Πριν από ακριβώς 20 χρόνια, στις 5 Μαρτίου 2006, έλαβε χώρε η πιο μεγάλη ανατροπή και για κάποιους η χειρότερη απόφαση στην ιστορία των Όσκαρ.
Αντί να κερδίσει το φαβορί «Brokeback Mountain», το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας στην 78η τελετή των Βραβείων της Ακαδημίας απονεμήθηκε στην ταινία «Crash» του Πολ Χάγκις.
Ήταν μια ανακοίνωση που προκάλεσε σοκ ακόμη και μέσα στην αίθουσα: ο Τζακ Νίκολσον, που διάβασε το όνομα του νικητή, ψιθύρισε ένα «ουάου» μόλις συνειδητοποίησε το αποτέλεσμα.
Η ιστορία πίσω από την ταινία «Crash»
Το «Crash» είναι μια ταινία που μιλάει για τις φυλετικές εντάσεις στο Λος Άντζελες. Έμπνευσή της ήταν ο άγριος ξυλοδαρμός του Ρόντνεϊ Κινγκ, ενός νεαρού Αφροαμερικανού, από αστυνομικούς στο Λος Άντζελες, ένα πραγματικό γεγονός που είχε προκαλέσει ταραχές στην πόλη το 1996.
Ο Πολ Χάγκις ήθελε να μιλήσει για τον ρατσισμό σε μια εποχή όπου πολλοί πίστευαν ότι το πρόβλημα είχε ξεπεραστεί. Παράλληλα, εμπνεύστηκε και από μια προσωπική εμπειρία: μια ληστεία που υπέστη από δύο νεαρούς μαύρους έξω από ένα κατάστημα βίντεο.
Η ταινία γυρίστηκε το 2004 σε μόλις 32 ημέρες, με σχετικά μικρό προϋπολογισμό – περίπου 6,5 εκατομμύρια δολάρια. Παρ’ όλα αυτά διέθετε εντυπωσιακό καστ, με ηθοποιούς όπως ο Ντον Τσιντλ, η Σάντρα Μπούλοκ, η Θάντι Νιούτον, ο Μπρένταν Φρέιζερ και ο Ματ Ντίλον.
Η πρώτη προβολή στο Φεστιβάλ του Τορόντο απέσπασε θερμό χειροκρότημα και η εταιρεία Lionsgate απέκτησε τα δικαιώματα διανομής την ίδια μέρα. Ωστόσο, ακόμη και οι άνθρωποι της εταιρείας δεν το θεωρούσαν προφανή υποψήφιο για μεγάλα βραβεία.
Η απρόσμενη πορεία προς τα Όσκαρ
Όταν το «Crash» κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους το 2005, σημείωσε αξιοπρεπή εισπρακτική πορεία: περίπου 98 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως, ποσό ιδιαίτερα υψηλό σε σχέση με το κόστος παραγωγής του.
Η καμπάνια για τα Όσκαρ βασίστηκε σε μια ασυνήθιστη στρατηγική. Η Lionsgate έστειλε δεκάδες χιλιάδες DVD της ταινίας στα μέλη του Σωματείου Ηθοποιών (SAG), γνωρίζοντας ότι πολλοί από αυτούς ψηφίζουν και στην Ακαδημία.
Παράλληλα, η παρουσιάστρια Όπρα Γουίνφρεϊ μίλησε δημόσια για την ταινία και για μια προσωπική εμπειρία φυλετικής διάκρισης που είχε ζήσει στο Παρίσι, δίνοντας ακόμη μεγαλύτερη δημοσιότητα στο θέμα.
Ο όρος «Crash moment» άρχισε μάλιστα να χρησιμοποιείται για περιστατικά καθημερινού ρατσισμού.
Παρά τη θετική ανταπόκριση από οργανισμούς που εκπροσωπούν την αφροαμερικανική κοινότητα, στις μεγάλες κινηματογραφικές διοργανώσεις το «Brokeback Mountain» συνέχιζε να κυριαρχεί. Η ταινία του Ανγκ Λι είχε κερδίσει σχεδόν τα πάντα: Χρυσές Σφαίρες, BAFTA, Critics’ Choice, καθώς και βραβεία από σωματεία παραγωγών και κριτικών.
Πώς «έκλεψε» το Όσκαρ από το Brokeback Mountain
Όταν ανακοινώθηκε το αποτέλεσμα, η έκπληξη ήταν γενικευμένη. Η ταινία είχε μεν έξι υποψηφιότητες, αλλά ελάχιστοι πίστευαν ότι θα επικρατούσε.
Η αντίδραση ήταν άμεση. Πολλοί κριτικοί υποστήριξαν ότι το αποτέλεσμα οφειλόταν σε ομοφοβία της κινηματογραφικής βιομηχανίας απέναντι στο θέμα του «Brokeback Mountain». Ακόμη και ο σκηνοθέτης του, Ανγκ Λι, δήλωσε χρόνια αργότερα ότι θεωρεί πιθανή αυτή την εξήγηση.
Άλλοι επιτέθηκαν απευθείας στην ίδια την ταινία. Κριτικές ήδη από την εποχή της κυκλοφορίας της χαρακτήριζαν το «Crash» υπερβολικά χειριστικό ή γεμάτο στερεοτυπικούς χαρακτήρες. Eπίσης, για μια ταινία για μαύρους είχε υπερβολικά πολλούς λευκούς πρωταγωνιστές.
Με την εξάπλωση των κοινωνικών δικτύων στα τέλη της δεκαετίας του 2000, η κριτική έγινε ακόμη πιο έντονη. Δημοσιογράφοι και σχολιαστές υποστήριξαν ότι η ταινία παρουσιάζει μια υπερβολικά απλοϊκή εικόνα του ρατσισμού, σαν να πρόκειται απλώς για πρόβλημα «κακών» ατόμων και όχι για βαθιά ριζωμένο κοινωνικό και θεσμικό φαινόμενο.
Ποια ταινία ήταν ο πραγματικός νικητής;
Είκοσι χρόνια μετά, η συζήτηση για το «Crash» έχει αποκτήσει νέα διάσταση. Οι δημόσιες συζητήσεις γύρω από τον ρατσισμό, την αστυνομική βία και τις κοινωνικές ανισότητες είναι σήμερα πολύ πιο σύνθετες από ό,τι στα μέσα της δεκαετίας του 2000.
Πολλοί κριτικοί πιστεύουν ότι μια τέτοια ταινία δύσκολα θα κέρδιζε σήμερα το Όσκαρ καλύτερης ταινίας.
Άλλοι επισημαίνουν ότι οι αποφάσεις των Όσκαρ συχνά επηρεάζονται από παράγοντες πέρα από την καλλιτεχνική αξία, όπως η προώθηση των στούντιο, οι δημόσιες σχέσεις, οι ισορροπίες της βιομηχανίας του θεάματος, ακόμη και η περιρρέουσα ατμόσφαιρα.
«Το ότι κερδίσαμε δεν σημαίνει ότι η ταινία μας ήταν καλύτερη από τις άλλες. Αυτά τα πράγματα είναι υποκειμενικά», δήλωσε πρόσφατα στο BBC o συν-σεναριογράφος και παραγωγός της ταινίας, Μπόμπι Μορέσκο.
Ήταν λοιπόν η χειρότερη απόφαση στην ιστορία των Όσκαρ; Το «Brokeback Mountain» το θυμάται ακόμη και σήμερα ο κόσμος, το «Crash» όχι. Σίγουρα συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πιο αμφιλεγόμενες και αυτό από μόνο του αρκεί για να κρατά ζωντανή τη συζήτηση μέχρι σήμερα.
