Η χρήση άνθρακα σημείωσε παγκόσμιο ρεκόρ το 2024, παρά τις προσπάθειες μετάβασης σε καθαρή ενέργεια. Η πραγματικότητα έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τους διακηρυγμένους στόχους για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη και την κλιματική αλλαγή.
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση State of Climate Action, που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη (22/10), η χρήση ανανεώσιμων πηγών στην παραγωγή ενέργειας συνέχισε ανοδικά, ωστόσο η συνολική αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης για ηλεκτρισμό οδήγησε σε αύξηση της χρήσης άνθρακα.
Η έκθεση παρουσίασε μια ζοφερή εικόνα για τις πιθανότητες του κόσμου να αποφύγει τις ολοένα και πιο σοβαρές συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Οι χώρες υπολείπονται σημαντικά των στόχων που έχουν θέσει για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου — εκπομπές που συνεχίζουν να αυξάνονται, έστω και με βραδύτερο ρυθμό από πριν.
«Εκτός πορείας η απεξάρτηση από τον άνθρακα» για την κλιματική αλλαγή
Η Κλέα Σούμερ, ερευνήτρια στο ινστιτούτο σκέψης World Resources Institute, που ηγήθηκε της μελέτης, δήλωσε σύμφωνα με τον Guardian: «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι σε μεγάλο βαθμό κινούμαστε προς τη σωστή κατεύθυνση. Απλώς δεν το κάνουμε αρκετά γρήγορα. Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της αξιολόγησής μας είναι ότι, για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά, οι προσπάθειες απεξάρτησης από τον άνθρακα παραμένουν εκτός πορείας».
Για να πετύχει ο κόσμος καθαρές μηδενικές εκπομπές άνθρακα έως το 2050 – ώστε να περιοριστεί η υπερθέρμανση του πλανήτη στον 1,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, όπως προβλέπει η Συμφωνία των Παρισίων – περισσότερες βιομηχανίες θα πρέπει να εγκαταλείψουν το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και άλλα ορυκτά καύσιμα.
Αυτό, όμως, θα αποδώσει μόνο αν η παγκόσμια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στηρίζεται σε χαμηλές εκπομπές άνθρακα. «Το πρόβλημα είναι ότι ένα ενεργειακό σύστημα που βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα προκαλεί αλυσιδωτές και πολλαπλές επιπτώσεις», εξήγησε η Σούμερ. «Το μήνυμα εδώ είναι απολύτως σαφές: δεν θα μπορέσουμε να περιορίσουμε την υπερθέρμανση στον 1,5°C αν η χρήση άνθρακα συνεχίσει να σπάει ρεκόρ».
Ο Τραμπ «σέρνει τον χορό» για τα ορυκτά καύσιμα
Παρότι οι περισσότερες κυβερνήσεις έχουν δεσμευτεί από το 2021 να «περιορίσουν σταδιακά» τη χρήση άνθρακα, ορισμένες εξακολουθούν να προωθούν το πιο ρυπογόνο καύσιμο. Ο πρωθυπουργός της Ινδίας, Ναρέντρα Μόντι, πανηγύρισε για την φετινή υπέρβαση του ορίου του ενός δισεκατομμυρίου τόνων παραγωγής άνθρακα, ενώ στις ΗΠΑ ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ανοιχτά την υποστήριξή του στον άνθρακα και σε άλλα ορυκτά καύσιμα.
Οι προσπάθειες του Τραμπ να σταματήσει έργα ανανεώσιμης ενέργειας και να αφαιρέσει τα κίνητρα και τη χρηματοδότηση για μετάβαση σε καθαρές πηγές ενέργειας δεν έχουν ακόμη αποτυπωθεί σε αυξημένες εκπομπές. Ωστόσο, η έκθεση εκτιμά ότι αυτές οι πολιτικές θα αρχίσουν να έχουν επιπτώσεις στο μέλλον – αν και άλλες δυνάμεις, όπως η Κίνα και η Ε.Ε., θα μπορούσαν να μετριάσουν τη ζημιά, συνεχίζοντας να επενδύουν στις ανανεώσιμες πηγές.
Τα καλά νέα είναι ότι η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έχει αυξηθεί «εκθετικά», σύμφωνα με την έκθεση, η οποία χαρακτηρίζει την ηλιακή ενέργεια «την ταχύτερα αναπτυσσόμενη πηγή ενέργειας στην ιστορία». Ωστόσο, αυτό δεν είναι αρκετό: οι ετήσιοι ρυθμοί ανάπτυξης της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας πρέπει να διπλασιαστούν, ώστε ο κόσμος να επιτύχει τις απαραίτητες μειώσεις εκπομπών μέχρι το τέλος της δεκαετίας.
Η Σόφι Μπεμ, ανώτερη ερευνήτρια του WRI Systems Change Lab και μία από τις κύριες συγγραφείς της έκθεσης, σημείωσε: «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι πρόσφατες επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών στην καθαρή ενέργεια καθιστούν πιο δύσκολο να διατηρηθεί ζωντανός ο στόχος της Συμφωνίας των Παρισίων. Όμως η παγκόσμια μετάβαση είναι πολύ ευρύτερη από οποιαδήποτε μεμονωμένη χώρα — και η δυναμική ενισχύεται σε αγορές και αναδυόμενες οικονομίες, όπου η καθαρή ενέργεια έχει γίνει η φθηνότερη και πιο αξιόπιστη οδός για οικονομική ανάπτυξη και ενεργειακή ασφάλεια».
Χαμηλές επιδόσεις και στην ενεργειακή αποδοτικότητα
Ο κόσμος κινείται επίσης πολύ αργά στη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας, ιδίως στη μείωση των εκπομπών που προκαλεί η θέρμανση των κτιρίων. Οι βιομηχανικές εκπομπές παραμένουν ανησυχητικές: ο τομέας του χάλυβα έχει αυξήσει την «ένταση άνθρακα» —την ποσότητα άνθρακα που εκπέμπεται για κάθε μονάδα χάλυβα που παράγεται— παρά τις προσπάθειες ορισμένων χωρών να υιοθετήσουν καθαρότερες τεχνολογίες.
Η ηλεκτροκίνηση στις οδικές μεταφορές, αντίθετα, προχωρά με ταχύτερους ρυθμούς: πάνω από ένα στα πέντε νέα αυτοκίνητα που πωλήθηκαν πέρυσι ήταν ηλεκτρικά. Στην Κίνα, το ποσοστό αυτό πλησίασε το 50%.
Αμείωτη η αποψίλωση των δασών και η κλιματική αλλαγή
Η έκθεση κρούει επίσης τον κώδωνα του κινδύνου για την κατάσταση των παγκόσμιων «δεξαμενών άνθρακα» – των δασών, των τυρφώνων, των υγροτόπων, των ωκεανών και άλλων φυσικών οικοσυστημάτων που απορροφούν και αποθηκεύουν άνθρακα. Παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις των κρατών να προστατεύσουν τα δάση τους, η αποψίλωση συνεχίζεται, αν και σε ορισμένες περιοχές με βραδύτερο ρυθμό.
Το 2024, πάνω από 8 εκατομμύρια εκτάρια δασών χάθηκαν οριστικά. Ο αριθμός αυτός είναι μικρότερος από το υψηλό των 11 εκατομμυρίων εκταρίων του 2017, αλλά μεγαλύτερος από τα 7,8 εκατομμύρια του 2021. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι ο κόσμος πρέπει να κινηθεί εννέα φορές ταχύτερα για να σταματήσει την αποψίλωση απ’ ό,τι καταφέρνουν σήμερα οι κυβερνήσεις.
Τον επόμενο μήνα, ηγέτες και υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι θα συναντηθούν στη Βραζιλία για τη διάσκεψη Cop30 των Ηνωμένων Εθνών για το κλίμα, προκειμένου να συζητήσουν πώς θα κρατήσουν τον πλανήτη εντός του ορίου του 1,5°C, σύμφωνα με τη Συμφωνία του Παρισιού του 2015. Κάθε κυβέρνηση αναμένεται να παρουσιάσει ένα λεπτομερές εθνικό σχέδιο για τη μείωση των εκπομπών —τη λεγόμενη «εθνικά καθορισμένη συνεισφορά». Όμως είναι ήδη σαφές ότι τα σχέδια αυτά θα αποδειχθούν ανεπαρκή· το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσουν οι χώρες.
