, καθώς η σύγκρουση ΗΠΑ και Ιράν κλιμακώνεται και τα προβλήματα στη Μέση Ανατολή επεκτείνονται πλέον πέρα από τα Στενά του Ορμούζ.
► Το πετρέλαιο «χτύπησε» τα 100 δολάρια – Προειδοποιήσεις Λαγκάρντ για ενεργειακό σοκ
Η ενεργοποίηση των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα και οι συνεχείς ουκρανικές επιθέσεις κατά ρωσικών ενεργειακών υποδομών στη Μαύρη Θάλασσα δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα για την παγκόσμια αγορά ενέργειας, τις μεταφορές, τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη.
Τα τρία μέτωπα
Το πρώτο και σημαντικότερο μέτωπο βρίσκεται στα Στενά του Ορμούζ, από όπου, πριν από την έναρξη του πολέμου, διερχόταν περίπου το 20% έως 25% του παγκόσμιου πετρελαίου.
Το ουσιαστικό κλείσιμο της θαλάσσιας οδού έχει περιορίσει δραστικά τις εξαγωγές από τον Περσικό Κόλπο, με τη Σαουδική Αραβία και άλλους παραγωγούς να στρέφονται σε εναλλακτικές διαδρομές μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και του Κόλπου του Ομάν.
Ωστόσο, και η εναλλακτική διαδρομή βρίσκεται πλέον υπό απειλή. Οι υποστηριζόμενοι από την Τεχεράνη Χούθι ανακοίνωσαν ότι επιτέθηκαν σε δύο σαουδαραβικά δεξαμενόπλοια που κατευθύνονταν προς το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, τη στρατηγική θαλάσσια δίοδο που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Ινδικό Ωκεανό.
Πριν από τον πόλεμο, από τη συγκεκριμένη περιοχή περνούσε περίπου το 12% των παγκόσμιων θαλάσσιων ροών πετρελαίου, καθώς και σημαντικό μέρος του διεθνούς εμπορίου, συνολικής αξίας άνω του 1 τρισ. δολαρίων ετησίως.
Εφόσον οι Χούθι καταφέρουν να εμποδίσουν τη Σαουδική Αραβία να χρησιμοποιεί την Ερυθρά Θάλασσα, εκτιμάται ότι θα μπορούσε να διακοπεί η διακίνηση περίπου του 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, περιορίζοντας δραματικά την πρόσβαση ενός από τους μεγαλύτερους παραγωγούς στις διεθνείς αγορές.
Το τρίτο μέτωπο βρίσκεται στη Μαύρη Θάλασσα, όπου η Ουκρανία έχει εντείνει τις επιθέσεις της εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων, λιμενικών εγκαταστάσεων, αγωγών και πλοίων. Μπαράζ πληγμάτων κοντά στο Νοβοροσίσκ, το λιμάνι από το οποίο διακινείται σχεδόν το ένα τρίτο των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου, οδήγησε σε αναστολή των ροών μέσω αγωγού που μεταφέρει ρωσικό και καζακικό αργό προς τη Μαύρη Θάλασσα.
Τα αποθέματα στα χαμηλότερα επίπεδα δεκαετιών
Η τριπλή διαταραχή εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σημαντικότερες οικονομίες διαθέτουν πολύ μικρότερα αποθέματα για να απορροφήσουν ένα νέο σοκ.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα συνολικά αποθέματα αργού πετρελαίου, στα οποία περιλαμβάνονται τα εμπορικά αποθέματα, μειώθηκαν κατά 3 εκατ. βαρέλια την εβδομάδα που ολοκληρώθηκε στις 17 Ιουλίου.
Πλέον βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα από τα μέσα της προεδρίας του Ρόναλντ Ρίγκαν.
Αντίστοιχα, τα κρατικά ελεγχόμενα αποθέματα στις χώρες του ΟΟΣΑ μειώθηκαν κατά ακόμη 44 εκατ. βαρέλια τον Ιούνιο, σε σχέση με τον Μάιο, όταν είχαν ήδη υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Δεκέμβριο του 1990.
«Οι μεγάλες αποδεσμεύσεις στρατηγικών αποθεμάτων στην αρχή της σύγκρουσης έχουν περιορίσει ουσιαστικά το περιθώριο ασφαλείας για οποιαδήποτε νέα διαταραχή», προειδοποίησε ο αναλυτής της Vortexa, Μικ Στράουτμαν.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα σε βενζίνη και ντίζελ
Η μεγαλύτερη πίεση δεν εντοπίζεται μόνο στο αργό πετρέλαιο, αλλά κυρίως στα προϊόντα διύλισης, όπως η βενζίνη, το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα.
Δύο από τους σημαντικότερους εξαγωγείς διυλισμένων προϊόντων στον κόσμο, η Ρωσία και η Μέση Ανατολή, έχουν πληγεί ταυτόχρονα από τις πολεμικές συγκρούσεις.
Οι ουκρανικές επιθέσεις έχουν θέσει εκτός λειτουργίας περισσότερο από το ένα τρίτο της ρωσικής δυναμικότητας διύλισης. Οι ποσότητες αργού που επεξεργάζονται τα ρωσικά διυλιστήρια έχουν υποχωρήσει σε χαμηλό άνω των 20 ετών, κάτω από τα 4 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Σύμφωνα με τη Wood Mackenzie, τα ουκρανικά drones έχουν πλήξει μέσα στο έτος τα μεγαλύτερα διυλιστήρια της Ρωσίας, ενώ οι εξαγωγές ντίζελ έχουν μειωθεί περίπου στο μισό σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.
Η Ρωσία, η οποία κάλυπτε περίπου το 11% των παγκόσμιων εξαγωγών ντίζελ, απαγόρευσε από τις 8 Ιουλίου έως το τέλος του μήνα τις εξαγωγές του καυσίμου, μετά τις μεγάλες ουρές που σχηματίστηκαν στα πρατήρια.
Οι επισκευές των ρωσικών διυλιστηρίων αναμένεται να καθυστερήσουν, καθώς οι κυρώσεις δυσκολεύουν την εξεύρεση ανταλλακτικών και εξειδικευμένου προσωπικού.
Στερεύει η Ευρώπη
Το κλείσιμο του Περσικού Κόλπου δυσχεραίνει και την προσπάθεια αναπλήρωσης των παγκόσμιων αποθεμάτων καυσίμων. Πριν από τη σύγκρουση, η περιοχή προμήθευε περίπου το ένα πέμπτο του ντίζελ και σχεδόν το μισό του αποθέματος σε αεροπορικά καύσιμα στην Ευρώπη.
Σε αντίθεση με το αργό πετρέλαιο, το οποίο μπορεί σε έναν βαθμό να διοχετευθεί μέσω αγωγών σε εναλλακτικά λιμάνια, τα διυλισμένα προϊόντα έχουν πολύ λιγότερες επιλογές παράκαμψης των Στενών του Ορμούζ.
Ως αποτέλεσμα, η προσφορά αργού έχει ανακάμψει ταχύτερα από την προσφορά βενζίνης, ντίζελ και καυσίμων αεροσκαφών. «Αυτό περιορίζει την τιμή του αργού, αλλά ταυτόχρονα προκαλεί πανικό στις αγορές καυσίμων», ανέφεραν αναλυτές της Morgan Stanley.
Η διαφορά ανάμεσα στην τιμή του αργού και στην τιμή των προϊόντων διύλισης, γνωστή ως «crack spread», έχει διευρυνθεί στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων ετών σε Ευρώπη και ΗΠΑ.
Η μεγάλη παράκαμψη και το κόστος στη ναυτιλία
Η κατάσταση στην Ερυθρά Θάλασσα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τη διεθνή ναυτιλία. Σε περίπτωση πλήρους αποκλεισμού του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, τα πλοία μπορούν να φτάσουν από τη Σαουδική Αραβία στην Ασία, αλλά θα πρέπει να ακολουθήσουν μια εξαιρετικά μεγάλη διαδρομή: προς τα βόρεια μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, δυτικά προς τα Στενά του Γιβραλτάρ και στη συνέχεια νότια γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας.
Η παράκαμψη προσθέτει από 10 έως 15 ημέρες στο ταξίδι, σύμφωνα με την Kpler, αυξάνοντας το κόστος μεταφοράς και δεσμεύοντας για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα τη διαθέσιμη χωρητικότητα των δεξαμενόπλοιων.
Παράλληλα, τα πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια VLCC, τα οποία μεταφέρουν έως 2 εκατ. βαρέλια, δεν μπορούν να περάσουν από τη Διώρυγα του Σουέζ όταν είναι πλήρως φορτωμένα, λόγω του μεγάλου βυθίσματός τους. Θα πρέπει, επομένως, να κινούνται με μερικό φορτίο, καθιστώντας τη μεταφορά ακόμη πιο δαπανηρή και λιγότερο αποτελεσματική.
Απειλές των Χούθι για «κλείσιμο της στρόφιγγας»
Ανώτερος αξιωματούχος των Χούθι, ο Χιζάμ αλ Άσαντ, προειδοποίησε ότι οι προσπάθειες μεταφοράς σαουδαραβικού πετρελαίου μέσω της Μεσογείου αποτελούν «απόλυτη ανοησία».
Άφησε, μάλιστα, να εννοηθεί ότι οι Χούθι θα μπορούσαν να πλήξουν εγκαταστάσεις παραγωγής πετρελαίου στο εσωτερικό της Σαουδικής Αραβίας, όπως έχουν πράξει και στο παρελθόν.
«Τα επόμενα βήματα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν το ολοκληρωτικό κλείσιμο της στρόφιγγας», ανέφερε.
Φόβοι για πετρέλαιο στα 150 δολάρια
Οι διεθνείς τιμές έχουν ήδη αυξηθεί σημαντικά, με το Brent να βρίσκεται περίπου 40% υψηλότερα σε σχέση με την παραμονή της έναρξης του πολέμου.
Αναλυτές της RBC Capital Markets προειδοποίησαν ότι η σύγκρουση έχει εισέλθει σε «σαφώς πιο επικίνδυνη φάση», εκτιμώντας ότι ένας γενικευμένος περιφερειακός πόλεμος θα μπορούσε να οδηγήσει το πετρέλαιο ακόμη και στα 150 δολάρια το βαρέλι.
Η Goldman Sachs, από την πλευρά της, εκτιμά ότι, σε περίπτωση παρατεταμένης διακοπής της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, το Brent θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 120 δολάρια μέσα στο τέταρτο τρίμηνο.
Λαγκάρντ: Το ενεργειακό σοκ μπορεί να ενταθεί
Τον κίνδυνο νέων πληθωριστικών πιέσεων επισήμανε και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, μετά την απόφαση της ΕΚΤ να διατηρήσει αμετάβλητα τα επιτόκια.
► Η ΕΚΤ κράτησε αμετάβλητα τα επιτόκια – Στο μικροσκόπιο το νέο ενεργειακό σοκ
Η ίδια υπογράμμισε ότι ο πλήρης αντίκτυπος του ενεργειακού σοκ δεν έχει ακόμη εκδηλωθεί, ενώ οι επιχειρήσεις αναμένουν να αυξήσουν τις τιμές πώλησης των προϊόντων τους.
Όσο περισσότερο παραμένουν σε υψηλά επίπεδα οι τιμές της ενέργειας, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος δευτερογενών επιπτώσεων, μέσω αυξήσεων στο κόστος παραγωγής, στις μεταφορές, στα τρόφιμα και τελικά στον γενικό πληθωρισμό.
Ανάλογη προειδοποίηση απηύθυνε ο εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, τονίζοντας ότι η πλήρης και άνευ όρων επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ είναι απαραίτητη για να αποφευχθεί περαιτέρω επιδείνωση της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας.
Πάνω από 4 δολάρια η βενζίνη στις ΗΠΑ
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές στους καταναλωτές. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η μέση τιμή της απλής αμόλυβδης βενζίνης ξεπέρασε τα 4 δολάρια το γαλόνι, καταγράφοντας αύξηση περίπου 37% σε σχέση με την περίοδο πριν από την έναρξη του πολέμου.
Οι τιμές του ντίζελ είναι αυξημένες κατά περίπου 39%, επιβαρύνοντας τις οδικές μεταφορές, τη γεωργία και την εφοδιαστική αλυσίδα.
Ο φόβος ότι το ακριβότερο πετρέλαιο θα αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό έχει οδηγήσει και σε άνοδο των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων. Η απόδοση του αμερικανικού δεκαετούς ξεπέρασε το 4,65%, επηρεάζοντας άμεσα το κόστος των στεγαστικών και καταναλωτικών δανείων.
Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται, έτσι, αντιμέτωπη όχι μόνο με τον κίνδυνο ενεργειακών ελλείψεων, αλλά και με έναν νέο κύκλο πληθωρισμού, υψηλότερων επιτοκίων και ασθενέστερης ανάπτυξης.
Με τα τρία σημαντικότερα σημεία διέλευσης πετρελαίου να βρίσκονται ταυτόχρονα σε πολεμικό κλοιό και τα αποθέματα σε ιστορικά χαμηλά, οποιαδήποτε νέα κλιμάκωση θα μπορούσε να μετατρέψει την ενεργειακή κρίση σε ένα ευρύτερο σοκ για ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
