Αντιμέτωπος με μία από τις σοβαρότερες εσωτερικές πολιτικές κρίσεις από την αρχή της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία βρίσκεται ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Η αμφιλεγόμενη απόφασή του να αποπέμψει τον δημοφιλή Υπουργό Άμυνας, Μιχαήλ Φεντόροφ, προκάλεσε πρωτοφανείς διαδηλώσεις και αποκάλυψε βαθιά ρήγματα στους κόλπους της ουκρανικής ηγεσίας.
Η παρακάτω ανάλυση του BBC εξετάζει τους πολιτικούς ελιγμούς του Ζελένσκι, τους υπολογισμούς του απέναντι σε πιθανούς πολιτικούς ανταγωνιστές, καθώς και τα σενάρια διαδοχής που αρχίζουν να διαμορφώνονται στο Κίεβο.
Οι πιο δύσκολες στιγμές για τον Ζελένσκι – Η ανάλυση του BBC
Όπως γράφει το βρετανικό δίκτυο, με έναν αναπληρωτή υπουργό Άμυνας να αναλαμβάνει καθήκοντα και έναν νέο αρχιστράτηγο επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων, η πρόσφατη πολιτική κρίση στην Ουκρανία φαίνεται εκ πρώτης όψεως να έχει εκτονωθεί.
Ωστόσο, δεν πρέπει να βγαίνουν βιαστικά συμπεράσματα.
Οι πολιτικές επιπτώσεις της απόφασης του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στις 15 Ιουλίου, να μην επαναδιορίσει τον Μιχαήλ Φεντόροφ ως υπουργό Άμυνας στο πλαίσιο του κυβερνητικού ανασχηματισμού, συνεχίζουν να προκαλούν ισχυρούς αναταράξεις στο Κίεβο και εκτός αυτού — ακόμη και την ώρα που οι σειρήνες της αεροπορικής προειδοποίησης ουρλιάζουν και τα ρωσικά drones και πύραυλοι αναχαιτίζονται στον ουρανό.
Οι υποστηρικτές του Φεντόροφ, στην πλειονότητά τους νέοι άνθρωποι, συνεχίζουν να διοργανώνουν καθημερινές διαδηλώσεις στους δρόμους, απαιτώντας από τον Ζελένσκι να επαναφέρει στη θέση του τον δημοφιλή νεαρό μεταρρυθμιστή, στον οποίο αποδίδεται ευρέως η προώθηση του μεγαλύτερου μέρους της πρόσφατης τεχνολογικής καινοτομίας της Ουκρανίας.
Φεντόροφ: Από Υπουργός σε πιθανό πολιτικό αντίπαλο
Την Πέμπτη, ο Φεντόροφ δήλωσε ότι απέρριψε τις προτάσεις του Ζελένσκι για άλλες κυβερνητικές θέσεις, τονίζοντας πως υπάρχουν μόνο τρεις ρόλοι που αξίζει να κατέχει κανείς για να επηρεάσει την πορεία του πολέμου: υπουργός Άμυνας, αρχιστράτηγος των ενόπλων δυνάμεων ή πρόεδρος της Ουκρανίας.
«Αν δεν έχεις υπό την ευθύνη σου ένα υπουργείο, δεν διαθέτεις προϋπολογισμό», δήλωσε η πρώην αναπληρώτρια υπουργός Άμυνας Αλίνα Φρόλοβα, «και στην πραγματικότητα δεν έχεις την εξουσία να παρέμβεις ουσιαστικά».
Η ευθεία αναφορά του Φεντόροφ στην προεδρία δεν πέρασε απαρατήρητη. Ήταν αυτό το πρώτο δημόσιο σημάδι ότι ο αποπεμφθείς υπουργός θεωρεί πλέον τον εαυτό του ευθέως αντίπαλο του Ζελένσκι;
Ένας πρώην αξιωματούχος του υπουργείου Άμυνας υπογράμμισε ότι ο Φεντόροφ μετατράπηκε σε πραγματικό υποψήφιο για την προεδρία τη στιγμή ακριβώς που απολύθηκε.
Όμως, με τη χώρα σε κατάσταση πολέμου και χωρίς προγραμματισμένες εκλογές —καθώς το Σύνταγμα της Ουκρανίας τις απαγορεύει ρητά εν μέσω πολεμικής σύρραξης— πόσο σοφό είναι να εκτίθεσαι πολιτικά τόσο νωρίς;
«Συμπεριφέρεται παιδιάστικα», ανέφερε στο BBC ένας βουλευτής της αντιπολίτευσης, διατηρώντας την ανωνυμία του. «Επιδιώκει να προωθήσει την πολιτική του καριέρα, κάτι που θεωρώ απλώς ανόητο υπό τις παρούσες συνθήκες».
Η επιλογή Ντραπάτι και οι πολιτικοί υπολογισμοί της ηγεσίας
Οι υποστηρικτές του προέδρου λένε ότι ο Ζελένσκι κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για να επιλύσει την κρίση, ειδικά όσον αφορά το ζήτημα του ποιος θα αντικαταστήσει τον μη δημοφιλή αρχιστράτηγο, Ολεξάντρ Σίρσκι.
Τελικά αποφάσισε να επιλέξει τον υποστράτηγο Μιχαήλ Ντραπάτι, 43 ετών, έναν ιδιαίτερα σεβαστό πρώην διοικητή των χερσαίων δυνάμεων της Ουκρανίας.
«Συμβουλεύτηκε σχεδόν κάθε σημαντική προσωπικότητα του ουκρανικού στρατού», δήλωσε ο πρώην κυβερνητικός σύμβουλος Γιούρι Σακ στο BBC νωρίτερα αυτή την εβδομάδα. «Επομένως, η απόφαση που έλαβε τώρα είναι πολύ καλά τεκμηριωμένη, και την υποστηρίζω επειδή ο στρατηγός Ντραπάτι είναι ένας νέος, δοκιμασμένος στη μάχη, σύγχρονος στρατηγός που, ελπίζω, θα ανεβάσει την άμυνά μας σε ένα νέο επίπεδο».
Ωστόσο, ενώ ο διορισμός του Ντραπάτι έγινε γενικά δεκτός με ενθουσιασμό, αποτελεί μόνο μια μερική λύση από έναν πρόεδρο που προσπαθεί απεγνωσμένα να αποκαταστήσει τη ζημιά που προκάλεσε η απομάκρυνση του Φεντόροφ.
Οι προσδοκίες της νεολαίας και οι ισορροπίες εξουσίας
Ειρωνικά, για έναν πρόεδρο του οποίου η νεότητα και ο φαινομενικός δυναμισμός τον οδήγησαν στην εξουσία το 2019, ο Ζελένσκι φαίνεται να έχει εκτιμήσει λανθασμένα τη διάθεση των νέων Ουκρανών, οι οποίοι επιθυμούν οι ηγέτες τους —πολιτικοί και στρατιωτικοί— να εκπροσωπούν τις αξίες και τις προσδοκίες τους.
«Είναι απολύτως φυσικό οι άνθρωποι να θέλουν να δουν κάποιον που είναι μαχητής κατά της διαφθοράς, που είναι σύγχρονος, που είναι νέος», δήλωσε ο Ολεξάντρ Μερέζκο, βουλευτής του κόμματος «Υπηρέτης του Λαού» του Ζελένσκι. «Οι άνθρωποι θέλουν να δουν κάτι τέτοιο στην πολιτική, την οποία θεωρούν βρώμικη και γεμάτη υποκρισία. Χρειάζονται ήρωες».
Ωστόσο, ο Μερέζκο συμφωνεί ότι οι φιλοδοξίες του Φεντόροφ και η σχεδόν μυθική, λαϊκή φήμη του ενδέχεται να οδήγησαν στην πτώση του, ειδικά απέναντι σε έναν πρόεδρο που συνηθίζει να παραγκωνίζει όσους θεωρεί πιθανούς ανταγωνιστές.
«Μην επισκιάζεις τον αφέντη σου», λέει ο Μερέζκο, παραθέτοντας από το βιβλίο του Ρόμπερτ Γκριν, «Οι 48 Νόμοι της Δύναμης».
Οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν ότι ο ανασχηματισμός της περασμένης εβδομάδας είχε έναν κύριο σκοπό: να περιορίσει την επιρροή του Φεντόροφ. Όμως, η στρατηγική του Ζελένσκι φαίνεται να έφερε τα αντίθετα αποτελέσματα.
«Η απομάκρυνσή του οδήγησε στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα», λέει ο Μερέζκο. «Η δημοτικότητά του εκτοξεύθηκε. Απλά εκτοξεύθηκε».
Τεχνολογία, στρατιωτικές πραγματικότητες και η επόμενη μέρα
Λίγοι αμφισβητούν την αφοσίωση, τη φαντασία και τον δυναμισμό του Φεντόροφ, αλλά ορισμένοι αμφισβητούν αν η υπερβολική φήμη του δικαιολογείται πλήρως.
Επισημαίνουν ότι κληρονόμησε μια κατάσταση στην οποία η Ουκρανία είχε ήδη αναπτύξει με επιτυχία τις δυνατότητες κρούσης μεσαίου και μακρού βεληνεκούς, τομέας στον οποίο ο υπουργός Άμυνας έχει ελάχιστη καθημερινή εμπλοκή.
«Η ενέργεια και η σαφήνεια που έφερε στη θέση του ήταν εντυπωσιακές και έδειξε τεράστιο προσωπικό θάρρος», δήλωσε ένας πρώην Ευρωπαίος αξιωματούχος στον τομέα της άμυνας. «Αλλά αυτό που θα συνεχιστεί ανεξάρτητα από τα πάντα είναι η κουλτούρα της καινοτομίας. Πρόκειται για 2.000 εταιρείες, όχι για ένα μεμονωμένο άτομο».
Ένας βουλευτής της αντιπολίτευσης, ο οποίος ζήτησε να μην κατονομαστεί, το έθεσε πιο ωμά: «Το 99% αυτών των νέων που βρίσκονται στους δρόμους δεν έχει την παραμικρή ιδέα για το πώς λειτουργεί το Υπουργείο Άμυνας ή πώς λειτουργεί το Γενικό Επιτελείο. Πιστεύουν ότι ο Φεντόροφ είναι καλός επειδή θέλει να πολεμήσει με drones και ότι ο Σίρσκι ήταν κακός επειδή έψαχνε ανθρώπους για να πολεμήσουν. Πρόκειται για μια δραματική υπεραπλούστευση που είναι εντελώς λανθασμένη».
Αλλά ίσως κατανοητή, σε μια χώρα εξαντλημένη από 12 χρόνια πολέμου με τη Ρωσία. Ποιος δεν θα ήθελε να πιστέψει ότι τα drones και τα ρομπότ μπορούν να κάνουν τη δουλειά, αντί για ένα μέλος της ίδιας σου της οικογένειας που επιστρατεύτηκε βίαια στους δρόμους της πόλης σου;
Όλοι συμφωνούν ότι η Ουκρανία πρέπει να αφήσει πίσω της αυτό το πολιτικά τοξικό επεισόδιο πριν το καλοκαίρι δώσει τη θέση του στο φθινόπωρο και η χώρα προετοιμαστεί για μια ακόμη ρωσική επίθεση στο ενεργειακό της δίκτυο.
«Πρέπει να προετοιμαστούμε για το πώς θα περάσουμε τον χειμώνα», δήλωσε ο Ζελένσκι μέσω της εφαρμογής Telegram την Πέμπτη.
Οι πολιτικοί και οι ειδικοί που μίλησαν στο BBC συμφωνούν ως επί το πλείστον ότι, ενώ η πολιτική ζημιά από αυτό το επεισόδιο συνεχίζει να υπονομεύει την εξουσία και τη φήμη του Προέδρου Ζελένσκι, είναι απίθανο η Ουκρανία να υποστεί σημαντικές οπισθοδρομήσεις στο πεδίο της μάχης.
Αυτό που ο Ζελένσκι αποκαλεί εκστρατεία «κυρώσεων μακράς εμβέλειας» εναντίον της Ρωσίας βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, προκαλώντας αυξανόμενη ζημιά στη ρωσική οικονομία.
Εν τω μεταξύ, οι εκτεταμένες γραμμές του μετώπου της Ουκρανίας παραμένουν σε μεγάλο βαθμό στάσιμες, χάρη σε μια «ζώνη θανάτου» πλάτους 15-30 χιλιομέτρων, όπου οτιδήποτε ή οποιοσδήποτε κινείται παρακολουθείται και δέχεται επίθεση από drones.
Ως μια νεαρή, ακόμη σχετικά ανώριμη δημοκρατία, οι θεσμοί της Ουκρανίας έχουν υποβληθεί σε τεράστια πίεση από την πλήρη εισβολή της Ρωσίας. Ωστόσο, όπως υποστηρίζουν πολλοί, η χώρα παραμένει ανθεκτική και ευρηματική.
«Το μυστικό της επιτυχίας της Ουκρανίας είναι ότι είμαστε πολύ πιο ισχυροί οριζόντια παρά κάθετα», ανέφερε ο βουλευτής της αντιπολίτευσης Αντρίι Οσαντσούκ. «Ελπίζω ότι η ζημιά θα είναι ελάχιστη».
